ธรรมภาษิต ตอน "อุทยานธรรม บำเพ็ญจิต"
ก.ค. ๒๕๔๑
- โลกนี้มิได้เป็นสุข เราจะมาประมาทหลงเพลินอยู่ในโลกนี้ทำไม
- แม้แต่อณูเดียวในโลกนี้ ก็ยึดไว้เป็นของเรามิได้
- ตำราเล่มสำคัญที่สุดคือการบรรลุแล้วเห็นเอง
- เราไม่สามารถบงการบังคับบัญชาเรื่องราวในโลกนี้ได้ทุกเรื่อง
- ทุกข์ทั้งหลาย ไม่ว่าทุกข์กายก็ดี ทุกข์ใจก็ดี เป็นเพียงความเกิดดับในปัจจุบันขณะ เมื่อใดเราเห็นว่าทุกข์ทั้งปวง ก็สักว่าเป็นเพียงความเกิดดับในปัจจุบันขณะ แล้วละตัวเสวยในทุกข์ได้ เมื่อนั้นก็หมดทุกข์ แต่ทั้งนี้ทั้งนั้นเราจะทำดังนี้ได้ ก็ต้องเจริญสติให้ถึงความไพบูลย์พร้อมทั้งญาณปัญญา ก็เห็นแจ้งว่าสิ่งทั้งปวงมันก็เป็นของมันอย่างนั้นเอง ไม่ควรเข้าไปยึดมั่นถือมั่น ไม่ควรเข้าไปแบกเข้าไปหาบ พร้อมทั้งปล่อยวางลงได้ ก็หมดทุกข์
- ทำไมต้องให้ความสำคัญกับตัวเราให้มากมายนัก
- สิ่งใดมีคุณ สิ่งนั้นก็มีโทษในตัวทั้งสิ้น
- จงเลิกเสวยรสของภาษามนุษย์จากตัวเรา จากตัวผู้อื่นเสียที จงเลิกเสวยรสแห่งความสุขกาย ทุกข์กายจากตัวเรา จากตัวผู้อื่นเสียที จงเลิกเสวยรสแห่งความสุขใจทุกข์ใจจากตัวเรา จากตัวผู้อื่นเสียที
- อารมณ์ เบื่อ โกรธ ขี้โมโห ใจร้อน กลัว ทั้งหมดเป็นอารมณ์เช่นเดียวกัน ชนิดเดียวกัน อย่างเดียวกัน วิธีที่จะทำให้อารมณ์เหล่านี้เบาบางคือ ต้องฝึกกรรมฐานที่เกี่ยวกับการกำหนดทุกข์เป็นอารมณ์แล้วปล่อยวางในทุกข์ให้ได้ ทุกอารมณ์ที่กล่าวข้างต้นจะเบาบางเป็นอัตโนมัติ แต่ก็ยังไม่สามารถหายขาดสูญได้ ตราบใดที่ยังไม่เป็นพระอรหันต์ เพราะรากเหง้าของอารมณ์เหล่านี้คือความยึดมั่นในขันธ์ ๕ ว่าเป็น ตัวกู ของกู ต้องฝึกฝนการกำหนดทุกข์เป็นอารมณ์ เช่น หัดนั่งกรรมฐานในท่าที่ปวดง่าย เช่น ขัดสมาธิเพชร หรือนั่งยองๆ เมื่อเกิดความปวดก็อย่าเพิ่งเปลี่ยนท่า ฝึกกำหนดทุกข์แล้วพยายามปล่อยวางว่าทุกขเวทนานี้ ไม่ใช่ตัวเราของเรา ไม่ควรยึดมั่นถือมั่น ฝึกอย่างนี้บ่อยๆ ทุกวัน ต่อไปจิตจะไม่ค่อยมีอารมณ์เบื่อ โกรธ ขี้โมโห ใจร้อน กลัว คือมันจะเบาบางลง จงกำหนดทุกข์แล้วหัดปล่อยวางในทุกข์ ปัญหาในอารมณ์เหล่านี้จะคลี่คลายไปเองโดยลำดับ
- ตัวปรุงแต่งมักจะพาเราเข้าไปสู่โลกแห่งความฝันซึ่งไม่มีอยู่จริง
- กายก็ทำกิจของกาย เวทนาก็ทำกิจของเวทนา สัญญาก็ทำกิจของสัญญา สังขารก็ทำกิจของสังขาร วิญญาณก็ทำกิจของวิญญาณ ขันธ์ ๕ ทั้งหมดก็ทำกิจของมันไป อายตนะก็ทำกิจของอายตนะไป ไม่ควรเข้าไปยึดมั่นถือมั่นด้วยอุปาทานอันใดเลย
- สำหรับผู้ที่ไม่ได้เจริญสตินั้น มรรคผลเป็นเรื่องสุดเอื้อมเหลือเกิน สำหรับผู้ที่เจริญสตินั้น มรรคผลเป็นเรื่องง่ายดายเหลือเกิน
- ปัญญาสูงสุดลึกซึ้งคือการเห็นความเกิดดับ ธรรมะขั้นสูงสุดลึกซึ้งคือการกลับคืนสู่ตนเอง
- การละอวิชชาคือการละความยินดีที่มีตัวตน การละความยินดีที่มีกาย การละความยินดีที่มีเวทนา การละความยินดีที่มีจิต การละความยินดีที่มีธรรม
- อริยสัจบรรพ ในฐานธรรมในธรรม ตอนท้ายของการเจริญสติปัฏฐานตามนัยของสติปัฏฐานสูตรนั้น ผู้เจริญอริยสัจบรรพนั้น ไม่ใช่ท่องจำเรื่องอริยสัจมาได้ แต่ต้องมาเห็นความเป็นอริยสัจในปัจจุบันขณะ ตามทวารทั้ง ๖ คือ ตา หู จมูก ลิ้น กาย ใจ โดยมีเวทนาตามทวารทั้ง ๖ เป็นตัวเชื่อมต่อไปสู่การเกิดตัณหา อันเป็นสมุทัยสัจ หรือการดับตัณหาอันเป็นนิโรธสัจ สำหรับการเกิดสมุทัยสัจ และทุกขสัจ เป็นธรรมดาในขณะกระทบอารมณ์ของสัตว์โลกโดยทั่วไปอยู่แล้ว แต่การเกิดมรรคสัจและนิโรธสัจ จะมีได้ก็ต่อเมื่อท่านผู้นั้นได้ฝึกฝนอบรมให้มาก ทำให้มาก ทำให้เกิดมีซึ่งมหาสติปัฏฐานเท่านั้น เพราะว่าบุคคลผู้มิได้เจริญสติปัฏฐานย่อมไม่สามารถดับทุกข์ได้เลย
- เมื่อจิตวางเฉยเป็นกลางอย่างมั่นคงพร้อมด้วยสติ ไม่ยินดี ไม่ยินร้ายต่อโลก อวิชชาจึงจะขาดสะบั้นลง ทุกอาการที่มาปรากฏแก่อายตนะ ก็สักแต่เพียงการกระทบรับรู้ เมื่อรับรู้แล้วก็วางไป ไม่เอามาแบกมาหาบ
- ขันธ์ ๕ คือรูปนาม - กายใจ มันไม่ใช่ของเรามาแต่ไหนแต่ไรแล้ว เปรียบเหมือนของที่ยืมเค้ามาใช้เนิ่นนาน... นานจนลืมไปว่าเป็นของที่ยืมเขามา นานจนนึกไปว่าเป็นของของเรา เมื่อถึงเวลาที่เจ้าของเขามาทวงคืน เราจึงเกิดความหวงแหน วิโยค เศร้าโศกใจ ทั้งที่ก็ไม่ใช่ของเราเลย เพียงแต่ว่ายืมมาใช้นานหน่อย นานจนกระทั่งว่าหลงผิดคิดว่าเป็นของเรา จงอย่าประมาทในการเจริญสติ จงฟั่นเฝืออบรมบ่มกรรมฐานของตนเองทุกวันทุกคืนทั้งตื่นและหลับ เพื่อเตรียมตัวเตรียมใจในการอพยพออกจากเรือนไฟไหม้ คือขันธ์ ๕ อันนี้ พร้อมทั้งถอนอาลัยในโลกทั้งปวง ถอนอาลัยในมนุษย์สมบัติ เทวสมบัติ พรหมสมบัติ ตั้งจิตให้แน่วแน่มั่นคงว่า ขึ้นชื่อว่าการเกิดอีกอย่ามีแก่เราเด็ดขาด เพราะขันธ์ทั้งหลาย ไม่ว่าหยาบ ละเอียด เลว ประณีต ก็เป็นของไม่เที่ยง เป็นทุกข์ เป็นอนัตตาทั้งสิ้น ที่ที่หมดทุกข์ จะต้องเป็นที่ที่หมดความอาลัยในสังขารทั้งปวง คือพระนิพพาน ขอขอบคุณความแก่ชราและความเจ็บไข้ได้ป่วยที่อุตส่าห์มีเมตตามาตักเตือนให้เรารีบเร่งย้ายอุปาทานในกายใจ ก่อนที่มรณภัยจะมาเผาผลาญให้รูปกายสังขารนี้แตกทำลายไม่มีชิ้นดี ดังคำของพระบรมศาสดาได้ตรัสเอาไว้ว่า "ความเพียรเป็นกิจที่จะต้องทำวันนี้ ใครเล่าจะล่วงรู้ความตายว่าจะกรายมาในวันพรุ่ง" จงคิดไว้เสมอว่า ความตายเป็นประดุจเพชฌฆาตเงื้อดาบเดินตามหลังเราอยู่ทุกขณะจิต ไม่รู้จะฟันลงมา ณ วินาทีใด จงภาวนาทุกลมหายใจเข้าออกว่า "ความตายจักมี ชีวิตนี้จักดับดิ้น" ให้มองเห็นโทษในสังขารที่กำลังบ่ายหน้าไปสู่ความแตกทำลายคือความตายอยู่ทุกขณะจิต มันจะทำให้เราเห็นคุณค่าของพระรัตนตรัย คือ พระสัมมาสัมพุทธเจ้า พระโลกุตตรธรรม และพระอริยสงฆ์ เท่านั้นที่จะเป็นที่พึ่ง พาเราให้พ้นจากเรือนไฟไหม้ พ้นจากความเกิด แก่ เจ็บ ตายไปเสียที ที่พึ่งอย่างอื่นของข้าพเจ้าไม่มี พระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นที่พึ่งของข้าพเจ้าอันแสนประเสริฐ ที่พึ่งอย่างอื่นของข้าพเจ้าไม่มี พระโลกุตตรธรรมเป็นที่พึ่งของข้าพเจ้าอันแสนประเสริฐ ที่พึ่งอย่างอื่นของข้าพเจ้าไม่มี เหล่าพระอริยสงฆ์ผู้ดำเนินตามรอยยุคลบาทของพระศาสดาเป็นที่พึ่งของข้าพเจ้าอันแสนประเสริฐ จงมีศรัทธา ความเพียร ในการเจริญสติ เจริญสมาธิ พร้อมทั้งมีปัญญาในการเห็นทุกข์โทษเวรภัยของสังขารและของโลกอยู่ทุกเมื่อเชื่อวัน จนกว่ามรณภัยจะกรายมา เราจะสามารถยิ้มต้อนรับพระยามัจจุราชได้อย่างทรนงว่า เราได้เตรียมพร้อมสำหรับความตายมานานแล้ว ขอความตายจงมาทำลายสังขารตามสบายเถิด เพราะจิตของเราได้หลุดพ้น หมดอุปาทานจากสังขารทั้งปวงตามรอยบาทพระบรมศาสดามานานแล้ว
- เมื่อจิตเราเลิกเกาะเกี่ยวกับโลกมากขึ้น ก็จะเข้ามาสู่ตัวเองมากขึ้น และแล้วก็จะแจ่มแจ้งในตนเองมากขึ้น
- ปล่อยให้เค้าด่าไป คนด่านั่นแหละแพ้ คนถูกด่าแล้วไม่โต้ตอบ ไม่โกรธ ไม่ผูกพยาบาท แผ่เมตตาให้ผู้ด่านั่นแหละชนะ
- การละบาปก็ด้วยการเลิกทำบาป แต่การละบุญนั้นต้องให้ความเต็มรอบของสติเป็นตัวละ ไม่ใช่ละบุญด้วยการเลิกทำบุญ
อุทยานธรรม บำเพ็ญจิต (ต่อ ๑)
- คนที่จะละกิเลสได้ ต้องฉลาดในกิเลสของตัวเองก่อน ต้องรู้ตัว มีสติรู้ขณะกิเลสเกิด กิเลสดับ เมื่อเราหยั่งรู้ดูกิเลสไปเรื่อยๆ ต่อไปเราจะชาญฉลาดในธรรมชาติของกิเลสเหล่านั้น แล้วเราจะควบคุมมันได้ จนกระทั่งถอนรากถอนโคนมันได้ในที่สุด ผู้ปฏิบัติธรรมเมื่อแก่กล้าชำนาญเข้า จะต้องเอากิเลสของตัวเองมาเป็นครู กิเลสของเราเองนั่นแหละ จะมาสอนเราว่ามันมีโทษเพียงใด แค่ไหน อย่างไร มันมีต้นเหตุเกิดจากอะไร และจะละมันด้วยวิธีใด ฉลาดในเรื่องอะไรก็ไม่ดีเท่าฉลาดในเรื่องกิเลสตัวเอง
- ความแตกฉานในปฏิสัมภิทาก็คือ ความแตกฉานในกิเลสของตนเองนั่นแหละ
- การบรรลุความหลุดพ้น ไม่ใช่บรรลุที่ไหน แต่บรรลุที่กายตน จิตตน เป็นกายเดียว จิตเดียว กลับคืนสู่ตัวเองนั่นเอง
- คนเราไม่สามารถยิ่งใหญ่ได้ด้วยตนเอง แต่ยิ่งใหญ่ได้เพราะมีประโยชน์ต่อผู้อื่น
- การศึกษาพระพุทธศาสนาอย่างปรัชญาสัก ๑๐๐ ปี ๑,๐๐๐ ปี ก็ไม่มีประโยชน์อะไร สู้การฝึกฝนปฏิบัติใน อธิศีล อธิจิต อธิปัญญา สักขณะจิตเดียวก็ไม่ได้ การจะฝึกอธิศีล อธิจิต อธิปัญญา ต้องมีความเพียร มีสัมปชัญญะ มีสติ เห็นกายในกาย เห็นเวทนาในเวทนา เห็นจิตในจิต เห็นธรรมในธรรม ละความยินดียินร้ายในโลกออกเสีย โดยการธำรงจิตอยู่ด้วยสติและอุเบกขา ในทุกสถาน ในกาลทุกเมื่อ ทุกขณะจิต ทั้งกลางวันและกลางคืน
- เมื่อบรรลุกายเดียวจิตเดียว กิเลสทั้งหลายก็หมดไป เหลือเพียงสังขารขันธ์ คือการปรุงแต่ง การกำหนดหยั่งรู้ พึงดูว่า สังขารขันธ์ที่เกิดขึ้น เป็นสังขารขันธ์ที่มีอุปาทาน หรือสังขารขันธ์ (การปรุงแต่ง) ที่ไร้อุปาทาน ซึ่งถ้าเป็นสังขารขันธ์ที่ไร้อุปาทาน ก็จะสักแต่ว่าปรุงแต่ง ไม่เป็นกิเลส การสิ้นสุดแห่งการมีกิเลสคือสิ้นสุดอุปาทาน ไม่ใช่สิ้นสุดการปรุงแต่ง การปรุงแต่งของพระอรหันต์ก็ยังคงมีอยู่ แต่ปรุงแต่งอย่างไร้อุปาทาน
- เมื่อบรรลุกายเดียวจิตเดียวนั้น มีทุกข์ก็เหมือนไม่มีทุกข์ มีกิเลสก็เหมือนไม่มีกิเลส
- ผู้ที่จะทำงานใหญ่ได้ ต้องมีใจใหญ่กว่าคนธรรมดา ต้องหนักแน่นมากกว่าคนธรรมดา ต้องเสียสละมากกว่าคนธรรมดา ต้องให้อภัยมากกว่าคนธรรมดา ต้องเห็นอกเห็นใจผู้อื่นมากกว่าคนธรรมดา และต้องควบคุมตนเองมากกว่าคนธรรมดา
- ภาษามนุษย์นี้ต้องรู้จักจับ ต้องรู้จักวาง ให้จับมาใช้เฉพาะเท่าที่จำเป็น เมื่อใช้เสร็จต้องรีบวางทันที เพราะมีโทษมากที่จะเข้าไปยึดมั่นยินดียินร้ายในภาษามนุษย์
- การละอุปาทานในขันธ์ ๕ นั้นก็คือว่า เมื่อมีการกระทบอารมณ์เกิดขึ้น สติจะเป็นตัวมาจัดการให้วางแทนที่จะยึด แค่นี้เท่านั้นไม่มีอะไรพิศดาร แค่ว่า "สติมาจัดการให้วางแทนที่จะยึด"
- เมื่อทิ้งได้แล้วเสียดายทำไม
- สิ่งที่มายั่ว มากวนจิตใจให้ขุ่น ก็จำเป็นจะต้องมีอยู่นั่นแหละ แต่เราจะต้องทำจิตใจให้เข้มแข็งข้ามพ้นให้ได้
- ผู้ที่จะทำงานใหญ่ได้ จะต้องเป็นผู้มีวินัยในตัวเองอย่างสูง
- ความผิดพลาดก็ยังคงช่วยให้เราฉลาดขึ้นเสมอ
- โอกาสที่น่าภาคภูมิใจมากๆ ก็คือโอกาสที่ได้กลับมาประเมินตนเพื่อความเจียมเนื้อเจียมตัว
- ความผิดพลาดคือการเรียนรู้ เรียนรู้เพื่อจะไม่พลาดอีกในอนาคต
- การล่วงรู้เหตุการณ์เฉพาะหน้า โดยไม่ต้องปรุงแต่งเพื่อความยึดมั่นนั้น คือการบรรลุธรรม
- จิตในขณะจิตเดียวในขณะจิตหนึ่ง นั่นคือธรรมะ
- ถ้าไม่สามารถวางอุเบกขาต่อสรรพสัตว์ได้ ก็ไม่สามารถทำงานใหญ่ได้
- ถ้าวางอุเบกขาต่อเวทนาของผู้อื่นไม่ได้ จะสามารถวางอุเบกขาต่อเวทนาของตนเองได้อย่างไร
อุทยานธรรม บำเพ็ญจิต (ต่อ ๒)
- ได้รู้ว่าตัวเองกิเลสยังหนา มันก็น่าปลื้มใจพอๆ กับได้รู้ว่าตัวเองหมดกิเลสนั่นแหละ
- ถ้าเราแบกเรื่องดีๆไว้ ก็ต้องมีเรื่องเลวมาหนักหัวจนได้ ถ้าเราแบกเรื่องสูงส่งไว้ ก็ต้องมีเรื่องต่ำต้อยมาหนักหัวเช่นกัน
- จะต้องทำความเข้าใจอย่างถ่องแท้ว่า เรานี้พลาดได้
- การเข้าครอบครองอะไรถ้าหากไม่เข้าครอบครองด้วยธรรม ก็จะสูญเสียไปภายหลังที่สุด
- จงเป็นหัวอนุรักษ์นิยมที่ไม่งมงาย และจงเป็นหัวก้าวหน้าที่ไม่อวดดี
- ความบริสุทธิ์หาไม่ได้ในมนุษย์หรอก เพราะความบริสุทธิ์อยู่ที่การพ้นจากความเป็นมนุษย์
- อารมณ์ทั้งหลาย ไม่ว่าเราจะให้คุณค่ามันมากมายเพียงใด หรือให้คุณค่ามันน้อยเพียงใด มันก็มีอายุแค่ขณะจิตเดียวเท่ากัน
- จงจัดแจงหน้าที่ของตนเองให้ดีเถิด แล้วผู้อื่นก็จะจัดแจงหน้าที่ของเค้าที่ควรมีต่อเราอย่างดีไปเอง หน้าที่ของเราคือการตั้งจิตอยู่ในปัจจุบันอารมณ์อย่างแน่นหนาแข็งแรง
- จิต, การปรุงแต่งของเรานั้นเป็นมายา ฉะนั้น กายกรรม วจีกรรม พร้อมวิบากอันเป็นผล จึงเป็นมายาทั้งหมด
- ถ้าเราหนักในการถนอมกายนัก จะไม่พ้นทุกข์ไปได้
- ถ้าอยากเป็นเจ้าอาวาสเพื่อจะเป็นเจ้านายพระ ก็อย่าไปเป็นเลย ถ้าอยากเป็นเจ้าอาวาสเพื่อจะรับใช้พระละก้อ ค่อยเป็น
- หน้าที่ของเรา คือหน้าที่ในการวางอุเบกขาในทุกขณะจิต
- ความดีคงทน
- ถ้าเราจะยิ่งใหญ่ได้ จะต้องเป็นผู้ยอมรับความหลากหลายในทางความคิดของผู้อื่น
- อย่าไปเสวยให้มากนัก (เวทนูปาทาน) อย่าไปกำหนดหมายให้มันมากนัก (สัญญูปาทาน) อย่าไปปรุงแต่งให้มันมากนัก (สังขารูปาทาน) อย่าไปรับรู้ให้มันมากนัก (วิญญาณูปาทาน)
- จะไปแบกบุญบารมีเอาไว้ทำไม ไม่หนักแย่หรือ
- ได้อะไรก็ไม่สู้ได้ปล่อยวาง
- ถ้าเราอยากจะเป็นคนปกติธรรมดาในโลก ก็ต้องทำจิตยอมรับให้ได้ ว่าชีวิตคนเราต้องมีขึ้นมีลง มีได้ดีตกอับสลับกันไป ซึ่งถ้าเราคอยสร้างบุญบารมีไป บุญบารมีจะประคองให้เราดีขึ้นเรื่อยๆ เอง แต่ถ้าเมื่อไรเราคิดว่าชีวิตของเราต้องชะตาขึ้นอย่างเดียว ไม่มีตก ต้องรุ่งเรืองอย่างเดียวไม่มีตก นั่นแสดงว่าเราใกล้จะย้ายเข้าศรีธัญญาแล้ว
จงมองความจริงให้เห็นว่าสิ่งทั้งปวงไม่เที่ยง โลกนี้คือละคร เกิดเพื่อดับ พบเพื่อจาก มีรักเพื่อทุกข์ มีเพื่อหมด ตื่นเต้นเพื่อเศร้าสร้อย ลิงโลดเพื่อเหงาหงอย สมหวังเพื่อผิดหวัง เฟื่องฟูเพื่อตกดิ่ง โด่งดังเพื่ออับแสง
อย่าไปจริงจังกับโลกให้มาก ทำมาหากินไป สร้างบารมีไปเถิด ไม่ช้าความตายก็จะมาคิดบัญชีกับทุกคนในโลก ไม่เว้นแม้แต่คนรวยที่สุดในโลก สิ่งทั้งหลายเป็นเพียงมายาภาพ อย่าหลงเป็นจริงเป็นจัง - สัตว์ทั้งปวงย่อมเป็นไปตามกรรม จงอย่าฝืนกรรมของสัตว์ รวมทั้งตนเองด้วย
- ทุกสิ่ง ทุกอย่าง ทั้งรูปธรรม นามธรรม เป็นเพียงมายาภาพ เพราะมันไม่เที่ยง เป็นทุกข์ เป็นอนัตตา
เราจะเข้าไปจัดการอะไรตามเกม ตามเหตุปัจจัย ก็ต้องสอนตัวเองเอาไว้ ให้รู้ก่อน ว่าสิ่งทั้งปวงเป็นมายา อย่าไปยึดมั่นเป็นจริงเป็นจัง
คนทุกคนในโลกเจอความผิดหวังกันทั้งนั้น มากบ้างน้อยบ้าง คนโง่รอวันที่ตัวเองจะสมหวังทุกอย่าง ซึ่งเป็นไปไม่ได้ ส่วนคนฉลาดพยายามทำตนให้เลิกหวัง ทำทุกสิ่งไปตามหน้าที่ แต่ไม่หวัง
เพราะหวังจึงผิดหวัง รูปธรรมนามธรรมทั้งปวง หวังไม่ได้ เพราะมันเป็นอนัตตา ไม่เที่ยง ไม่แน่ จงหมั่นฝึกจิตแล้วชีวิตจะเป็นสุข พ้นทุกข์ทั้งปวง อย่าหวังอะไรแม้แต่หมูในอวย
อุทยานธรรม บำเพ็ญจิต (ต่อ ๓)
- ความมีวินัยในตัวเอง และความซื่อสัตย์สุจริต จะเป็นที่พึ่งแก่คนในยามตกอับได้อย่างวิเศษที่สุด
- ชีวิตต้องก้าวต่อไป
ต้องก้าวไม่หยุด เพื่อความเจริญรุ่งเรือง
จงจำเอาไว้ว่า ต้องไม่ประมาททุกเสี้ยววินาที เพราะว่าความพลาดพลั้ง และความผิดหวัง อาจมาเยือนได้เสมอ แต่เราต้องพยายามฝึกตัวเองให้เข้มแข็งต่อการพลาดพลั้ง
พลาดพลั้งในวันนี้ ก็เพื่อจะเก็บบทเรียนและประสบการณ์
ผู้ฉลาดนั้นมิใช่รอคอยวันที่ไม่พลาดพลั้ง แต่ฝึกฝนตัวเองให้ลุกขึ้นก้าวใหม่ได้ หลังจากพลาดพลั้ง โดยไม่ต้องเสียเวลาเลียแผล
ต้องเชื่อว่าเราทำได้ แต่อย่าเชื่อว่าชัยชนะอยู่ในกำมือเรา
จบธรรมภาษิต ตอน "อุทยานธรรม บำเพ็ญจิต"
บันทึกเมื่อปี พ.ศ. ๒๕๔๑ ที่ชัยภูมิแห่งหนึ่ง ท่ามกลางการโอบล้อมของขุนเขา อันเป็นจุดกำเนิดเริ่มต้น แห่งความเป็นปึกแผ่นมั่นคงของชนชาติไทย ณ จังหวัดพิษณุโลก
ความดีและบุญกุศลของธรรมะชุดนี้ ขอถวายบูชาพระคุณแก่จิตวิญญาณทุกดวงที่มีส่วนในการรักษาพระพุทธศาสนาไว้คู่ชาติไทย และที่มีส่วนในการรักษาชาติไทยไว้คู่พระพุทธศาสนา
ส่วนข้อบกพร่อง ข้าพเจ้าขอรับผิดแต่เพียงผู้เดียว
ธรรมภาษิตที่ข้าพเจ้าเป็นผู้บันทึกทั้งหมด ไม่สงวนลิขสิทธิ์
ขอให้สรรพสัตว์ทั้งหลายทั้งปวง ไม่มีประมาณ ไม่มีขอบเขต จงมีส่วนแห่งการดื่มธรรมรส แล้วพ้นทุกข์ทั้งปวงโดยทั่วหน้าเทอญ
ขอให้พระพุทธศาสนาจงอยู่คู่ชาติไทย และขอให้ชาติไทยจงอยู่คู่พระพุทธศาสนา ขอให้พระบรมกษัตริย์ผู้เป็นธรรมิกราช จงทรงมีพระชนมายุยืนยาว ขอพระรัตนตรัยจงโปรดเมตตาสถิตอยู่เหนือเศียรเกล้าของข้าพเจ้าไปตลอดกาลนาน ขอให้ข้าพเจ้าแจ่มแจ้งในธรรมที่องค์สมเด็จพระบรมศาสดาสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงตรัสไว้ดีแล้ว แล้วพ้นจากทุกข์ทั้งปวงด้วยเทอญ
๓๐ กรกฎาคม ๒๕๔๑