ทิศที่ ๑๑

เมื่อจิตไร้อุปาทาน
ย่อมมองทุกอย่างตามความเป็นจริง
ย่อมยอมรับความจริง
ย่อมไม่ฝืนความจริง
อย่าเอาอัตตาไปฝืนความจริง
อย่าเอาความถือดีไปฝืนความจริง
อย่าเอาความลำเอียงเข้าข้างตัวเองไปฝืนความจริง
ฝืนความจริงไปก็ไม่ได้อะไรนอกจากทุกข์ตอบแทน
เมื่อจิตไร้อุปาทานจึงถอนความยึดมั่นถือมั่น
ย่อมยอมรับความจริงว่าสิ่งทั้งปวงไม่เที่ยงเป็นทุกข์เป็นอนัตตา
เมื่อยอมรับความจริงจึงสิ้นทุกข์
ไม่มีความกลัว ไม่มีความโศกเศร้าพิรี้พิไรรำพัน
จิตไร้อุปาทานย่อมสิ้นทุกข์ทั้งปวง
จงขวนขวายเจริญศีลสมาธิปัญญาเพื่อละอุปาทานในขันธ์ ๕
ความพากเพียรนี้จะนำไปสู่ความสิ้นสุดการเวียนว่ายตายเกิด

อารมณ์ทั้งหลายย่อมผ่านมาแล้วก็ผ่านไป
ไม่มีอะไรอยู่คงทน
ตั้งอยู่เพียงขณะหนึ่งแล้วก็ดับไป
เหมือนน้ำที่ผ่านสายยาง
ผ่านมาแล้วก็ผ่านไป
อารมณ์ที่ผ่านจิตก็เป็นเช่นนั้น
ผ่านมาแล้วก็ผ่านไป
มีแต่ความเกิดดับเปลี่ยนแปร
สังขารทั้งรูปธรรมนามธรรมล้วนไม่เที่ยงแท้
ไม่คงทนเปลี่ยนแปรตลอดกาล
อย่ายึดมั่นกับสิ่งใด
ยึดไว้ก็ทุกข์เปล่า
สังขารทั้งหลายย่อมไม่สนใจความยึดของเรา
ย่อมเป็นไปตามกฎเกณฑ์อย่างซื่อตรง
ไปยึดเองก็ทุกข์เอาเอง

ลาภยศสรรเสริญคือสมบัติในโลกนี้
สมบัติในโลกนี้มีกายเป็นผู้เสวย
โลกนี้ไม่เที่ยง กายนี้ไม่เที่ยง
สิ่งทั้งปวงเป็นอนิจจังคือไม่เที่ยง
ผู้เห็นแจ้งในสัจจะจึงไม่ติดในลาภยศสรรเสริญ
ผู้มีปัญญาญาณย่อมไม่ติดกับสมบัติในโลกนี้
เป็นผู้สักแต่ว่าอาศัยเพื่อสร้างบารมีสร้างคุณความดี
มีสมบัติเพื่อทำประโยชน์แก่ชาวโลก
มีสมบัติเพื่อประดิษฐานสัจธรรมให้ยั่งยืน
ลาภยศอาศัยได้แต่อย่าไปยึดมั่น
การยึดมั่นถือมั่นสิ่งใดๆเพราะไม่เข้าใจสัจจะของสิ่งทั้งปวง
ความจริงคือความเกิดดับ
ยึดไว้ก็ทุกข์เปล่า
หวงเอาไว้ในที่สุดก็ไม่ใช่ของเราอยู่ดี
จงปล่อยวางความยึดมั่นออกจากใจ

สูงสุดต้องคืนสู่สามัญ
การสูงโดดเด่นอยู่อย่างเดียวจะเสียสมดุลธรรมชาติ
ยิ่งสูงส่งยิ่งต้องอ่อนน้อม
ยิ่งโดดเด่นยิ่งต้องถ่อมตัว
เย่อหยิ่งถือดีเป็นพิษภัย
กระด้างจองหองเป็นความเสียหาย
เจริญแล้วเย่อหยิ่งจะไปไม่รอด
รุ่งเรืองแล้วถือดีจะอยู่ไม่ทน
มีอำนาจแล้วกระด้างฝูงชนจะไม่ยอมรับ
ร่ำรวยแล้วจองหองจะถูกก่นด่าประณาม
คนเรานั้นเวลาธรรมดาจะดูกันยาก
เมื่อมีอำนาจวาสนาจะแสดงธาตุแท้
เมื่อเจอเหตุการณ์คับขันจะแสดงนิสัยเดิม
การฝึกฝนจิตให้ตั้งอยู่ในธรรมจะเป็นคุณค่าแท้จริงของชีวิต
ลาภยศสรรเสริญเป็นคุณค่าชั่วคราว
อำนาจวาสนาเป็นคุณค่าฉาบฉวย
ผู้มีปัญญาเห็นแจ้งในความไม่เที่ยงของสังขาร

ชาวโลกบ่นเพ้อว่าโลกนี้ช่างมีแต่ความทุกข์
โน่นก็ทุกข์นี่ก็ทุกข์
แต่ถ้าหากรู้ว่ากายนี้เป็นเพียงดินน้ำไฟลมผสมกัน
ไม่มีตัวเราไม่มีของเรา
ทุกคนเกิดมาก็มาตายกันหมด
สมบัติทั้งหลายก็ไม่มีใครขนไปเมืองผี
ร่างกายก็เน่าเปื่อยผุพังสลายกลับคืนไปสู่ธาตุดิน
ไม่มีสิ่งใดที่ครอบครองเป็นของเราจริง
ล้วนแต่เป็นมายาภาพฉาบฉวย
คนเราเกิดผ่านมาในโลกนี้แล้วก็ผ่านไป
ไม่มีใครเอาอะไรมาเกิด ตายไปก็ไม่ได้ขนอะไรไป
เอาไปได้ก็เพียงแต่บุญและบาป
ของรักหวงแหนแค่ไหนตายไปก็ไม่มีใครขนไปสักชิ้น
ญาติสนิทมิตรสหายก็ต่างมาต่างไปตามกรรมของตน
ไม่มีใครเป็นอะไรของใคร ไม่มีใครมีอะไรอย่างแท้จริง

พื้นฐานของนิพพานคือบุญกุศล
ส่วนบาปอกุศลนั้นอยู่ห่างไกลนิพพานยิ่งนัก
บุญกุศลนั้นเป็นเหตุปัจจัยให้เข้าสู่นิพพาน
ผู้ที่ไม่มีบุญกุศลเป็นกำลังใหญ่จะไหลเข้าสู่นิพพานไม่ได้
บุญกุศลนั้นเปรียบเหมือนเรือข้ามฝั่งไปสู่นิพพาน
เมื่อถึงฝั่งก็ต้องทิ้งเรือ
แต่ถ้ายังไม่ถึงฝั่งจะทิ้งเรือไม่ได้เด็ดขาด
เรือเป็นอุปกรณ์สำคัญที่สุดที่จะนำพาข้ามฝั่ง
ฉะนั้นจงบำรุงรักษาเรือให้แข็งแรง
สร้างเรือให้มั่นคงเพื่อต่อสู้กับคลื่นและอุปสรรค
จงสร้างบุญกุศลให้มากเพื่อเป็นเสบียงไปสู่นิพพาน
เพื่อจะเป็นองค์ประกอบในการผ่านมารและอุปสรรค
อย่าปล่อยให้เรือรั่วเรือผุโดยไม่บำรุงรักษา
ความดีและบุญกุศลต้องสร้างให้เกิดอยู่เสมอ

เมื่อความประมาทตั้งขึ้นที่ใจ
ก็ประดุจห่างไกลเป็นร้อยโยชน์
ธรรมะนั้นเมื่อขวนขวายก็ประสบพบเจอ
เมื่อเชือนแชประมาทก็เหมือนเหินห่างจนยาวไกล
ธรรมะเกิดได้ทุกขณะจิต
กิเลสก็เกิดได้ทุกขณะจิต
ไม่เลือกโอกาสกาลสถานที่
จงเจริญสติทุกเมื่อ
อย่าประมาทในธรรม
มีสติเมื่อใดธรรมะก็ตั้งขึ้นได้เมื่อนั้น
ประมาทเมื่อใดก็พังได้เมื่อนั้น
ธรรมะย่อมเกื้อหนุนธรรมะด้วยกัน
กิเลสก็ย่อมเสริมกิเลสด้วยกัน
อย่าดูหมิ่นในของเล็ก ของเล็กอาจชักจูงของใหญ่มา
อย่าประมาทในบุญเล็กน้อยแล้วละเลย
อย่าประมาทในบาปเล็กน้อยแล้วฝืนกระทำ
อย่าปล่อยให้ความประมาทตั้งขึ้นที่ใจ

ความดีนั้นจงทำให้สูงยิ่ง
แต่ให้แสดงออกต่อสังคมด้วยความอ่อนน้อมถ่อมตัว
เราทำดีกับใครให้ลืมไปเสีย
ใครทำดีกับเราจงจำให้แม่น
ใครทำร้ายกับเราให้ลืมไปเสีย
เราเคยร้ายกับใครให้ขวนขวายชดเชยแก้ไข
อย่าดูความดีของตัวเอง
อย่าดูความชั่วของคนอื่น
จงดูความชั่วของตัวเองเสมอเพื่อแก้ไข
อย่าดูความชั่วของตัวเองเพื่อเอามาเศร้าใจ
ผ้าเปื้อนซักได้ เคยผิดพลาดมาก็แก้ไขได้
ทุกวันต้องขวนขวายละชั่วประพฤติดี
ชีวิตต้องดีขึ้นอย่าเลวลง
แต่จงอย่าทำความดีเพื่อไปข่มขี่ผู้อื่นว่ากูดีกว่ามึง
จงอย่าอวดโม้สรรพคุณความดีของตนเอง
จงประกาศความผิดพลาดบกพร่องของตนเองเสมอ
อยากพัฒนาตนต้องทำให้จริงอย่าดีแต่โม้โอ้อวด

ความแพ้พ่ายและชัยชนะล้วนเป็นเรื่องมายา
การได้และการสูญเสียล้วนเป็นเรื่องมายา
ถ้าตั้งเงื่อนไขในใจตนว่าต้องชนะเท่านั้นแพ้ไม่ได้
นั่นคือการนำจิตไปใส่กรงที่คับแคบ
เมื่อชนะก็ตื่นเต้นลิงโลดดีอกดีใจ
เมื่อแพ้ก็เป็นทุกข์เศร้าโศกเสียใจ
ถ้าไม่ตั้งเงื่อนไขในใจตนว่าต้องชนะเท่านั้นแพ้ไม่ได้
จิตใจย่อมเปิดกว้างเป็นอิสระยิ่งนัก
ถ้าชนะขึ้นมาก็อย่างนั้นอย่างนั้นแหละ
ถ้าพ่ายแพ้ก็จะเป็นอะไรไป
แม้การได้และการสูญเสียก็เป็นเช่นเดียวกัน
ถ้าเราไม่ตั้งเงื่อนไขในใจตนว่าต้องได้เท่านั้นสูญเสียไม่ได้
จิตใจย่อมเปิดกว้างเป็นอิสระยิ่งนัก
ไม่เป็นการนำจิตไปใส่กรงที่คับแคบ
โลกนี้เป็นมายาไม่จีรังยั่งยืน

ขุนพลที่กล้าหาญที่สุดจะออกมายอมรับผิดเป็นคนแรก
จะซื้อใจคนได้ก็ตอนที่ออกมารับผิดมิใช่ตอนรับความดีความชอบ
แม้ความดีความชอบที่สร้างขึ้นมาเอง
ก็หัดยกให้คนอื่นไปบ้าง
ให้ได้หัวใจคนมาก่อนอย่างอื่นจะตามมาเอง
คนที่ใจกว้างกว่าผู้อื่น
ฝูงชนจะปล่อยให้ขึ้นสู่ที่สูงอย่างเต็มใจ
ไม่มีใครยอมใครถ้าหากไม่เคยซึ้งใจกันมา
คนที่คิดแต่เอาผลประโยชน์เข้าตัวเองใครจะยอมรับ
ตัวเองยังภูมิใจตัวเองได้ยาก
คนอื่นจะไม่ชังน้ำหน้าคนเห็นแก่ตัวได้อย่างไร
ยังไม่รู้จะทำอะไรก็จงฝึกการเป็นผู้ให้เอาไว้ก่อน
เพราะว่าบารมีทั้งหลายเริ่มต้นด้วยทาน
ฝึกตนเป็นผู้ให้จนเป็นนิสัย
แล้วความประเสริฐอย่างอื่นจะทยอยตามมาเอง