บันทึกธรรม เรื่อง "ทุกขเวทนาและทุกขสัจ"

ทุกข์ของผู้มีกิเลสเป็นทุกขเวทนา ส่วนทุกข์ของผู้ไร้กิเลสเป็นเพียงทุกขสัจไม่เป็นทุกขเวทนา เพราะท่านไม่เข้าไปเสวยทุกข์นั้น เนื่องจากท่านสามารถละตัณหา โดยเห็นแจ้งในสมุทัยว่าตัณหาเป็นเหตุให้ทุกข์เกิด เมื่อไม่เข้าไปเสวยทุกข์ เนื่องจากสามารถละตัณหาเสียได้ ก็จะพบนิโรธสัจ คือ ความดับทุกข์ ซึ่งท่านสามารถดับได้ด้วยมรรคสัจ ซึ่งก็คือ ศีล สมาธิ ปัญญา ที่ท่านเชี่ยวชาญชำนาญในการเสพคุ้นและการเจริญมรรคของท่านอยู่แล้วเป็นปกติ อริยสัจทั้ง ๔ จึงครบพร้อมบริบูรณ์ ในขณะจิตที่ทุกข์เกิด และสามารถดับทุกข์ได้ในทันที ถือว่าปฏิจจสมุปบาททั้งสายเกิดทุกข์และสายดับทุกข์ได้สำเร็จกระบวนการของมันในขณะจิตนั้นนั่นเอง

สำหรับผู้มีกิเลส ทุกข์ที่เกิดขึ้นเป็นทั้งทุกขสัจ และทุกขเวทนา เนื่องจากยังมีตัณหา เมื่อทุกข์เกิดขึ้นจึงเข้าไปเสวยทุกข์ เมื่อเข้าไปเสวยทุกข์ นิโรธสัจและมรรคสัจจึงไม่เกิด เกิดเพียงทุกขสัจกับสมุทัยสัจ ฉะนั้นในขณะจิตที่บังเกิดทุกข์ของผู้ยังมีกิเลส จึงบังเกิดเพียงปฏิจจสมุปบาทสายเกิดทุกข์เท่านั้น ไม่บังเกิดปฏิจจสมุปบาทสายดับทุกข์ เพราะมีเพียงทุกขสัจกับสมุทัยสัจ ไม่มีนิโรธสัจและมรรคสัจ เนื่องจากมีอวิชชาคอยบงการอยู่เบื้องหลังแห่งกระบวนการทั้งมวลนั่นเอง

พระชุมพล พลปญฺโ

๒๘ มิถุนายน ๒๕๓๗