๘๓
บุรุษผู้หนึ่งขวนขวายไปเรียนวิชาล่ามังกร
เมื่อเรียนจบไม่มีมังกรจะให้ล่า
เรียนวิธีจับปลาในลำธารหน้าบ้านยังมีค่ากว่าวิชาล่ามังกร
ฝูงชนทั้งหลายพยายามเรียนรู้ทุกเรื่องยกเว้นเรื่องตนเอง
เรียนรู้วิธีควบคุมจรวด แต่ไม่รู้วิธีควบคุมใจตนเอง
เรียนรู้วิถีโคจรของดวงดาว แต่ไม่รู้วิถีเปลี่ยนแปรของอารมณ์ตัวเอง
เป็นผู้รอบรู้วิชาการชั้นสูงทุกชนิด แต่หาความสุขใจไม่ได้
เป็นผู้ฉลาดเฉลียวในสรรพวิชาการ แต่โง่แสนโง่ในเรื่องตัวเอง
สุนัขตัวหนึ่งเรียนรู้วิชาบิน
งูตัวหนึ่งเรียนรู้วิชาเดิน
ยิ่งรู้ไปก็ยิ่งไกลตัวเอง ไกลธรรมชาติของตัวเองมากขึ้น
คนไร้ค่าที่รอบรู้สารพัด มีมากมายในโลก
ดับทุกข์ไม่ได้คือไร้ค่า
หาความสุขใจไม่ได้ คือโง่เขลา
๘๔
การให้นั้นมีหลายอย่าง
ให้สิ่งของ ให้การช่วยเหลือ ให้การชี้แนะ ให้โอกาส ให้การยอมรับ ให้การต้อนรับ ให้ความเป็นใหญ่ ให้อำนาจ ให้อิสระ ให้อภัย และ ให้ธรรมะ
การให้ธรรมะประเสริฐสุด เพราะเป็นการให้ความจริง ให้แสงสว่าง ให้อมตะ ให้ความไม่ฉิบหายวอดวาย ให้ความพ้นจากทุกข์ยากลำบากเข็ญทั้งปวง
บุคคลทั้งหลายมีมีดอยู่ แต่กำลังเฉือนเนื้อตัวเอง
บุคคลทั้งหลายมีการกระทำอยู่ แต่กำลังกระทำให้ตัวเองเดือดร้อน
การให้ธรรมะคือสอนวิธีใช้มีด ไม่ให้มาเฉือนเนื้อตัวเอง และสอนวิธีกระทำที่ไม่ให้ตัวเองเดือดร้อน
ฉะนั้นการให้ธรรมะจึงเป็นไปเพื่อประโยชน์อันไพบูลย์แก่ผู้รับ
เป็นบุญกุศลและอานิสงส์บารมีที่ยิ่งใหญ่ของผู้ให้
ท่านทั้งหลายจงขวนขวายในการให้และรับธรรมะเถิด
๘๕
พระพุทธองค์ทรงสรรเสริญสังฆทาน
เพราะว่าเป็นการให้ที่ไม่เจาะจงบุคคล
ไม่เลือกที่รักผลักที่ชัง
เป็นการให้เพื่อสละ ไม่ใช่ให้เพื่อครอบครอง
การให้เพื่ออ้างบุญคุณ ชื่อว่าครอบครองผู้รับทาน
การให้แล้วตามไปดู ตามไปหวง สิ่งที่ให้ไปแล้ว ชื่อว่าครอบครองสิ่งของ
การให้เพื่อได้หน้า ชื่อว่าครอบครองตนเอง
จงให้ทานเพื่อสละ อย่าให้ทานเพื่อครอบครอง
การให้ทานเพื่อให้ได้ 'หัวใจดวงที่คิดสละ'
คือการให้ที่สูงสุด
เป็นการให้ที่พระอริยเจ้าทั้งปวงสรรเสริญ
เพราะเป็นการให้เพื่อปูทางไปสู่นิพพาน
เนื่องจากความวิมุตติหลุดพ้น คือ การสละ การละ การวาง การหยุด และการพอ
๘๖
บุคคลผู้ทำบุญคนเดียวนั้น ได้บุญอยู่
แต่ขาดพวกพ้องบริวาร ย่อมเดียวดาย ไร้ญาติ ขาดมิตร
ทำบุญอย่าทำคนเดียว จงชักชวนคนทำให้มากมาก
บุคคลผู้นั้นย่อมได้พวกพ้องบริวาร
ย่อมมีญาติ มีมิตร มีผู้รู้ใจ มีผู้ช่วยเหลือเกื้อกูล
เวลาเห็นใครทำบุญ จงอย่าไปขัดขวาง
ถ้าไม่ได้ช่วยเหลือ ก็ควรเฉยเสีย
อย่าพูดให้เขาเสียกำลังใจ
ยิ่งถ้าได้มีส่วนช่วยเขายิ่งดี
ถ้าไม่ได้ช่วย ให้อนุโมทนาด้วยใจ
อย่าดูหมิ่นในบุญเล็กน้อย
อย่าดูหมิ่นในบาปเล็กน้อย
ของมากมาจากน้อย ร้อยมาจากสิบ
๘๗
การให้ทุกอย่างคือการได้ทุกอย่าง
การหวงแหนทุกอย่างคือการสูญเสียทุกอย่าง
ของที่เก็บเอาไว้ยังไม่เป็นของเรา
ของที่ให้ออกไปจึงเป็นของเราแท้จริง
คนชั้นต่ำดีใจที่ได้เอาเปรียบ
คนชั้นสูงเบิกบานเมื่อได้เสียเปรียบ
ความรักแท้ไม่บังเกิดจากการยึดครอง
ความเห็นแก่ตัวไม่สร้างความยั่งยืนให้มิตรภาพ
จิตที่โหยหิวกระหายจะทำลายความผูกพันทางใจของมนุษย์
คนชอบเอาเปรียบ ไม่สามารถนั่งบนหัวใจคน
ผู้ที่ยอมแพ้เพื่อให้คนอื่นสบายใจ เสียเปรียบเพื่อให้คนอื่นเป็นสุข ผู้นั้นนั่นคือมหาบุรุษ
มหาบุรุษ แม้มิได้นั่งบนกองเงินกองทอง
แต่มหาบุรุษย่อมนั่งอยู่ในหัวใจคน
๘๘
กุศลกรรมทั้งหลายทั้งปวงคือรากเง่าแห่งปัญญา
ปัญญาทางธรรมสร้างมาจากความดีงามแห่งจิต
ทาน ศีล สมาธิ เมตตา อภัย วิริยะ ขันติ สัจจะ จริงใจ ล้วนเป็นรากเง่าแก่ปัญญา
จงให้ปุ๋ยแก่ปัญญาด้วยการสร้างความดีทุกชนิด
เมื่อถึงเวลาอันสมควร
ปัญญาจะลุกโพลง สว่าง กระจ่างแจ้งไปตลอดโลกธาตุ
อย่าทำลายปัญญาโดยการนำความฉลาดไปเบียดเบียนผู้อื่น
เพราะโดยกฎของธรรมชาติแล้วนั้น
ของชั่วช้าเลวทรามจะถูกทำลายล้าง
ของดีงามจะถูกสงวนรักษาให้คงทน
ฉะนั้น จงอย่าทำลายปัญญาของตนด้วยความฉลาดแกมโกง
๘๙
พระพุทธองค์ทรงตรัสไว้ว่า เจตนาคือตัวกรรม
และทรงตรัสอีกว่า สัตว์โลกย่อมเป็นไปตามกรรม
ฉะนั้น จึงหมายความว่า เจตนานั่นเองเป็นผู้ลิขิตชีวิตสัตว์โลก
เจตนาแบ่งเป็นกุศลเจตนา และ อกุศลเจตนา
ความประมาทย่อมนำมาซึ่งอกุศลเจตนา
ความไม่ประมาทย่อมนำมาซึ่งกุศลเจตนา
ฉะนั้น ท่านจึงกล่าวว่า ธรรมะทั้งปวงรวมลงในความไม่ประมาท
เพราะฉะนั้น ท่านทั้งหลายจงอย่าประมาทในชีวิตและวันเวลา
จงพากันขวนขวายละความชั่ว ประพฤติความดี สร้างบุญบารมี
อย่าปล่อยให้วันเวลาล่วงเลยไปเปล่าอย่างประมาท
เพราะว่าผู้ที่ประมาทแล้วทั้งหลายนั้น
ย่อมพากันไปยัดเยียดอยู่ในนรกเศร้าโศกอยู่
วันนี้คุณละชั่ว ประพฤติดีหรือยัง ?
๙๐
คนดีขั้นที่ ๑ คือ ละชั่ว
คนดีขั้นที่ ๒ คือ ละชั่ว ประพฤติดี
คนดีขั้นที่ ๓ คือ ละชั่ว ประพฤติดี ทำจิตให้ขาวรอบ
การทำจิตให้ขาวรอบ คือการรู้แจ้งในสังขาร
สังขารทั้งปวงย่อมไม่เที่ยง เป็นทุกข์ มิใช่ตัวตน
ควรเบื่อหน่าย ควรคลายกำหนัด ควรหลุดพ้น
ควรถอนความยึดมั่นถือมั่น จากสังขารทั้งปวง
ควรละความยินดียินร้าย รักชังเกลียดโกรธ ต่ออารมณ์ทั้งหลาย
ยึดไว้ทุกเข็ญ ปล่อยวางเบาสบาย
โลกนี้มิใช่มีเพื่อยึดครอง
แต่โลกนี้มีเพื่อสลัดคืน