๖๔

ศิษย์ร้อยคนที่ไม่เชื่อฟังก็ไร้ค่า
ศิษย์คนเดียวที่เชื่อฟังมีประโยชน์กว่า
ธรรมะร้อยข้อที่ไม่เอาไปปฏิบัติก็ไร้ค่า
ธรรมะข้อเดียวที่เอาไปปฏิบัติมีค่ากว่า
อาหารถึงมีมาก ที่ตักใส่ปากจึงมีประโยชน์แก่ร่างกาย
น้ำถึงมีมาก ที่ดื่มลงท้องจึงดับกระหายได้
จงอย่าเพียงเรียนธรรมเพื่อเป็นนกแก้วนกขุนทอง
ธรรมะจะมีประโยชน์เมื่อนำมาปฏิบัติ มิใช่เพียงท่อง
ผู้ศึกษาธรรมมิได้ปฏิบัติ คือผู้ค้าขายขาดทุน
เปรียบเหมือนมีโอกาสเกิดเป็นลูกมหาเศรษฐี แต่ไม่ได้มรดก
ช่างเสียโอกาสไปอย่างน่าเสียดายที่สุด
อย่าเป็นทัพพีที่แช่อยู่ในแกง
อย่าเป็นกบเฒ่าที่เฝ้ากอบัว

๖๕

เชือกที่ผูกกาย เห็นอยู่ และแก้ง่าย
เพราะทุกคนต้องการที่จะแก้ออก
เชือกที่ผูกล่ามใจ มองไม่เห็น และแก้ยาก
เพราะทุกคนต้องการที่จะเอามาผูกเพิ่ม
ของรักผูกพันทั้งปวงในโลก คือเชือกล่ามใจ
เรือลำหนึ่ง ถ้ามีเชือกร้อยเส้นผูกไว้กับตลิ่ง
โอกาสที่จะพายไปฝั่งโน้น ยากเหลือเกิน
เชือกร้อยเส้นยังน้อย คนทั้งหลายมีเชือกล่ามใจเกินร้อย
นิพพานคือฝั่งโน้น สังสารวัฏคือฝั่งนี้
ของรักผูกพันทั้งปวง ล่ามใจคุณไว้
ไม่สามารถออกไปพ้นจากความเกิด ความแก่ ความตายไปได้
เชือกที่ผูกเรือของคุณมีกี่เส้น ?
ในแต่ละวันคุณผูกเพิ่มหรือแก้ออก ?

๖๖

คนที่ติเรานั้น อาจเป็นมิตร
คนที่ป้อยอเรานั้น อาจเป็นศัตรู
การขัดสีของตะไบ ทำให้พระพุทธรูปสวยงาม
คำจริงใจระคายหู
คำปลิ้นปล้อนฟังไพเราะ
คนที่หวังดีแก่เราที่สุด อาจพูดไม่ไพเราะ
อย่าทำลายตนเองด้วยการเอาใจหู
หนีอย่างอื่นยังพอพ้นบ้าง
หนีความจริง หนีไม่พ้น
จะดีได้ด้วยการฝืนใจตัวเอง
ทำอะไรตามสันดานเดิม จะสร้างปัญหาในภายหน้า
อยากเป็นคนดี ต้องแก้ไข ไม่ใช่แก้ตัว

๖๗

ของจะมีประโยชน์หรือไม่ ขึ้นกับที่อยู่
บางที่ต้องการ 'ปิดกั้น' บางที่ต้องการ 'เชื่อมต่อ'
บางที่ต้องการ 'กำแพง' บางที่ต้องการ 'บันได'
ฉลาดแค่ไหนก็ตาม ต้องรู้จักแกล้งโง่
เก่งแค่ไหนก็ตาม ต้องรู้จักนิ่ง
มีดที่คมที่สุด ต้องการปลอกที่ทื่อที่สุด
จงใช้ถูกที่ อย่าใช้ทุกที่
ใช้ทุกที่จะถูกกำจัดไปในเวลาอันสั้น
มีดไม่มีปลอก จะถูกนำไปเก็บ
อย่าคิดว่าตัวเองเก่ง
บางที่ ไม่ต้องการคนเก่งแม้แต่น้อย

๖๘

ชีวิตที่เสพสุข นำมาซึ่งความขลาดเขลา
ชีวิตที่ถูกคุ้มครอง นำมาซึ่งความหวาดระแวง
ผู้ก่อสร้างโลก จะกลายเป็นผู้เข้มแข็ง
ผู้เสพเสวยโลก จะกลายเป็นผู้อ่อนแอ
การงานที่ยากเข็ญ สร้างกล้ามเนื้อและกำลังใจ
การหลีกลี้หนีปัญหา ลดสมรรถภาพและตัดทอนกำลังใจ
ขึ้นที่สูงเหน็ดเหนื่อย
ลงที่ต่ำเบาสบาย
การงานสร้างคน
ทิ้งงานเสียคน
เพชรพลอย ต้องเจียระไนจึงสวยงาม
คน ต้องฝึกฝนตัวเองจึงได้ดี

๖๙

เมื่อมีมาก ไม่รู้อะไรคือของจำเป็น
เพื่อนมาก ไม่รู้ใครคือมิตรแท้
ดาวเต็มฟ้า ไม่รู้ดวงใดคือดาวเหนือ
ปรุงแต่งมากมาย ไม่รู้อะไรคือจิต
แสวงหามากมาย ไม่เจอตัวเอง
ในความไร้ จะเจอความจริง
ในความสละ จะเจอทางรอด
เมื่อใจหยุดนิ่ง จะเกิดพลัง
ความพอดี หาไม่ได้จากวัตถุข้าวของ
เมื่อรู้จักมักน้อย ความพอดีจะบังเกิดที่ใจตน
เมื่อมีชีวิต อยากสมาคมรวมกัน
เมื่อยามตาย ต่างคนต่างอยู่
อยู่กับตัวเอง ปัญญาจะผุด
แสวงหาผู้อื่น ปัญญาจะด้อย
รักคนอื่นมากมาย จะเจอเพียงความหงอยเหงาว้าเหว่
รักตนเองให้รีบเร่งประพฤติธรรม

๗๐

เมื่อแสวงหาความสะอาด
ก็จะพบว่าสิ่งแปดเปื้อนอยู่รอบตัว
เมื่อแสวงหาความบริสุทธิ์
ก็จะพบว่า มลทินอยู่รอบใจ
ความหลุดพ้นย่อมปราศจากความสะอาดและความแปดเปื้อน
ความหลุดพ้นย่อมปราศจากความบริสุทธิ์และมลทิน
เมื่อมีสะอาด ก็มีแปดเปื้อน
เมื่อมีบริสุทธิ์ ก็มีมลทิน
เมื่อไร้ตัวเราของเรา จึงพ้นจากสะอาดและแปดเปื้อน
เมื่อไร้ความยึดมั่น จึงพ้นจากบริสุทธิ์ และมลทิน
ทั้งดีและชั่วคือสิ่งที่ผ่านมาและผ่านไป
ไม่มีสิ่งใดใดที่เป็นนิรันดร์
สะอาดและบริสุทธิ์ก็ยังมีทุกข์
แปดเปื้อนและมลทินก็ยิ่งทุกข์
ความหลุดพ้นย่อมปราศจากทุกข์

๗๑

คนฉลาดบางคน
ฉลาดมากจนแสดงตนเหมือนโง่เขลา
คนดีบางคน
ทำแต่ปิดทองหลังพระ จนชาวโลกนึกว่าเลว
คนฉลาดบางคน ปรากฏแก่สายตาเหมือนคนโง่
คนดีบางคน ปรากฏแก่สายตาเหมือนคนเลว
มองด้วยตาลึกได้หนึ่งเมตร สัมผัสด้วยใจลึกได้ร้อยวา
ของบางอย่างอย่าเพียงแค่เชื่อสายตา ต้องใช้ใจสัมผัส
รีบด่วนสรุปกับทุกเรื่องคือเด็กๆ
ผู้ผ่านโลกวางจิตไว้กลางๆ ไม่ตัดสินไปข้างใดข้างหนึ่ง
ความเชื่อไปสุดโต่งข้างเดียว จะนำความผิดพลาดมาให้
อย่าลงความเห็นว่าอะไรแน่นอนร้อยเปอร์เซ็นต์
ของที่พิสูจน์แล้ว ยังเปลี่ยนแปลงได้
นับประสาอะไรกับของที่เพิ่งประสบพบเห็น

๗๒

ที่แก้ปัญหาไม่ได้ เพราะต้องการให้สิ่งทั้งปวงสมบูรณ์แบบหรือเปล่า
ลดละอาจเจอทางออก
ความขาดตกบกพร่องอาจช่วยไม่ให้เจอทางตัน
ความสมบูรณ์แบบมีอยู่ในฝัน
โลกแห่งความเป็นจริงเป็นโลกบกพร่อง
ฝันได้ แต่อย่าไปอยู่ในโลกแห่งความฝัน
กลัวความจริงได้ แต่อย่าหนีความจริง
ปลงให้ได้ คือคาถาวิเศษ
ผู้ที่ยอมรับความจริง จะไม่เสื่อมตกอับ