พุดตานกถา ๗๓ - ๘๑

๗๓

ปิดตาข้างนอก แล้วเปิดตาข้างใน
สติเป็นตัวนำความสว่างกระจ่างแจ้งมาสู่ผู้ปฏิบัติ
กำหนดหยั่งรู้ แล้วจะแจ้ง
เจริญปัจจุบันอารมณ์ แล้วจะดับทุกข์ได้
รู้ร้อยเรื่อง แต่ดับทุกข์ไม่ได้
รู้เรื่องเดียวในปัจจุบัน ดับทุกข์ได้
ที่จิตต้องการจริงๆ คือ ความเรียบง่าย
ตบแต่งจนวิจิตรนั้น น่าดูเหมือนกัน แต่ไม่น่าอยู่ด้วย
กินอาหารรสชาติมากมายสารพัด
ตบท้ายด้วยน้ำเปล่าแก้วเดียว
ลิ้นต้องการรสจืด ใจต้องการความเรียบง่าย
แสวงหามากมาย เมื่อไหร่จะพอ

๗๔

ดอกไม้ไม่ต้องใส่แจกันทอง ก็ส่งกลิ่นหอม
ข้าวไม่ต้องใส่จานทอง ก็กินอิ่ม
ความเรียบง่าย ไม่ทำลายคุณสมบัติคน
เมื่อติดดินก็อิ่มเอิบเปล่งปลั่งได้
ความสนุกต้องการสิ่งพิสดาร แต่ความสุขต้องการสิ่งเรียบง่าย
ความตื่นเต้นต้องการเรื่องประหลาด แต่ความรู้ตื่นต้องการเรื่องธรรมดา
ยิ่งแสวงหาสิ่งของมาประดิษฐ์ประดอย
ยิ่งห่างไกลจากตัวเอง
ยิ่งถูกสรรเสริญเยินยออยู่ท่ามกลางฝูงชน
ยิ่งหาตัวเองไม่เจอ
แสวงหาไปร้อยเอ็ดเจ็ดย่านน้ำ
ไม่สู้กลับมาหาตัวเอง

๗๕

จานที่เต็มด้วยข้าวบูด ไม่มีใครเอาข้าวสวยมาใส่
ถังที่เต็มไปด้วยขี้หมู ไม่มีใครเทน้ำสะอาดลง
ความไม่เกาะเกี่ยวและความสลัดคืน ย่อมนำมาซึ่งจิตที่ว่างเบา
จิตที่ว่างเบาย่อมเป็นจิตสะอาด
จิตที่ว่างเบาและสะอาด สามารถรับอารมณ์อันเป็นทิพย์
จิตที่สามารถรับอารมณ์อันเป็นทิพย์ ย่อมรู้แจ้งด้วยปัญญาญาณ
ปัญญาญาณย่อมนำมาซึ่งความไม่เกาะเกี่ยวและความสลัดคืน
สังขารทั้งปวงเป็นของไม่เที่ยง
จิตที่ไม่แจ่มแจ้งความไม่เที่ยง ย่อมเกาะเกี่ยวอารมณ์
การเกาะเกี่ยวอารมณ์นำมาซึ่งความยินดียินร้าย
และย่อมนำมาซึ่งความหมักหมมแห่งอารมณ์
ซึ่งตรงกันข้ามกับความไม่เกาะเกี่ยวและสลัดคืน
ความหวงแหน นำมาซึ่งความมืดตื้อ
ความสลัดคืน นำมาซึ่งความรู้แจ้งเห็นจริง
จานว่างเปล่า พร้อมจะรับข้าวสวย
ถังสะอาด พร้อมจะรับน้ำบริสุทธิ์

๗๖

ยาดี ตอนแข็งแรงก็ไร้ค่า
อาหารดี ตอนอิ่มก็ไร้ประโยชน์
มีคนรวย เพราะมีคนจนเป็นฐาน
มีคนดี เพราะเอาคนชั่วมาเปรียบ
โจรร้าย ช่วยให้ตำรวจมีค่า
โรคร้าย ช่วยให้หมอมีอาชีพ
ของเน่า กลายเป็นปุ๋ยให้ผลไม้
เพราะก้าวพลาด จึงเกิดราวบันได
อย่าเย่อหยิ่งถือดีในตัวเอง
อย่าดูหมิ่นเหยียดหยามคนอื่น
ไม่มีใครมีคุณค่าได้ด้วยตัวของตัวเอง
ล้วนแล้วแต่พึ่งพาอาศัยซึ่งกันและกัน
คนที่เย่อหยิ่งถือดี ดูหมิ่นคนอื่น คือคนโง่เขลาเบาปัญญา

๗๗

คนรอบรู้มีความสามารถที่จะพูดมาก
แต่ผู้ที่พูดมาก ไม่แน่จะเป็นผู้รอบรู้
เมื่อคิดว่าตัวเองเก่ง จะพูด
เมื่อคิดว่าตัวเองด้อย จะฟัง
ผู้อยู่ยอดเขา กำลังลง
ผู้อยู่ตีนเขา กำลังขึ้น
คนโง่ แช่งตัวเองให้เสื่อม โดยการหลงว่าตัวเองอยู่สูงสุดยอด
คนฉลาด ให้พรตัวเองให้เจริญ โดยการคิดว่าตัวเองยังอยู่ตีนเขา
ผู้รอบรู้มาก หาโอกาสที่จะร่ำเรียนเพิ่มเติม
ผู้รู้น้อย หาโอกาสในการอวดโม้สรรพคุณ
คนโง่ วางตัวเองอยู่ในทางลง
คนฉลาด วางตัวเองอยู่ในทางขึ้น
สามารถขึ้นได้ลงได้อย่างไม่ยึดมั่น คือผู้หลุดพ้น

๗๘

ที่ได้เสรีภาพ อาจเป็นเสรีภาพในการถูกจองจำ
ที่ถูกควบคุมบังคับ อาจเพื่อไปสู่อิสรภาพ
วิธีการที่อิสระ อาจนำไปสู่จุดหมายปลายทางที่ถูกบังคับ
วิธีการที่ถูกบังคับ อาจนำไปสู่จุดหมายปลายทางที่อิสระ
เรื่องทุกประการ ต้องมองตลอดสายจึงเข้าใจแจ่มแจ้ง
ถ้ามองแค่สภาวการณ์เฉพาะหน้าจะพลาดท่าเสียที
คนหนุ่มมองวิธีการ
ผู้เชี่ยวชาญมองจุดมุ่งหมาย
ไม่มีอะไรได้ฟรีโดยไม่ต้องแลกเปลี่ยน
มักง่ายได้ยาก ลำบากได้ดี
อดกลั้น จะบรรลุเสรีภาพ
ทำอะไรตามอารมณ์ จะถูกจองจำ
มีศีล จะเบาสบายเป็นสุขเจริญรุ่งเรืองไม่จบสิ้น
ทุศีล จะทุกข์ยากเข็ญจนกว่าจะรู้สำนึก
ถ้าไม่ฟังคำเตือนจะต้องร้องไห้จนน้ำตาเป็นสายเลือด

๗๙

เมื่อคิดครอบครอง
ความปลอดโปร่งเบาสบายก็หายไป
เมื่อคิดยึดมั่น
ความอิสระเสรีทางจิตก็หายไป
เมื่อคิดหวงแหน
ความใจกว้างใจใหญ่ก็หายไป
เมื่อคิดกักเก็บ
ความพลิกแพลงตามสถานการณ์ก็หายไป
เมื่อได้อย่าง ก็เสียไปอย่าง
เมื่อได้สิ่งที่สูงค่า หรือได้บุคคลที่หมายปอง
ก็สูญเสียเสรีภาพของหัวใจ
บัณฑิตยินยอมสละของรักของหวง
เพื่อแลกเอาอิสระเสรีของดวงใจ

๘๐

ในความไร้ จะมีความฝัน
ในความมั่งมี จะห่วงกังวล
เมื่อสละ จะเจอความปลอดโปร่งว่างเบา
การได้ของรักของหวง เพิ่มความโหยหิวกระหาย
เมื่อสละเสียซึ่งของรักของหวง จะปลอดโปร่งโล่งไปทั่วกายและจิต
เมื่อเกิดมาเกิดมากับความไร้
เมื่อตายไปตายไปกับความไร้
ฉะนั้น ความไร้จึงเป็นความจริง
ส่วนความมั่งมี ความพรั่งพร้อม คือ มายาภาพ
กินเข้ามาไม่ถ่ายออก จะอึดอัดกาย
ได้เข้ามาไม่สละออก จะอึดอัดใจ
ฉะนั้น บัณฑิตทั้งหลาย ทั้งในอดีต ปัจจุบัน อนาคต
จึงสมาทานการให้ทาน ด้วยความเคารพไว้เหนือเศียรเกล้า
คนสามัญเกิดมาเพื่อสะสม
คนชั้นสูงเกิดมาเพื่อสละ

๘๑

ในตอนกลางวันก็มีแสงดาว
แต่ถูกแสงอาทิตย์กลบไป
การงานมีคุณค่าอยู่ที่กำลังใจที่ทุ่มเทให้การงาน
มิใช่ยิ่งใหญ่อยู่ที่ชาวโลกรับรู้
อย่าอับอายที่การงานของคุณมิได้ถูกนำมากล่าวขวัญ
แต่จงอับอายถ้าหากมิได้ทำหน้าที่อย่างซื่อสัตย์
ช่อฟ้าสร้างประโยชน์ในฐานะช่อฟ้า
เสาเข็มสร้างประโยชน์ในฐานะเสาเข็ม
แม้จะอยู่ต่างที่กัน แต่ก็มีประโยชน์แก่โบสถ์ทั้งนั้น
จงภูมิใจในการทำหน้าที่เกื้อกูลสังคม
อย่าภูมิใจเพียงชื่อเสียงลาภยศสรรเสริญสุข
ถ้าโลกนี้หาผู้ที่เต็มใจสร้างความดีอย่างปิดทองหลังพระมิได้แล้วไซร้
กลียุคจะมาในทันทีทันใด