คำนำ

จุดประสงค์ของการบันทึกธรรมเหล่านี้ ข้าพเจ้าไม่มีเจตนาต้องการให้ผู้อ่านคิดว่าเป็นบันทึกธรรมของปรมาจารย์ผู้รู ้แจ้ง เพราะว่าข้าพเจ้าหาได้เป็นปรมาจารย์ผู้รู้แจ้งไม่

ข้าพเจ้าเป็นเพียงคนสามัญธรรมดาที่มีกิเลสหนาปัญญาทราม เพียงแต่เกิดมีความสนใจ ศรัทธา ชอบศึกษา ค้นคว้า ปฏิบัติ วิเคราะห์ และบันทึก ในธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเท่านั้น

ฉะนั้นความผิดพลาดในข้อเขียนทั้งหลายย่อมจะมีอยู่เป็นธรรมดา ข้าพเจ้าจึงไม่อยากจะให้ถือข้อเขียนของข้าพเจ้าเป็นตำราอ้างอิงที่มีแก่นสาร สาระ ขอให้ถือว่าเป็นหนังสืออ่านคลายอารมณ์แก้กลุ้มเล่นๆ เท่านั้น

บางข้อบางตอนจงใจเขียนให้สั้นๆ ห้วนๆ เพื่อให้ผู้อ่านฉงนแล้วนำไปขบคิด บางข้อบางตอนอาจเป็นการรำพึงเฉพาะตน แต่เผลอเขียนออกมาให้คนอื่นอ่าน

ฉะนั้น ท่านผู้อ่านไม่จำเป็นที่จะต้องเข้าใจทุกข้อทุกตอนในหนังสือเล่มนี้ ตอนใดไม่เข้าใจก็ขอให้อ่านผ่านไปอย่าซีเรียสจริงจังกับมัน

และเนื่องจากผู้เขียนมิใช่ปรมาจารย์ผู้รู้แจ้งเห็นจริง เมื่อมีผู้รู้แจ้งเห็นจริงมาได้อ่านข้อเขียนของข้าพเจ้าเข้า ก็คงได้หัวเราะขบขันในความโง่เขลาของผู้เขียนอย่างมากมายเป็นแน่แท้

ซึ่งข้อผิดพลาดทั้งหลายที่มีอยู่ในหนังสือเล่มนี้ ข้าพเจ้าผู้เขียนขอน้อมรับผิดอย่างเต็มที่

ส่วนความดี ขอน้อมบูชาสักการะพระคุณขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า คุณของพระธรรม คุณของพระอริยสงฆ์ พร้อมทั้งครูบาอาจารย์ ปรมาจารย์ผู้รู้แจ้งเห็นจริง อีกทั้งผู้มีพระคุณบุญคุณต่อข้าพเจ้าทุกท่านด้วย

ธรรมะที่ข้าพเจ้าบันทึกทั้งหมดไม่สงวนลิขสิทธิ์

สุดท้ายก็ขอขอบคุณผู้ลงทุนลงแรงทุกท่านที่ช่วยให้หนังสือเล่มนี้ปรากฏสู่ บรรณโลกได้ ขอให้ผู้มีส่วนในการพิมพ์หนังสือเล่มนี้จงเจริญรุ่งเรืองในทุกสิ่งที่ปรารถน า เทอญ

ก่อนเปิดอ่านหนังสือเล่มนี้ ขอย้ำอีกครั้งว่าผู้เขียนเป็นคนโง่เขลาเบาปัญญา ที่มีศรัทธาอยากศึกษาและปฏิบัติธรรมเท่านั้นเอง ไม่ใช่ผู้รู้แจ้งเห็นจริงแต่ประการใดเลย

ถ้ารู้อย่างนี้แล้วยังอยากจะอ่านอยู่ละก้อ เชิญเปิดเข้าไปอ่านได้

ขอให้เจริญธรรม

จาก พระชุมพล พลปฺโ
๑๕ กุมภาพันธ์ ๒๕๔๒

การแสวงหาความสุขของมนุษย์

คนทุกคนที่เกิดขึ้นมาในโลกนี้ ล้วนแล้วแต่ต้องการแสวงหาความสุขด้วยกันทั้งสิ้น คนฉลาดสามารถแสวงหาความสุขด้วยวิธีการที่ฉลาด สามารถได้ความสุขกลับมาเป็นผลตอบแทนแห่งความพยายาม แต่คนโง่เมื่อแสวงหาความสุขด้วยวิธีการที่โง่เขลา แทนที่จะได้ความสุขกลับมาเป็นผลตอบแทน กลับได้รับแต่ความทุกข์ทรมาน ซึ่งก็น่าสงสารเป็นยิ่งนัก ถ้าเขาจะใช้วิธีการในการแสวงหาความสุขที่โง่เขลาแบบเดิม ทั้งยังเผยแพร่วิธีการนั้นให้แก่ผู้อื่นเอาไปใช้ด้วย

บัดนี้จะได้วิเคราะห์วิธีการแสวงหาความสุขในโลกนี้ว่ามีกี่วิธี วิธีใดเป็นวิธีที่ดี วิธีใดเป็นวิธีที่ไม่ดี และใครกำลังใช้วิธีนั้นอยู่

จะขอเริ่มต้นวิเคราะห์ด้วยการแสดงสมการของปัญหาของมนุษย์ขึ้นมาเพื่อให้เห็นกันได้ชัดเจน

จากสมการนี้ เราจะเห็นได้ว่า ถ้าหากความต้องการมาก แต่สิ่งตอบสนองความต้องการน้อย จะเกิดปัญหามาก

ถ้าหากความต้องการน้อย แต่สิ่งตอบสนองความต้องการมาก จะเกิดปัญหาน้อย

ถ้าหากไม่มีความต้องการหรือความต้องการเป็นศูนย์ ไม่ว่าสิ่งตอบสนองความต้องการจะมีมากหรือน้อย ปัญหาก็ไม่มี

ฉะนั้น วิธีการแก้ปัญหาของมนุษย์ หรืออีกนัยหนึ่งคือการแสวงหาความสุข ถ้าดูจากสมการนี้ เราจะเห็นได้ว่า วิธีการแก้ปัญหาของมนุษย์จะแบ่งออกไปได้ ๒ วิธีคือ

1. ๑. การเพิ่มสิ่งตอบสนองความต้องการให้ได้มากที่สุด
2. ๒. การลดความต้องการลงมาให้เหลือน้อยที่สุด

การพัฒนาจิตเข้าสู่ความเป็นพระโสดาบัน

๑. ศรัทธา

๑. ศรัทธา จะต้องปลูกศรัทธา ความเชื่อ ความเลื่อมใส อันมีประมาณยิ่ง ใน พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ ซึ่งคำว่า พระสงฆ์ ในที่นี้ หมายถึงพระอริยบุคคล ๔ ประเภท คือ พระโสดาบัน พระสกิทาคามี พระอนาคามี และ พระอรหันต์ จะเป็นคฤหัสถ์หรือบรรพชิตก็ได้

ให้สาบานตนว่าจะยึด พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ เป็นที่พึ่ง ที่ระลึก ที่เคารพบูชาเหนือสิ่งอื่นใด ให้ถือตนว่าเป็นข้าทาสของ พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ จะไม่ล่วงละเมิดเด็ดขาด พยายามสวดมนต์กราบไหว้บูชาพระรัตนตรัยทุกวัน ไม่ได้มากก็เอาน้อย หรืออย่างน้อยในแต่ละวันก่อนนอนให้ท่อง นะโม ๓ จบ แล้วเปล่งวาจาว่า

พยายามจัดหิ้งพระให้สะอาดเรียบร้อยอยู่เสมอ ไม่ปล่อยให้รกรุงรังด้วยหยากไย่ ฝุ่นผง เพราะถือว่าหิ้งพระนี้เป็นที่สถิตของพระพุทธรูป อันเป็นองค์แทนพระพุทธเจ้า ซึ่งถึงแม้ว่าพระองค์จะเสด็จปรินิพพานไปนานแล้วก็ตาม แต่พุทธบารมีของพระองค์ยังปกป้องคุ้มครองให้พุทธบริษัทมีความชุ่มเย็นอยู่ ซึ่งผู้ปฏิบัติธรรมทั้งหลายจะสัมผัสพระบารมีของพระองค์ได้ แต่จะสัมผัสได้มากหรือน้อยนั้น แล้วแต่ความเข้มข้นของการปฏิบัติ ซึ่งผู้ปฏิบัติธรรมเท่านั้นจึงจะเข้าใจได้ดีว่า พุทธบารมีของพระศาสดายังปกป้องคุ้มครองรักษาตนเช่นไร และพยายามหาดอกไม้มาประดับหิ้งพระอยู่เสมอ ถ้าไม่ได้ทุกวันก็อาทิตย์ละครั้ง หรือเดือนละครั้ง หรืออย่างน้อยที่สุดปีละครั้งในวันวิสาขบูชาก็ยังดี

สำหรับพระโสดาบันนั้น จะมีความเห็นว่า “เมื่อพิจารณาโดยถี่ถ้วนด้วยปัญญาแล้ว เราจึงพบว่านอกจากพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์แล้ว ไม่มีสิ่งใดในโลกนี้ ที่จะมีสาระแก่นสารเลย” สำหรับท่านผู้ปฏิบัติธรรมทั้งหลายจงจำคำนี้ไปก่อน เมื่อใดที่ท่านได้ปฏิบัติธรรมจนบรรลุภูมิขั้นโสดาบันแล้ว ท่านจะซาบซึ้งในข้อความเหล่านี้เอง

๒. ทาน

๒. ทาน คือ การให้ คือ เราต้องปลูกฝังนิสัยในการเสียสละประโยชน์ของตนแก่ประโยชน์ของผู้อื่น ต้องทำให้เป็นนิสัยเป็นกิจวัตร ถ้าเป็นไปได้ควรให้ทานทุกวัน เช่น ใส่บาตรพระได้ทุกวันจะดีมาก สำหรับผู้ที่ไม่สามารถใส่บาตรได้ทุกวัน ให้เจียดเงินเดือนทุกเดือน เดือนละเท่าไหร่แล้วแต่ความพอใจ แล้วตั้งใจว่าเงินจำนวนนี้เราจะไม่ใช้ จะเอาไว้ทำบุญ แล้วเก็บรวบรวมเอาไว้ เมื่อมีจำนวนมากพอ ก็เอาไปบำเพ็ญสาธารณกุศลอันใดก็ได้ตามที่เราพอใจ

อีกประการหนึ่งให้เจริญ จาคานุสสติ ทุกวัน คำว่า จาคานุสสติ แปลว่าการระลึกถึงการบริจาคของตนเป็นอารมณ์ วิธีปฏิบัติให้ท่องก่อนนอนทุกวันว่า “ในเมื่อประชาชนถูกความตระหนี่และมลทินครอบงำอยู่ การที่เราเป็นผู้มีใจปราศจากมลทินและความตระหนี่อยู่ เป็นผู้มีการเสียสละอย่างเด็ดขาด เป็นผู้มีมืออันสะอาด เป็นผู้ยินดีในการบริจาค เป็นผู้ควรในการขอ เป็นผู้ยินดีในทานและการแบ่งปันนั้น นับว่าเป็นลาภของเราหนอ เราได้ดีแล้วหนอ”

จาคานุสสติ นี้มีอานิสงส์มาก ท่านผู้ใดที่ให้ทานเป็นประจำและเจริญจาคานุสสติทุกวัน จะเข้าสู่มรรคผลได้ง่ายมาก เพราะอารมณ์การละกิเลสทุกประเภท ก็คืออารมณ์ของการเสียสละนั่นเอง ฉะนั้นท่านผู้ปรารถนาการเข้าสู่มรรคผลทั้งหลาย จงอย่าทิ้งการให้ ทาน และการเจริญจาคานุสสติ

และการให้ทานทุกครั้ง เราควรจะจดบันทึกเอาไว้ จะมีประโยชน์มากว่า วันไหนได้ให้อะไร ควรมีสมุดไว้ ๑ เล่ม เอาไว้จดโดยเฉพาะ จะมีประโยชน์มาก เพราะเมื่อเวลาผ่านไป ถ้าเราเอาสมุดเล่มนี้มาอ่าน จะทำให้เกิดความปีติ ร่าเริง เป็นส่วนช่วยในการเจริญจาคานุสสติด้วย

และวันใดที่เราเกิดมีทุกข์กลุ้มอกกลุ้มใจ ให้เอาสมุดเล่มนี้มาอ่าน จะเกิดความสุขสบายใจขึ้นมาทันที บางทียังไม่ได้อ่านข้างใน แค่เห็นหน้าปก ก็เกิดความสุขใจอย่างบอกไม่ถูกแล้ว ฉะนั้นท่านทั้งหลายที่ยังไม่เคยหัดในการให้ทาน จงอย่าดูถูกดูแคลนการให้ทาน เพราะความสุขเวลาที่เราให้นั้น เป็นความสุขที่ละเมียดละไมมากกว่าความสุขตอนเรารับมากนัก

ให้สังเกตดูว่าเวลาใดที่จิตเราคิดจะให้ ความสุขจะบังเกิดเต็มหัวใจทันที แต่เมื่อใดเราคิดอยากจะได้ จะเกิดความกระวนกระวายใจ สิ่งเหล่านี้สังเกตได้จากใจของตนเองก็จะรู้ดี

ท่านจึงกล่าวเอาไว้ว่า “จิตคิดจะให้สบายมากกว่าจิตคิดจะรับ” ฉะนั้นบางท่านที่ไม่เคยฝึกการให้ทาน บางทีจึงรู้สึกแปลกใจ ในคนบางคนที่ว่าทำไมเขาชอบทำบุญนัก อยู่ดีๆ เงินมีไม่ใช้เอง เอาไปให้คนอื่นเสีย ซึ่งถ้าหากท่านลองฝึกหัดการให้ทานให้เป็นนิสัย ท่านจะไม่แปลกใจเลย เพราะว่าการให้ทานนำความสุขใจตอบแทนคุ้มค่ากับสิ่งของที่เสียไปอย่างเหลือ เกิน

ทีนี้ถ้าหากมีคำถามว่า การให้ทาน จำเป็นจะต้องเป็นสิ่งของเท่านั้นหรือไม่

ขอตอบว่า ไม่จำเป็น เพราะจุดใหญ่ใจความของการให้ทานก็คือ การเสียสละประโยชน์ตน เพื่อประโยชน์ผู้อื่น ผู้เขียนจะขอแบ่งทานประเภทต่างๆ ตามความรู้สึกของผู้เขียนไว้ดังนี้

๑) การให้สิ่งของ

๒) การให้แรงกาย คือ เอาแรงกายช่วยผู้อื่น โดยไม่หวังสิ่งตอบแทน

๓) การให้การต้อนรับปฏิสันถาร คือ การให้การทักทายคนแปลกหน้าที่มาสู่สถานที่เรา ด้วยรอยยิ้มและคำอ่อนหวาน

๔) การให้ที่แอบแฝง คือ การช่วยกันรักษา ซ่อมแซมดูแลสิ่งของส่วนรวม สาธารณสมบัติ ให้มีอายุการใช้งานได้ยาวนานขึ้น เช่น สมมุติว่า โต๊ะตัวหนึ่งที่เป็นของส่วนรวม ถ้าหากไม่มีใครดูแลรักษาจะมีอายุแค่ ๓ ปี แต่ถ้าเราดูแลรักษาไว้ จะมีอายุถึง ๑๐ ปี ก็ชื่อว่าเราได้สร้างโต๊ะที่มีอายุการใช้งาน ๗ ปีขึ้นมาตัวหนึ่งนั่นเอง

๕) การให้ความรู้ คือ การแนะนำในสิ่งที่ผู้อื่นไม่รู้ แต่เรารู้ ให้แก่เขา

๖) การให้อภัย คือ การไม่ถือโทษต่อความผิดที่ผู้อื่นทำแก่เรา

๗) การให้ธรรมเป็นทาน คือ การช่วยสอนธรรมะ หรือช่วยแจกหนังสือธรรมะ ชี้ทางสว่างให้แก่ผู้อื่นในทางธรรม และช่วยกันเผยแพร่พระพุทธศาสนาด้วยวิธีการต่างๆ ก็นับเป็นธรรมทานทั้งสิ้น ธรรมทานนี้ พระพุทธองค์ยกย่องที่สุดว่า การให้ธรรมเป็นทานชนะการให้ทั้งปวง คือ ได้บุญมากที่สุดกว่าทานทุกชนิดทุกประเภทนั่นเอง

สำหรับพระโสดาบันนั้น ความคิดต้องการบริจาค จะมีอยู่ตลอดเวลา ความตระหนี่ถี่เหนียวไม่มี มีแต่ความคิดที่จะบริจาค คิดแต่จะสร้างกุศล จิตใจเอื้อเฟื้อเผื่อแผ่อย่างไม่มีประมาณ

ซึ่งในที่นี้ถ้าจะมีปัญหาถามว่า ถ้าอย่างนี้พอเป็นพระโสดาบันแล้ว มิต้องอดตายกันหรือ ก็ขอตอบว่า ในทางตรงกันข้าม เมื่อได้บรรลุคุณธรรมชั้นพระโสดาบันแล้ว กลับมีฐานะดีกว่าเก่า ไม่ว่าจะเป็นพระหรือฆราวาส ถ้าเป็นพระ หลังจากได้โสดาบันแล้ว จะรู้สึกว่าลาภสักการะไหลมาเทมา ผิดกับเมื่อเป็นปุถุชน สำหรับฆราวาสก็จะรู้สึกว่า มีเงินทองจับจ่ายใช้สอยไม่ขาดมือ ทั้งที่เมื่อเป็นพระโสดาบันแล้ว จะทำบุญหนักกว่าตอนเป็นปุถุชนก็ตาม แต่กลับมีเงินเหลือเก็บยิ่งกว่าตอนเป็นปุถุชน

คำเหล่านี้ ท่านผู้อ่านอย่าเพิ่งเชื่อ ขอให้ท่านจงพยายามพิสูจน์ด้วยการทำตนเป็นพระโสดาบัน แล้วจะรู้ได้เองว่าจริงหรือไม่ ท่านจะซาบซึ้งกับคำที่ว่า ธรรมะย่อมรักษาผู้ประพฤติธรรม เอง โดยไม่ต้องฟังจากใคร จึงขอให้ท่านผู้ใคร่ในการปฏิบัติธรรมทั้งหลายจงพยายามบำเพ็ญทานและเจริญ จาคานุสสติให้ดีเถิด ท่านจะได้รับผลอย่างไม่น่าเชื่อทีเดียว

๓. ศีล

๓. ศีล คือการสำรวมทางกายและวาจา ไม่ไปเบียดเบียนผู้อื่นและเบียดเบียนสติสัมปชัญญะของตนเอง ผู้ที่จะเข้าสู่มรรคผลตั้งแต่พระโสดาบันขึ้นไป จะต้องมีศีล ๕ บริสุทธิ์ ชนิดที่ว่ายอมตัวตายดีกว่าศีลขาด ไม่ว่าจะเป็นพระ เณร เถร ชี อะไรก็ตาม ก่อนที่เราจะไปภูมิใจสำคัญตนว่าเรามีศีล ๘ ศีล ๑๐ ศีล ๒๒๗ นั้น ขอให้สำรวจศีล ๕ ของตนก่อน แล้วจึงค่อยไปดูศีลในภูมิของตน เพราะศีล ๕ เป็นศีลพื้นฐาน ถ้าหากศีล ๕ ไม่บริสุทธิ์เสียแล้ว ท่านจะไม่สามารถบรรลุคุณธรรมความดีเบื้องสูงกว่านี้ได้เลย

ฉะนั้น นักปฏิบัติธรรมทุกท่านจะต้องสมาทานศีล ๕ ให้เคร่งครัด ให้บริสุทธิ์ ชนิดที่ว่ายอมตัวตายดีกว่าศีลขาด ขอให้พยายามฝึกไป ใหม่ๆ อาจเผลอทำให้ขาดบ้างก็ไม่เป็นไร ค่อยๆ พยายามรักษาไป ต่อไปจะเคยชินเป็นอัตโนมัติ

คือว่า เจตนาที่คิดจะล่วงศีลไม่มีเลย จนเป็นปกตินิสัย ทีนี้มีปัญหาที่ถามกันอยู่บ่อยๆ ว่า สมมุติว่าเราเดินไปเหยียบมดตาย โดยไม่มีเจตนานี้ศีลจะขาดไหม ก็ขอตอบว่า การที่ศีลจะขาดหรือไม่นั้น ขึ้นอยู่กับเจตนา ถ้าหากเราไม่มีเจตนาที่จะทำให้สัตว์ตาย บังเอิญไปทำให้มันตายโดยไม่ตั้งใจ ศีลก็ไม่ขาด ในที่นี้จะขอกล่าวศีลทั้ง ๕ ข้อขึ้นมาด้วยคือ

๑) ห้ามฆ่าสัตว์

๒) ห้ามถือเอาของที่เจ้าของมิได้ให้

๓) ห้ามล่วงประเวณี ในสตรีหรือบุรุษที่มีเจ้าของหวง เช่นภรรยาเขา หรือลูกหลานบริวารที่ผู้ปกครองเขายังไม่ได้อนุญาตให้เราไปล่วงเกินได้

๔) ห้ามพูดเท็จ โกหก หรือพูดไปให้ผู้อื่นไม่สบายใจ

๕) ห้ามดื่มสุรา เมรัย หรือของเสพติด อันเป็นเหตุให้ขาดสติ

สำหรับท่านที่รักษาศีลนั้น ขอแนะนำให้เจริญสีลานุสสติ ด้วย คำว่า สีลานุสสติ แปลว่า การระลึกถึงศีลของตน วิธีปฏิบัติให้เราท่องก่อนนอนทุกวันว่า

“โอหนอ ศีลทั้งหลายของเรา เป็นศีลไม่ขาด เป็นศีลไม่ทะลุ เป็นศีลไม่ด่าง เป็นศีลไม่พร้อย เป็นศีลที่เป็นไท เป็นศีลอันผู้รู้สรรเสริญ เป็นศีลอันตัณหาและทิฏฐิไม่แตะต้อง เป็นศีลที่ยังสมาธิให้บังเกิดได้”

สำหรับพระโสดาบันแล้ว การล่วงละเมิดศีล ๕ จะไม่มีเลย ศีลจะบริสุทธิ์เป็นอัตโนมัติ โดยไม่ต้องเอาใจคอยระวัง จะบริสุทธิ์ชนิดที่ว่า ยอมตัวตายดีกว่าศีลขาด เช่น สมมุติว่าถ้ามีใครมาเงื้อดาบบังคับให้พระโสดาบันฆ่ามดสักตัวหนึ่ง มิฉะนั้นจะฟันให้ตาย พระโสดาบันย่อมจะไม่มีจิตที่จะกล้าฆ่ามดตัวนั้นเลย รังแต่จะยอมตายโดยแท้

ด้วยเหตุที่ศีลบริสุทธิ์ถึงขนาดนี้เอง พระโสดาบันทั้งหลาย จึงจะย่อมพบสิ่งอันอัศจรรย์ในใจขึ้นมาว่า “โอหนอเดี๋ยวนี้ ไม่ใช่เรารักษาศีลแล้ว แต่กลายเป็นศีลรักษาเราโดยแท้เทียว”

ฉะนั้นท่านผู้ใคร่ในธรรมปฏิบัติ จงอย่าประมาท จงพากันรักษาศีลให้บริสุทธิ์ จะทำให้ท่านเข้าสู่มรรคผล นิพพาน ได้อย่างคาดไม่ถึงทีเดียว

๔. สมาธิ

๔. สมาธิ การเจริญสมาธิเรียกได้หลายแบบ เช่น เรียกว่า เจริญสมถกรรมฐาน หรือ เจริญสติ ก็ได้ การเจริญสมาธินั้น สำคัญมากต่อการพัฒนาจิตใจให้บรรลุมรรคผล ผู้ที่จิตไม่เป็นสมาธิเลย จะไม่สามารถบรรลุมรรคผล แม้แต่เพียงขั้นต้นได้

การเจริญสมาธิ หรือเจริญสตินี้ มีวิธีฝึกได้หลายแบบ เช่น อานาปานสติ การตั้งสติในการเคลื่อนไหวของกาย หรือการเพ่งกสิณ เช่นเพ่งลูกแก้ว เป็นต้น แต่วิธีที่แพร่หลายที่สุด คือ อานาปานสติ ฉะนั้น ในที่นี้จะขอกล่าวถึงอานาปานสติพอเป็นสังเขป ท่านที่ต้องการรายละเอียดมากๆ กรุณาค้นคว้าจากหนังสือที่สอนเกี่ยวกับอานาปานสติ ซึ่งมีแพร่หลายอยู่ทั่วไป

อานาปานสติ คือการกำหนดสติอยู่ที่ลมหายใจเข้าและออก ซึ่งจุดใหญ่อยู่ที่การกำหนดลมหายใจ ส่วนท่านใดจะเพิ่มคำบริกรรมใดๆ ขึ้นมา ก็แล้วแต่ความพอใจคำบริกรรม เช่น พุทโธ นั้นไม่ต้องมีก็ได้ แต่ถ้าใครชอบก็แล้วแต่ความพอใจของคนนั้น

การปฏิบัติในอานาปานสติ ให้นั่งในท่าที่สบาย จะนั่งขัดสมาธิหรือนั่งห้อยขากับเก้าอี้ก็ได้ แล้วตั้งสติอยู่ที่ปลายจมูก กำหนดสติให้รู้ที่ลมหายใจกระทบ เวลาหายใจออกก็มีสติรู้อยู่ว่าหายใจออก ผู้ฝึกใหม่ตอนแรกพยายามนั่งให้ได้สัก ๑๐ นาที แล้วค่อยๆ เพิ่มเวลาไปเรื่อยๆ จนนั่งได้สักวันละ ๓๐ นาทีทุกวัน ใหม่ๆ จิตจะฟุ้งซ่านไปบ้างก็ช่างมัน ฝึกไปเรื่อยๆ จิตจะค่อยสงบลงทุกทีเอง

และเพื่อประโยชน์แก่ความเจริญของสมาธิ ทุกเวลาที่ว่าง ควรจะเอาสติมากำหนดลมหายใจอยู่ตลอดเวลา อย่าปล่อยให้จิตคิดในเรื่องเหลวไหลไร้สาระ เช่น เวลาคอยรถเมล์ หรือยืนอยู่บนรถเมล์ จงอย่าปล่อยให้เวลาเสียไปโดยการคิดเรื่องไร้สาระ ให้เอาสติมากำหนดลมหายใจ ซึ่งไม่จำเป็นต้องหลับตาก็ได้ เว้นไว้แต่เวลาเรานั่งอยู่ในห้องของเรา เป็นกิจจะลักษณะค่อยหลับตา แต่ถ้าหลับตาแล้วง่วงก็ให้ลืมตา

การเจริญสมาธิหรือการเจริญสตินี้ มีความจำเป็นมากในการที่จะพัฒนาจิตใจให้บรรลุมรรคผล ฉะนั้นท่านผู้ปรารถนาที่จะเข้าสู่ความเป็นพระโสดาบัน จงอย่าประมาทในการเจริญสมาธิ หรือการเจริญสตินี้เลย

๕. ปัญญา

๕. ปัญญา หรือจะเรียกอีกอย่างว่า วิปัสสนากรรมฐาน ก็ได้ คือการพินิจพิจารณาสังขารทั้งหลาย ให้เห็นแจ้งไปตามความเป็นจริง ซึ่งสิ่งทั้งปวงล้วนแล้วแต่มีลักษณะสำคัญ ๓ ประการ คือ

• อนิจจัง ความไม่เที่ยง
• ทุกขัง เป็นทุกข์ทนได้ยาก
• อนัตตา ไม่มีเจ้าของ ไม่มีใครบังคับบัญชาได้

ทีนี้ทำอย่างไรล่ะ จึงจะเกิดปัญญาขึ้นมา ในทางภาคปฏิบัติ ผู้ปฏิบัติจะบังเกิดปัญญา เห็นแจ้งขึ้นมาด้วยการเจริญกรรมฐาน ๒ อย่างคือ

๕.๑ มรณานุสสติ คือการระลึกถึงความตายเป็นอารมณ์

๕.๒ การพิจารณาร่างกาย สำหรับการพิจารณาร่างกาย จะแบ่งไปได้อีกคือ

๑) การพิจารณาร่างกายแยกส่วนเป็นอาการ ๓๒ คือ ผม ขน เล็บ ฟัน หนัง เนื้อ เอ็น กระดูก เยื่อในกระดูก ไต หัวใจ ตับ พังผืด ม้าม ปอด ไส้ใหญ่ ไส้เล็ก อาหารใหม่ อาหารเก่า มันสมอง น้ำดี เสลด หนอง เลือด เหงื่อ มัน น้ำตา น้ำเหลือง น้ำลาย น้ำมูก ไขข้อ ปัสสาวะ ซึ่งล้วนแล้วแต่เป็นของสกปรกโสโครกทั้งสิ้น

๒) การพิจารณาร่างกายแยกให้เห็นเป็นธาตุดิน ธาตุน้ำ ธาตุลม ธาตุไฟ ไม่มีตัวเราของเรา เป็นเพียงธาตุของโลกประกอบกันขึ้นมาเท่านั้น

๓) การพิจารณาร่างกายให้เห็นเป็นซากศพ

สำหรับกรรมฐานที่กล่าวมาข้างต้น จะไม่ขอกล่าวรายละเอียดในที่นี้ ท่านผู้ใดต้องการศึกษารายละเอียด ให้หาหนังสือมาอ่านเอาเอง ในที่นี้จะสอนวิธีการปลงสังขารตามบทกลอน ซึ่งก็มีกรรมฐานข้างต้นอยู่เหมือนเดิม

บทปลงสังขารที่อยู่ท้ายเรื่องนี้ ขอให้นักปฏิบัติได้สวดก่อนนอนทุกวัน เวลาสวดให้พิจารณาให้เห็นแจ้งไปตามคำสวดด้วยปัญญาด้วย ขอให้สวดให้ได้ทุกวัน ต่อไปปัญญาจะเกิดขึ้น แล้วจะเห็นแจ้งในความไม่เที่ยง เป็นทุกข์ เป็นอนัตตาเอง

เกร็ดการปฏิบัติธรรม

ต่อไปจะขอพูดเกร็ดเล็กเกร็ดน้อยเกี่ยวกับการปฏิบัติธรรม

ถ้ามีปัญหาถามว่า ความอยากเป็นพระอรหันต์ หรืออยากเป็นพระโสดาบันนี้ เป็นกิเลสหรือไม่

ก็จะขอตอบตามความรู้สึกของผู้เขียนว่า ความอยากชนิดนี้ไม่เป็นกิเลส ในทางตรงกันข้ามกลับเป็นธรรมะข้อใหญ่มากทีเดียว เพราะความอยากชนิดนี้ ทำให้ยอมสลัดทอดทิ้งทุกสิ่งทุกอย่าง ที่จะมาขวางทางนิพพาน ทำให้ยอมทนต่ออุปสรรคความลำบากต่างๆ และทำให้เกิดความพากเพียรที่จะปฏิบัติธรรม มิให้เบื่อหน่ายท้อถอย ถ้าจะพูดไปตามภาษาธรรมะ ก็จะเรียกความอยากชนิดนี้เป็น อธิษฐานบารมี หรือถ้าจะจัดเป็นกรรมฐานกองหนึ่งก็ได้คือ อุปสมานุสสติ ซึ่งหมายถึง การระลึกถึงคุณของพระนิพพานเป็นอารมณ์

ฉะนั้น การตั้งอธิษฐานจิตนี้จึงสำคัญมากแก่ผู้ปฏิบัติธรรม จึงควรอธิษฐานก่อนนอนทุกวันหรือทุกครั้งที่ทำบุญว่า “ขอให้ชาตินี้เป็นชาติสุดท้าย ขึ้นชื่อว่าการเกิดอย่าได้มีแก่ข้าพเจ้าอีกเลย มนุษย์โลก เทวโลก พรหมโลก ปรากฏแก่ข้าพเจ้าประดุจหลุมถ่านเพลิง ตายจากชาตินี้ ขอไปนิพพาน”

ขอให้ท่านผู้ใฝ่ในธรรมปฏิบัติทั้งหลายจงอธิษฐานจิตดังนี้ จะช่วยสร้างกำลังใจให้เข้มแข็ง ซึ่งจะช่วยให้ได้มรรคผล นิพพาน อย่างที่คาดไม่ถึง

ฉะนั้นขอให้ท่านผู้ใคร่ในการปฏิบัติธรรม จงสำรวจคุณธรรมทั้ง ๕ ประการที่ได้กล่าวมาแล้วข้างต้นว่า มีอยู่ในตนหรือไม่ ถ้าไม่มีก็จงสร้างให้มี ถ้ามีแล้วก็จงบำรุงให้เจริญไพบูลย์ยิ่งๆ ขึ้นไป ไม่ช้าท่านก็จะได้บรรลุมรรคผลเอง

ซึ่งเรื่องมรรคผลนี้ยังไม่พ้นกาลพ้นสมัย ไม่ใช่ว่าพระพุทธเจ้าปรินิพพานไปนานแล้ว สมัยนี้จะไม่มีพระอริยบุคคล ความจริงมรรคผลนั้นไม่เลือกกาลเลือกสมัย เมื่อใดที่คุณธรรมของเราเจริญถึงขีด ก็จะได้บรรลุมรรคผลทุกเวลา ทุกโอกาส ทุกสถานที่ ทุกเพศ ทุกวัย มิเลือกว่าคฤหัสถ์หรือบรรพชิต หญิงชายหนุ่มแก่ จงอย่าดูถูกว่าตนเองเป็นผู้ไม่มีบารมี ทุกท่านที่นับถือพระพุทธเจ้าว่าเป็นศาสดาเป็นผู้มีบารมีทั้งนั้น ขอเพียงแต่ให้ท่านจงพยายามปฏิบัติตามที่ได้แนะนำมาแต่เบื้องต้น คุณธรรมของท่านก็จะเจริญงอกงามไพบูลย์ยิ่งขึ้น จนในที่สุดท่านก็จะได้บรรลุมรรคผลเอง

การที่ได้บรรลุมรรคผล แม้แต่เพียงขั้นต้น คือ พระโสดาบันนั้น จะมีคุณประโยชน์มากหลายอย่างนัก จะไม่ขอกล่าวโดยละเอียดในที่นี้ แต่ที่จะกล่าวก็คือท่านผู้ที่บรรลุจะเป็นผู้มีความสุขมาก ท่านจะอยู่อย่างสุขใจอย่างยิ่ง แม้โลกนี้จะวุ่นวายเดือดร้อนไปทุกหย่อมหญ้า ท่านจะอยู่ท่ามกลางทุกข์ด้วยความสุขสบายใจ อยู่ท่ามกลางกองไฟได้อย่างเย็นชื่นบาน ซึ่งในความเป็นจริงจะเป็นเช่นไรนั้น ท่านผู้บรรลุจะพึงซาบซึ้งด้วยตนเอง

พุทธัง สรณัง คัจฉามิ
ธัมมัง สรณัง คัจฉามิ
สังฆัง สรณัง คัจฉามิ

บทปลงสังขาร

มนุษย์เราเอ๋ย เกิดมาทำไม
นิพพานมีสุข อยู่ ใยมิไป
ตัณหาหน่วงหนัก หน่วงชักหน่วงไว้
ฉันไปมิได้ ตัณหาผูกพัน
ห่วงนั้นพันผูก ห่วงลูกห่วงหลาน
ห่วงทรัพย์สินศฤงคาร จงสละเสียเถิด
จะได้ไปนิพพาน ข้ามพ้นภพสาม
ยามหนุ่มสาวน้อย หน้าตาแช่มช้อย
งามแล้วทุกประการ แก่เฒ่าหนังยาน
แต่ล้วนเครื่องเหม็น เอ็นใหญ่เก้าร้อย
เอ็นน้อยเก้าพัน มันมาทำเข็ญใจ
ให้ร้อนให้เย็น เมื่อยขบทั้งตัว
ขนคิ้วก็ขาว นัยน์ตาก็มัว
เส้นผมบนหัว ดำแล้วกลับหงอก
หน้าตาเว้าวอก ดูน่าบัดสี
จะลุกก็โอย จะนั่งก็โอย
เหมือนดอกไม้โรย ไม่มีเกสร
จะเข้าที่นอน พึงสอนภาวนา
พระอนิจจัง พระอนัตตา
เราท่านเกิดมา รังแต่จะตาย
ผู้ดีเข็ญใจ ก็ตายเหมือนกัน
เงินทองทั้งนั้น มิติดตัวไป
ตายไปเป็นผี ลูกเมียผัวรัก
เขาชักหน้าหนี เขาเหม็นซากผี
เปื่อยเน่าพุพอง หมู่ญาติพี่น้อง
เขาหามเอาไป เขาวางลงไว้
เขานั่งร้องไห้ แล้วกลับคืนมา
อยู่แต่ผู้เดียว ป่าไม้ชายเขียว
เหลียวไม่เห็นใคร เห็นแต่ฝูงแร้ง
เห็นแต่ฝูงกา เห็นแต่ฝูงหมา
ยื้อแย่งกันกิน ดูน่าสมเพช
กระดูกกูเอ๋ย เรี่ยรายแผ่นดิน
แร้งกาหมากิน เอาเป็นอาหาร
เที่ยงคืนสงัด ตื่นขึ้นมินาน
ไม่เห็นลูกหลาน พี่น้องเผ่าพันธุ์
เห็นแต่นกเค้า จับเจ่าเรียงกัน
เห็นแต่นกแสก ร้องแรกแหกขวัญ
เห็นแต่ฝูงผี ร้องไห้หากัน
มนุษย์เราเอ๋ย อย่าหลงนักเลย
ไม่มีแก่นสาร อุตส่าห์ทำบุญ
ค้ำจุนเอาไว้ จะได้ไปสวรรค์
จะได้ทันพระพุทธเจ้า จะได้เข้านิพพาน

อหํ วนฺทามิ สพฺพโส
อหํ วนฺทามิ นิพฺพานปจฺจโย โหตุ

ป่าช้าจีน (ต่อ ๑)

• หน้าที่ของเราคือทนทุกข์ ไม่ใช่หนีทุกข์
• คนเรามันผิดพลาดกันได้ อย่าเอาเรื่องความผิดพลาดมากลุ้มอกกลุ้มใจเลย
• จำเป็นนักหรือที่เราจะต้องได้ของดีๆ
• เรื่องราวในโลกนี้ทั้งมวลเป็นนิทานโกหกที่อวิชชามันผูกขึ้น ฉะนั้นจงเพิกถอนสมมุติทั้งมวลเสีย
• เรามีความแก่เป็นธรรมดา ไม่ล่วงพ้นความแก่ไปได้ เรามีความเจ็บเป็นธรรมดา ไม่ล่วงพ้นความเจ็บไปได้ เรามีความตายเป็นธรรมดา ไม่ล่วงพ้นความตายไปได้ เราจะต้องพลัดพรากจากของรักของชอบใจทั้งสิ้น เรามีกรรมเป็นของตน ทำดีได้ดี ทำชั่วได้ชั่ว ฉะนั้น จงอย่าถือตัว อวดดี อวดวิเศษ อวดเก่งไปเลย
• เราจงอ่อนน้อมถ่อมตัว สงบเสงี่ยมเจียมตน อดทนต่ออารมณ์ของผู้อื่นไว้ให้มากเถิด
• เราจะไปวาดภาพปรุงแต่งครุ่นคิด วางแผนอนาคตไปทำไม ในเมื่อทุกสิ่งทุกอย่างมันไม่เที่ยงและไม่แน่
• ไม่ว่าจะผูกพันกันมากี่ชาติ ก็ต้องมาตัดกันให้ขาดในชาตินี้
• กายนี้ถ้าเป็นของเรา คงจะไม่ทุกข์อย่างนี้หรอก
• โลกนี้เป็นทุกข์อย่างแสนสาหัส
• ทุกข์เท่านั้นที่เกิดขึ้น ทุกข์เท่านั้นที่ตั้งอยู่ ทุกข์เท่านั้นที่ดับไป นอกจากทุกข์ ไม่มีอะไรเกิด นอกจากทุกข์ ไม่มีอะไรดับ ฉะนั้นเราจะหนีทุกข์ไปไหน จงอยู่กับทุกข์นั่นแหละ แต่ถอนความยึดมั่นออกเสีย
• ตัวเรามีดีอะไรหนอ ขี้ก็เหม็น เยี่ยวก็เหม็น ตดก็เหม็น ตัวก็เหม็น เหม็นทั้งนั้นเลย แล้วยังจะถือตัวอวดดีอวดวิเศษไปอีก
• ความคิดที่จะแสวงหาสุข หนีทุกข์ เป็นความคิดของคนไร้ปัญญา
• ชีวิตคือการต่อสู้ ศัตรูคือยากำลัง อุปสรรคคือสิ่งที่ต้องข้ามให้พ้น
• อย่าติดในรูปลักษณ์
• จงทิ้งให้หมด อย่าเก็บสิ่งใดไว้เลย
• คนที่จากกันไปแล้วก็คือคนที่ตายไปแล้ว จงลืมคนที่เคยรู้จักในสถานที่ต่างๆเสียให้หมด อย่าไปคิดถึงใครเลย แม้แต่คนเดียว
• คำว่า ‘คน’ นั้น เป็นคำสมมุติโดยสิ้นเชิง
• ถ้าอยากจะลืมอดีตที่เจ็บช้ำ ต้องเลิกจดจำอดีตที่หวานชื่น
• คนโง่ย่อมเดือดร้อนว่า บุตรของเรา เมียของเรา ก็ตนของตนยังไม่มี แล้วบุตรแต่ที่ไหน เมียแต่ที่ไหน

ป่าช้าจีน (ต่อ ๒)

• ไม่มีอะไรที่เป็นของเรา คำว่าของเราเป็นคำบ้าอย่างสาหัสสากรร
• จงอย่าหวังพึ่งพาอาศัยผู้อื่นอย่างเด็ดขาด ไม่ว่ากรณีใดๆ
• เวลานอนหลับเป็นสุขที่ไหน? สุขที่กาย! ก็กายนี้ไม่ใช่ของเรา!!?
• กายนี้มันจะแข็งแรง พอที่เราจะอาศัยมันสร้างความดีไปได้อีกนานแค่ไหนหนอ ฉะนั้น จงอย่าประมาทวันเวลาที่ล่วงไปเลย จงรีบสร้างความดีให้เต็มกำลังเถิด
• ทำไมเราจะต้องประสบความสำเร็จเท่านั้น แล้วจะเอาความล้มเหลวไปให้ใครล่ะ
• ทุกสิ่งทุกอย่างที่เราทำ สำเร็จก็ได้ ล้มเหลวก็ได้ ไม่เห็นจะเป็นอะไร
• ไร้อดีต ยุติอนาคต สรรพสิ่งในโลกล้วนอนิจจัง ไม่เที่ยง ไม่แน่
• ใครถือตัวอวดดี คนนั้นไม่ดี
• สังขารธรรมทั้งปวงล้วนแต่เปลี่ยนแปลงไปตามเหตุปัจจัย ไม่มีตัว ไม่มีตน ไม่มีเรา ไม่มีเขา ฉะนั้น จงอย่าถือตัว ถือตน ถือเรา ถือเขา และก็อันความอวดดี เย่อหยิ่ง ถือดี ในสังขารธรรม อันเปลี่ยนแปลงไปตามเหตุปัจจัยโดยที่ไม่มีใครบังคับบัญชาได้นั้น เป็นความโง่เขลาอย่างเหลือเกิน สังขารธรรมที่ว่านี้ คือกายและใจ ที่สมมุติว่าเป็นตัวเรานั่นเอง
• ร่ายกายของคนทุกคนต้อง ตาย เน่าเหม็น หนอนขึ้น น่าเกลียด อัปรีย์ จัญไร ต้องขนไปทิ้ง
• ผู้ที่จะเข้านิพพาน คือผู้ที่จะมาพบกับความทุกข์ทรมานในโลกนี้ มิได้จะมาเพื่อเสวยสุขในโลกนี้
• ชีวิตที่ต้องมีคู่ เป็นชีวิตของคนไร้ปัญญา
• พึงเป็นผู้เดียว เที่ยวไปเหมือนนอแรด ฉะนั้น
• ทำไม เราจะต้องเดือดร้อน เมื่อถูกเค้าดูถูก เหยียดหยาม ถ้าแค่นี้ทนไม่ได้ ก็น่าอายสิ้นดี
• เราทำความดี เพียงเพราะอยากให้คนมาเคารพนับถือหรือยังไง
• ทำไมเราจึงต้องการให้คนมาเคารพ ความประเสริฐของจิตนั้น อยู่ที่มีคนมาเคารพยกย่องหรือยังไง ทำไมจึงไม่คิดเสียบ้าง
• เราเป็นคนยากไร้ทางจิตมากนักละซิ ถึงหิวโหยในการที่จะให้คนอื่นมาเคารพ
• คนเราจะดี จะชั่ว อยู่ที่คนมาเคารพ มาสรรเสริญหรือยังไง
• จงอย่ายินดีเมื่อคนมาเคารพ อย่ายินร้ายเมื่อเค้าไม่เคารพ
• เราจะยอมให้คนทั้งโลกด่าเราได้ ไม่ว่าเราจะผิดหรือไม่ก็ตาม

ป่าช้าจีน (ต่อ ๓)

• หน้าที่ในการทำผิดเป็นของคนอื่น หน้าที่ในการให้อภัยและเมตตาเป็นของเรา
• คนที่รู้จักแต่จะเอาชนะนั้นยังไม่เก่งจริง ถ้าเก่งจริงต้องรู้จักที่จะยอมแพ้อย่างราบคาบด้วย
• จงพยายามเอาชนะจิตตนเอง ดีกว่าที่จะไปเอาชนะผู้อื่น
• จงแพ้ภายนอก แล้วมาเอาชนะภายใน
• จะเอาอะไรกับปากคน ดีแสนดีมันก็ด่า ชั่วแสนชั่วมันก็ชม จงทำใจวางเฉยทั้งคำด่าและคำชม ให้ถือเป็นเพียงลมผ่านหูเท่านั้น
• การทำตัวเป็นผู้รู้นั้นยังไม่เก่งจริง ถ้าจะเก่งจริง ต้องรู้จักที่จะไม่รู้อะไรเลย
• จงอ่อนน้อมถ่อมตัวต่อคนทุกชาติชั้นวรรณะ
• คนทุกชาติชั้นวรรณะสามารถด่าและตะคอกเราได้
• ขอให้ผู้ที่จ้องจะจองล้างจองผลาญ คอยคิดเข่นฆ่าทำร้ายทรมานเรา จงประสบแต่ความเจริญรุ่งเรืองสวัสดี พรอันเป็นมงคลทั้งหลายจงได้แก่ผู้นั้นอย่างไม่มีสิ้นสุด
• ขอให้บุญกุศลที่เราสร้าง จงไปปกปักรักษาคุ้มครองผู้ที่คอยคิดจองล้างจองผลาญเรา ให้เขาผู้นั้นจงมีแต่ความสุขความเจริญ คิดสิ่งใดก็ขอให้สมปรารถนาทุกประการเทอญ
• พูดมากเสียมาก พูดน้อยเสียน้อย ไม่พูดไม่เสีย
• ชนผู้ปฏิพัทธ์ในชนย่อมเดือดร้อน
• โลกนี้ไม่ใช่ของเรา
• เราจะเอาแต่ของที่ควรแก่วาสนาบารมี สิ่งใดที่เกินกว่าวาสนาบารมี จงอย่าไปอยากได้อยากเป็นเลย
• ให้ทุกสิ่งเป็นดังเช่นมันจะไป อย่าเอาใจไปขวางกั้น
• ที่เราเป็นทุกข์อยู่ก็เพราะตัณหา ถ้าไม่มีตัณหา ไม่ทุกข์เลย
• สิ่งทั้งปวงในโลก ได้เป็นไปในทิศทางที่มันควรจะเป็นแล้ว อย่าไปห่วงสิ่งใดเลย
• เราจะให้อภัยในความผิดพลาดของคนและสัตว์ทั้งหลายทั้งปวง รวมทั้งตัวเราด้วย
• ผู้ที่ได้สมบัติอยู่แล้ว จงได้สมบัติยิ่งๆ ขึ้นไปเทอญ ขอให้เราจงแผ่มุทิตาจิตไปให้ทั่วจักรวาล อย่าได้มีความอิจฉาริษยาผู้ใดเลย
• การเสื่อมลาภก็ดี การที่ถูกเค้าดูถูกเหยียดหยามไม่เคารพนับถือก็ดี การถูกด่าถูกใส่ร้ายก็ดี ความทุกข์ก็ดี ล้วนแต่ทำให้จิตใจเข้มแข็งทั้งนั้น ฉะนั้น ต่อไปไม่ต้องหลบหลีกมันเลย

ป่าช้าจีน (ต่อ ๔)

• การเสื่อมลาภ ก็คือการให้ทานนั่นเอง ฉะนั้น ถ้าเมื่อใดที่เจอการเสื่อมลาภ ก็ชื่อว่าเราได้ทำบุญให้ทานไปหนหนึ่งแล้ว สาธุ ดีใจจังเลย
• อย่ากลัวการสูญเสีย เพราะจะทำให้จิตใจเข้มแข็งขึ้น
• การลงโทษผู้อื่น คือการลงโทษตัวเอง การให้อภัยผู้อื่น คือการให้อภัยตัวเอง การช่วยเหลือผู้อื่น คือการช่วยเหลือตัวเอง การรังเกียจผู้อื่น คือการรังเกียจตัวเอง
• โลกนี้ไม่ใช่ที่อยู่ของเรา เป็นเพียงทางผ่านเท่านั้น ฉะนั้นจงอย่าปล่อยให้ใจไปผูกพันกับสิ่งใดในโลกนี้เลย
• ผู้ขาดสติคือผู้หลับใหล
• เราจงเตรียมเข้าโลงไว้ให้ดีเถิด
• ใหญ่แค่ไหนก็เล็กกว่าโลง
• อย่าเดือดร้อนกับอดีต มันเป็นเพียงละครฉากหนึ่งเท่านั้น
• ความตายจักมี ชีวิตนี้จักดับดิ้น
• กายนี้เป็นเพียงทางผ่านเท่านั้น ไม่ช้าก็ต้องละทิ้งไป ฉะนั้น จงอย่าผูกพันมั่นหมายยึดติดกับกายนี้เลย
• เราจะต้องสละสิ่งที่มีค่าที่สุดในชีวิตออกไป
• เราจะต้องสละความอยากมีฤทธิ์ให้หมด
• จงเลิกอยากดีอยากเด่นเหนือคนอื่นเสียที
• ต้องหย่าขาดจากกายนี้ให้ได้
• ความทุกข์ทรมานคือยากำลังของธรรมะ อย่ากลัวมันเลย
• เราไม่สามารถบังคับบัญชาเวทนาได้ ฉะนั้น จงเห็นแจ้งลงไปว่า ไม่ใช่เราสุข ไม่ใช่เราทุกข์ ไม่ใช่เราอุเบกขา เวทนาไม่ใช่เรา เราไม่ใช่เวทนา
• จิตผ่องใสไม่ใช่เรา จิตเศร้าหมองไม่ใช่เรา จิตที่บรรลุคุณธรรมไม่ใช่เรา จิตที่ไม่บรรลุคุณธรรมไม่ใช่เรา จิตไม่ใช่เรา เราไม่ใช่จิต ให้ถอนความยึดมั่นออกเสีย
• ธรรมะคือของจริงที่เหนือเหตุผล ที่นำเอาเหตุผลมาอธิบายธรรมะก็เพื่อโฆษณาชวนเชื่อให้คนเข้ามาปฏิบัติธรรมะเท่านั้น ตราบใดที่ยังติดในเหตุผลย่อมไม่บรรลุธรรม เพราะธรรมะคือของจริงที่เหนือเหตุผล
• ความสูญเสียคือ กำไรบนเวทีธรรม
• อย่ายินดีในสุข อย่ายินร้ายในทุกข์ อย่ายินดีในความสำเร็จ อย่ายินร้ายในความล้มเหลว อย่ามีความต้องการในสิ่งใด อย่ามีตัณหา

ป่าช้าจีน (ต่อ ๕)

• การที่เราอยากมีฤทธิ์เพราะว่าอยากได้ลาภสักการะนั่นเอง
• ลาภสักการะ เป็นสิ่งทารุณเผ็ดร้อนต่อธรรมอันเกษมจากโยคะ พึงละความมุ่งหมาย มุ่งมั่น ยินดี ในลาภสักการะเสียให้หมด
• ตราบใดที่ยังมีตัวตนอยู่ จะต้องประสบกับความทุกข์ทรมานอย่างไม่สิ้นสุดยุติ
• อย่ามีตัวตนสำหรับอดีต อย่ามีตัวตนสำหรับอนาคต อย่ามีตัวตนสำหรับปัจจุบัน อย่ามีตัวตนสำหรับสิ่งดี อย่ามีตัวตนสำหรับสิ่งชั่ว อย่ามีตัวตนสำหรับสิ่งทั้งปวง
• อย่ามีตัวตนสำหรับการบรรลุอรหันต์
• อย่ามีตัวตนสำหรับการบรรลุนิพพาน
• ไม่มีใครที่เกิดอยู่ตายอยู่ มีแต่ธรรมชาติล้วนๆ ที่เป็นไปตามเหตุปัจจัยเท่านั้น
• ไม่มีใครที่จะบรรลุนิพพาน ไม่มีนิพพานสำหรับใคร
• ไม่มีใครที่จะบรรลุอรหันต์ ไม่มีความเป็นอรหันต์สำหรับใคร
• ไม่มีใครที่จะบรรลุอิทธิวิธี ไม่มีอิทธิวิธีสำหรับใคร
• ความยึดมั่นถือมั่นว่าตนเองเป็นพระอริยบุคคล ก็ยังเป็นอุปาทาน ที่สร้างความเจ็บปวดเดือดร้อนให้แก่จิต
• อย่าไปหลงรัก หลงชัง หลงเกลียด หลงกลัว ต่อธรรมชาติที่เกิดขึ้น ตั้งอยู่ ดับไป
• เบื่อตัวเอง ที่ไม่ใช่ตัวเอง
• ความสุขกับความทุกข์ คือสิ่งเดียวกัน ฉะนั้น จงเลิกรักสุข เกลียดทุกข์เสียที
• ทุกข์อื่นยิ่งกว่ากาม ไม่มี
• โลกนี้เป็นทุกข์อย่างแสนสาหัส อย่าได้เกิดอีก
• ยิ่งอยากได้ความเจริญมากเท่าไร ยิ่งต้องหนีความเสื่อมมากเท่านั้น นั่นแหละคือความบ้าของจิตแหละ
• อย่ามีตัวตนสำหรับเจริญ อย่ามีตัวตนสำหรับเสื่อม
• จิตที่ไร้สติปัญญา คือ จิตที่หลับใหล ย่อมจะกระเพื่อมไปในทางสุขกับทางทุกข์ ความสุขและความทุกข์จะไม่มีอิทธิพลต่อจิตที่เห็นแจ้งเลย เพราะว่าความสุขและความทุกข์ เป็นอาการที่ออกมาจากความหลับใหลแห่งจิต เป็นอาการที่ออกมาจากอวิชชา
• ถ้าไม่สละสิ่งเก่าไปเสีย จะได้สิ่งใหม่มาได้อย่างไร ?!

ป่าช้าจีน (ต่อ ๖)

• ความอยากมีฤทธิ์ อยากมีเดช อยากมีอำนาจ อยากมีวาสนา อยากมีคนสรรเสริญ ยกย่อง บูชา คือความมืดบอดอย่างที่สุด ของผู้ที่บวชเข้ามาในร่มกาสาวพัสตร์
• แม้แต่เรื่องในชาตินี้ เราก็จำเป็นจะต้องลืมไปให้หมด แล้วเรื่องชาติก่อนเราจะรู้ไปทำไม
• แม้แต่เรื่องคนด้วยกันเอง เราก็จะต้องทำเป็นหูหนวก ตาบอด แล้วเรื่องผีสางเทวดา จะไปรู้มันทำไม
• จงรู้เรื่องในกายและใจนี้ก็พอ ว่าไม่น่ายึดมั่นถือมั่น
• เรื่องโลกภายนอกทั้งหลายทั้งปวง สรุปลงในคำว่าทุกข์เท่านั้นที่เกิดขึ้น ทุกข์เท่านั้นที่ตั้งอยู่ ทุกข์เท่านั้นที่ดับไป นอกจากทุกข์ ไม่มีอะไรเกิด นอกจากทุกข์ ไม่มีอะไรดับ ไม่น่าสนใจอะไร
• ผู้ที่บำรุงบำเรอปรนเปรอกายนี้ คือผู้มืดบอด
• ที่เราเป็นโรคประสาทอยู่ก็เพราะความอยากดี อยากเด่นเหนือคนอื่นนั่นเอง
• สุขและทุกข์ คือการกระเพื่อมตัวของอวิชชา
• เหตุการณ์ในโลกทั้งปวงเป็นเรื่องสมมุติทั้งหมด ไม่มีอะไรเป็นเรื่องจริงเลย
• ดินภายนอกเป็นฉันใด ดินภายในก็เป็นฉันนั้น ดินภายในเป็นฉันใด ดินภายนอกก็เป็นฉันนั้น สักแต่ว่าดิน ไม่มีตัวเรา ไม่มีของเรา ไม่มีคนสัตว์ ไม่มีหญิงชาย
• อย่าเห็นว่า กายนี้ต่างจากก้อนดิน ก้อนหิน หรือท่อนไม้ไปเลย ในเมื่อมันเป็นสิ่งเดียวกัน คือ ธาตุดิน
• อย่าเห็นคนว่าต่างจากสัตว์ อย่าเห็นหญิงว่าต่างจากชาย อย่าเห็นตายว่าต่างจากเป็น อย่าเห็นเกิดว่าต่างจากดับ
• ความอยากมีฤทธิ์นั่นแหละ เป็นตัวขวางทางนิพพาน
• การบรรลุธรรมที่แท้จริง ไม่มีตัวผู้บรรลุ
• คนดีกับคนบ้าเหมือนกัน คนดีมันก็ปรุงแต่งอยู่ภายในให้หัวเราะ ร้องไห้ เกลียดคนโน้น รักคนนี้ แต่ว่ามันเก็บเอาไว้แค่ภายใน ไม่ได้แสดงออกมาภายนอก เค้าเลยเรียกว่าคนดี ส่วนคนบ้ามันประสาทไม่สมบูรณ์ เลยเก็บไว้ภายในไม่ได้ เลยนึกจะหัวเราะก็หัวเราะออกมา นึกจะร้องไห้ก็ร้องไห้ออกมา เพราะฉะนั้น คนดีก็คือคนบ้า คนบ้าก็คือคนดี ไม่ต่างกัน
• ความรักเป็นอารมณ์ของคนมีปัญญาทราม
• พึงเพิ่มพูนความสละ
• อดีตไม่ใช่ของเรา อนาคตไม่ใช่ของเรา ปัจจุบันไม่ใช่ของเรา ไม่มีตัวเราในกาลใดๆ
• แค่ต้องยินดียินร้ายกับปัจจุบันก็ปวดหัวจะตายอยู่แล้ว ยังไปขุดคุ้ยอดีตและวาดภาพอนาคต เอามายินดียินร้ายอีก อย่างนี้ ไม่เป็นบ้าจะทนไหวเหรอ
• เกิดกับตายมีความหมายอย่างเดียวกัน เพียงแต่ชื่อไม่เหมือนกัน

ป่าช้าจีน (ต่อ ๗)

• จงเลิกคิดเสียให้ได้ว่า ต่อไปภายภาคหน้าจะไปไหน จะอยู่ที่ไหน
• จงเลิกกังวลเสียทีว่า จะขาดแคลนปัจจัยสี่หรือไม่
• ข้าพเจ้าจะพยายามละชื่อเสียงและเกียรติยศอย่างไม่อาลัยใยดี
• ไม่มีใครเจริญ ไม่มีใครเสื่อม ทุกสิ่งทุกอย่างเป็นอนัตตา ไม่ใช่ตัวเราของเรา
• บุญไม่เที่ยง ผู้ทำบุญก็ไม่เที่ยง วิบากของบุญก็ไม่เที่ยง บาปไม่เที่ยง ผู้ทำบาปก็ไม่เที่ยง วิบากของบาปก็ไม่เที่ยง ฉะนั้น จงอย่ายึดมั่นยินดีปรีดา เสียอกเสียใจต่อบุญและบาปเลย
• ไม่มีตัวเรา มีแต่ตาเห็นรูปแล้วดับไป หูได้ยินเสียงแล้วดับไป จมูกได้กลิ่นแล้วดับไป ลิ้นได้รสแล้วดับไป กายถูกต้องโผฏฐัพพะแล้วดับไป ใจรู้ธัมมารมณ์แล้วดับไป
• ตัวเราคือมายาภาพ ที่จับต้องไม่ได้ ไม่มีจริงอยู่ในโลก
• จิตนี้มันตื่นเต้นหวาดกลัวต่อเงาที่จิตออกไปวาดภาพมาหลอกตนเอง เหมือนคนที่วาดเสือแล้วกลับมากลัวเสือที่ตัวเองวาดขึ้นมา
• ทุกสิ่งทุกอย่างทุกปรากฏการณ์ในโลกเป็นเพียงมายาภาพ แต่ผู้มีอวิชชาโมหะ กลับไปหลงเป็นจริงเป็นจัง จึงต้องยินดียินร้าย ตื่นเต้น หวาดกลัวอยู่ทุกเมื่อเชื่อวัน
• ที่เราเป็นทุกข์อยู่ก็เพราะว่า ไม่มีจาคะนั่นเอง ไม่รู้จักสละละทิ้งเลย
• ตัวเราไม่มีอยู่จริง ไม่มีอะไรที่เป็นตัวเรา ตัวเราเป็นกลลวงที่อวิชชามันแสดงขึ้นมา เมื่อเป็นเช่นนี้แล้ว จะถือเกียรติ ถือศักดิ์ศรีไปทำไม เพื่ออะไร เพื่อใคร คิดดูให้ดี
• ตัวเขาไม่มี ตัวเราไม่มี ทั้งหมดล้วนแต่เป็น ดิน น้ำ ไฟ ลม รูปธรรม นามธรรม ที่เหตุปัจจัย ปรุงแต่งไปต่างๆ นาๆ
• ละครชีวิตทั้งหมดนี้ เป็นเพียงเงามายาที่อวิชชามันผูกขึ้น ตามสัจจะความจริงแล้ว ไม่มีอะไร นอกจากรูปธรรม นามธรรม ที่เกิดดับ เกิดดับ
• สัจธรรมที่แท้จริงนั้น ไม่มีผู้หญิงผู้ชาย เรื่องราวที่ยังมีผู้หญิงผู้ชายทั้งมวล เป็นเรื่องโกหก
• เธอถูกอวิชชาต้มเสียเปื่อยเลย เพื่อนเอ๋ย
• อดีตคือสิ่งที่ได้ผ่านไปแล้ว ผ่านไปแล้วชนิดที่ว่า ไม่มีทางจะหวนกลับมาได้อีก ไม่ว่าจะเป็นสิ่งดีหรือสิ่งชั่ว สิ่งที่ดีที่สุดก็ไม่มีทางจะคืนมาได้ สิ่งที่ร้ายที่สุดก็ไม่สามารถจะกลับมาอีก ล้วนแล้วแต่ได้ผ่านไปอย่างไม่มีทางที่จะหวนคืนกลับมาได้อีกเลย
• สภาวะธรรมทั้งหลายทั้งปวง ไม่ควรเข้าไปยึดมั่นถือมั่น
• เราจะไปกลัวอะไรกับความทุกข์ใจ ทุกข์แล้วเดี๋ยวก็กลับเป็นสุข สุขแล้วก็กลับเป็นทุกข์ มันเปลี่ยนไปเปลี่ยนมาอยู่อย่างนี้แหละ อย่าไปวิตกกังวลกับมันเลย
• เรานี่เปรียบเสมือนคนที่อยู่ดีๆ ก็ไปเอาขี้มาสุมไว้บนหัว กายและจิตไม่ใช่ของเราสักหน่อย จะไปยึดถือมันไว้ทำไม จะไปหวัง จะไปเกณฑ์ ให้กายมันดี ให้จิตมันดี เป็นไปตามปรารถนา จะมีมาแต่ที่ไหน
• ยิ่งยึดเอาไว้มากเท่าไหร่ ก็จะยิ่งเป็นทุกข์มากเท่านั้น วิธีที่จะให้ปลอดภัย ต้องปล่อยมันไปตามเรื่องตามราวของมัน ยึดไว้ไม่ได้ ถือไว้ไม่ได้

ป่าช้าจีน (ต่อ ๘)

• ความผิดหวังคือกำไรชีวิตของผู้ปฏิบัติธรรม
• ถ้าหากเรามีความยินดีในฤทธิ์ ยินดีในความสามารถพิเศษ ยินดีในการที่จะมีคนมาเคารพยกย่องบูชา ก็ชื่อว่าเรายินดีในโลกนี้ ยินดีกับสมบัติของโลกนี้ และยินดีในการเกิดใหม่
• สมบัติในโลกนี้ ไม่ว่าจะเป็นรูปธรรมหรือนามธรรม เราจะไม่เอาเลย เราจะไม่เอาสักอย่าง เราจะทิ้งให้หมด
• หน้าที่ของเราคือการทิ้งโลกนี้ การทิ้งสมบัติในโลกนี้ให้หมด
• ทิ้งได้มากเท่าไหร่ ก็เบาสบายมากเท่านั้น ขันธ์ทั้ง ๕ เป็นของหนักเน้อ
• ลาภ ยศ เกียรติ สรรเสริญ อำนาจ วาสนา ในโลกนี้ ไม่ใช่สิ่งที่เรามุ่งมาดปรารถนาเลย สิ่งที่เราหวังก็คือ ความดับสนิทอย่างไม่มีเชื้อ ความพ้นจากสมบัติทั้งปวงในโลกใบนี้ อย่างชนิดที่ไม่เหลือซากไม่เหลือเศษเลย
• อนาคตทั้งหลายทั้งปวง สรุปลงในคำว่า “ไม่เที่ยง ไม่แน่”
• อนาคตเป็นมายาภาพที่ไม่แน่นอนว่าจะเป็นไปอย่างไร แล้วเราจะไปรู้มันทำไม จะไปคิดถึงอนาคตมันทำไม
• ถึงก็ช่าง ไม่ถึงก็ช่าง
• เบาสบาย หายห่วง หายกังวล ต่อสิ่งทั้งหลายทั้งปวง ที่เกิดขึ้น ตั้งอยู่ ดับไป ไม่มีแก่นสารสาระใดๆ ให้สำคัญมั่นหมายเลย
• ใครอยากโง่ อยากบ้า ก็แบกเอาไว้ ยึดเอาไว้ให้มากๆ เถอะ
• อดีตคือพยับแดด อนาคตคือเงามายา ปัจจุบันคือแสงฟ้าแลบ
• เราคือแมลงเม่า บินเข้ากองไฟ ราคะ โทสะ โมหะ
• โอ้โฮ แสงไฟ ราคะ โทสะ โมหะ มันช่างสวยสดงดงามจับตา จับใจ แมลงเม่าโง่เหลือเกิน
• เราจะอยู่อย่างเสื่อมลาภ แต่ไม่เสื่อมธรรม
• อย่าหวังอะไร แม้แต่หมูในอวย
• ตัวเรานี้ มีนามว่า ‘จะดับ’ ฉายา ‘ผู้แพ้สิบทิศ’
• เราคือผู้แพ้สิบทิศ แต่จงชนะในทิศที่สิบเอ็ด คือชนะใจตนเอง
• ที่ผิดหวังเพราะไปหวังผิดนั่นเอง
• แก่นสารสาระของชีวิตเรา มีแค่เรื่องกิน เรื่องดื่ม เรื่องขี้ เรื่องเยี่ยว หรือยังไง

ป่าช้าจีน (ต่อ ๙)

• สิ่งที่ยังไม่แตกนั่นแหละกำลังแตก สิ่งที่ยังไม่ดับนั่นแหละกำลังดับ
• คนตายเพราะสมบัติ นกตายเพราะอาหาร ภิกษุตายเพราะลาภสักการะ
• สิ่งที่เกิดขึ้นในอดีตก็ดับไปแล้วในอดีต สิ่งที่เกิดขึ้นในปัจจุบันก็ดับในปัจจุบัน สิ่งที่เกิดขึ้นในอนาคตก็จักดับในอนาคตนั่นเอง
• ตราบใดที่ต้องการความเจริญ ตราบนั้นย่อมหนีไม่พ้นความเสื่อม
• ตราบใดที่ต้องการความสุข ตราบนั้นย่อมหนีไม่พ้นความทุกข์
• อากาโส อนันโต รูปธรรมเป็นของคับแคบ อากาศไม่มีสิ้นสุด
• เราไม่มีความปรารถนาในรูปธรรมทั้งหลายทั้งปวง
• ถ้าหากไม่อยากมาเกิดในโลกมนุษย์อีก จะต้องละความยินดีในสมบัติทั้งปวงของโลกมนุษย์ ถ้าหากยังยินดี พอใจ รักใคร่ อาวรณ์ ต่อสมบัติในโลกมนุษย์ แม้แต่อย่างเดียว จะต้องมาเกิดอีกอย่างแน่นอน
• จงอย่าทำตัวเป็นลิงติดตัง
• อย่าไปอยากรู้ อย่าไปอยากเห็น อย่าไปอยากเป็น อย่าไปอยากมี อย่าไปอยากเก่ง อย่าไปอยากวิเศษ อย่าไปอยากบรรลุสิ่งใดเลย แล้ว จะพ้นทุกข์
• เราไม่ใช่ผู้วิเศษ เราคือผู้ธรรมดา
• จงอย่าเป็น เป็ดอยากขัน ลิงอยากไข่ ไก่อยากว่ายน้ำเลย
• จิตนี้มันจะบรรลุธรรมขั้นใดหรือไม่ จะเป็นสุขหรือเป็นทุกข์ ก็ช่างมันเถิด
• โลกมนุษย์กับเรา พอกันทีเถิด
• สัพเพสัตตา สัตว์ทั้งหลายทั้งปวง จงอย่าเดือดร้อนกับอดีตสัญญาที่ทำมาในกาลก่อนเลย
• ฉันไม่ได้คิดจะอยู่ ฉันไม่ได้คิดจะไป
• ตราบใดที่ยังเห็นเป็นคน สัตว์ หญิง ชาย อยู่ จะต้องเดือดร้อนอย่างไม่รู้จักสิ้นสุดยุติ
• ให้เห็นเป็นแต่เพียงสักว่าธาตุเท่านั้น
• เค้าพูดมาด้วยอวิชชาโมหะ แต่เราจงฟังด้วยความรู้แจ้ง
• มันเรื่องสมมุติทั้งนั้น กลับเห็นเป็นจริงเป็นจังไปได้

ป่าช้าจีน (ต่อ ๑๐)

• เรารู้สึกผิดหวังต่อกายและใจนี้อย่างเหลือเกิน
• รูปธรรมทั้งหลาย ไม่มีความหมายในตัว การที่ไปยินดียินร้ายในกายเราและกายผู้อื่น ว่าสวย ว่าขี้เหร่นั้น เป็นความไร้ปัญญา
• จะแสวงหาความสุขไปทำไม ในเมื่อมันไม่เที่ยง
• จงเจริญขันติโสรัจจะให้มาก จงอดใจไม่ให้ขัดเคืองกับสิ่งรอบตัว จะช่วยบรรเทาอาการโรคประสาทไปได้
• จิตนี้มันช่างเป็นห่วงกายที่ไม่ใช่ของเรามากมายเสียเหลือเกิน
• สิ่งที่มาทำให้ขัดเคืองนั้น เป็นเครื่องทดสอบจิตอย่างดี ซึ่งถ้าจิตเราดีจริงๆ แล้ว คงไม่เป็นทุกข์เป็นร้อนไป เพราะความโกรธ ความขัดเคืองเลย
• สมบัติในโลกนี้ เราจะไม่เอาสักอย่าง ไม่ว่าจะเป็นทรัพย์สมบัติ รูปสมบัติ คุณสมบัติ เกียรติ อำนาจ ปัญญา เราจะละทิ้งไปให้หมด อย่างไม่มีอาลัยอาวรณ์เลย
• ตัวเราไม่มี แล้วของเราจะมีมาแต่ไหน ความดีของเราไม่มี ความชั่วของเราไม่มี ความถูกของเราไม่มี ความผิดของเราไม่มี
• ไม่มีใต้ ไม่มีเหนือ ไม่มีออก ไม่มีตก ไม่มีกลาง ไม่มีอีสาน ไม่มีในประเทศ ไม่มีต่างประเทศ ไม่มีที่นี่ ไม่มีที่อื่น
• การเห็นเป็นตัวตน บุคคล เราเขา การเห็นเป็นคนสัตว์ หญิงชาย คือ สมุทัย สาเหตุให้เกิดทุกข์
• เดิมทีเวลาเกิด เราไม่ได้มีอะไรติดตัวมาเลย และต่อไปเวลาตาย ก็จะไม่มีเช่นเดียวกัน สมบัติทั้งหลายทั้งปวงนั้นคือ สิ่งที่ผ่านมาเพื่อจะผ่านไปทั้งสิ้น แล้วจะมาคอยหวงอะไรไว้เล่า
• อดีตคือสิ่งที่เราจะต้องลืม อนาคตคือสิ่งที่เราไม่อยากรู้ ปัจจุบันคือภาพมายาที่ไร้สาระ
• ไม่ว่าจะรู้สึกไปถึงตรงไหน ก็ไม่ใช่ของเราไปถึงตรงนั้น
• ชีวิตนี้ เหมือนกับการแสดงละครที่ไร้สาระ
• ไม่ใช่ดินของเรา แต่เราเป็นของดินต่างหาก
• เราจะอยู่เป็นสุขในโลกที่เป็นทุกข์เดือดร้อนอย่างแสนสาหัสนี้ได้อย่างไร
• แม้แต่กายนี้ ก็เป็นของสมมุติ
• ความผิดพลาดเป็นครู มิใช่ตราบาป
• เราไม่ได้หวังว่า จะประสบความสำเร็จในชีวิต
• จงวางตนอย่างโคเขาขาด หรือเด็กจัณฑาลผู้นุ่งห่มผ้าเก่า จงละพยศ ลดมานะ สละความถือดีเสียให้หมด พร้อมทั้งประพฤติตัวให้อ่อนน้อมถ่อมตน อดทนต่ออารมณ์ผู้อื่นให้ได้

ป่าช้าจีน (ต่อ ๑๑)

• ความถือตัวอวดดีอวดเก่งอวดความสามารถนั่นเอง เป็นสาเหตุใหญ่ที่ทำให้เกิดทุกข์
• สมบัติของพระอรหันต์ คือความอ่อนน้อมถ่อมตัว
• เราจะยอมพ่ายแพ้ เราจะยอมสูญเสียทุกสิ่งทุกอย่าง เพื่อไม่ต้องกลับมาเกิดในโลกนี้อีก
• จงให้อภัยก่อน แล้วจึงค่อยขอขมา
• ใครอยากเป็นผู้วิเศษ คนนั้นเป็นคนโง่
• ถ้าภูมิใจเมื่อพูดดี จะต้องเป็นทุกข์ใจเมื่อพูดเสีย
• ไม่ว่าจะเป็นผีสาง เปรต หรืออสุรกาย ก็คือรูปนามที่เกิดดับทั้งสิ้น
• ทะเลต้องมีคลื่น ชีวิตต้องมีอุปสรรค การปฏิบัติธรรมต้องมีมาร
• ความผิดหวังช่วยลดมานะ ความสมหวังพอกพูนมานะ
• ปล่อยให้ทุกสิ่งทุกอย่างเป็นไปตามเหตุปัจจัยของมันซิ จะไปวางแผนมันทำไม จะไปกะเกณฑ์มันทำไม จะไปเจ้ากี้เจ้าการมันทำไม
• นิสัยที่จะเอาอะไรต้องให้ได้อย่างใจนั้น เลิกเสียทีได้ไหม
• เมื่อใดที่คิดว่าตัวเองดี ก็เลวเมื่อนั้นเลย
• เมื่อใดที่คิดว่าคนอื่นเลว เราก็เลวเมื่อนั้นเลย
• ถ้าดีใจเมื่อคนรัก จะเสียใจเมื่อคนเกลียด
• คนมีเงินสองหมื่นล้านเค้ายังไม่พอ แล้วเราจะเอาสักกี่ล้านจึงจะพอ
• โศกนาฏกรรมเริ่มต้นด้วยรอยยิ้ม
• ถึงเวลาจะเสียก็ต้องเสีย ถึงเวลาจะหายก็ต้องหาย
• เราดีใจมากแค่ไหน จะต้องเสียใจมากแค่นั้น
• ขอให้เราจงพ้นไปจากทั้งความดีใจและความเสียใจ
• จงอย่ารับทั้งสิ่งดีและสิ่งชั่ว เอามาเป็นตัวเราของเรา

ป่าช้าจีน (ต่อ ๑๒)

• ดีใจเพื่อเสียใจ ลิงโลดเพื่อเศร้าสร้อย ตื่นเต้นเพื่อเหงาหงอย สมหวังเพื่อผิดหวัง ยินดีเพื่อยินร้าย เฟื่องฟูเพื่อตกดิ่ง โด่งดังเพื่ออับแสง
• ไม่มีฝรั่ง ไม่มีไทย ไม่มีเจ๊ก ไม่มีแขก ไม่มีลาว ไม่มีเขมร
• เราไม่สามารถควบคุมสถานการณ์ทั้งปวงได้
• จะรู้กำลังใจตน ก็เมื่อผจญมารนั่นเอง
• สัตว์ทั้งปวงเกิดมากับความผิดหวัง ดำรงอยู่ด้วยความผิดหวัง และจะตายไปเพราะความผิดหวัง
• จะเลิกเห็นกายผู้อื่นเป็นคนได้ ต้องเลิกเห็นกายตนเองเป็นคนด้วย
• เราไม่ใช่คน กายนี้ไม่ใช่ของเรา จงถอนความคิดอย่างคนออกเสียให้หมด เพราะเราไม่ใช่คน
• ข้าพเจ้าขอลาความเป็นคนตั้งแต่บัดนี้เป็นต้นไป
• เราเห็นแจ้งตั้งแต่เป็นเด็กอ่อนแล้วว่ากายนี้ไม่ใช่ของเรา
• เราไม่รักใคร และไม่ต้องการให้ใครมารักเรา
• อย่าหวังอะไรจากคน
• คิดถึงใครก็เป็นทุกข์เพราะคนนั้นนั่นแหละ
• ความคิดที่ว่าตัวเรามีอยู่ และใครกระทบกระทั่งไม่ได้นั้น เลิกเสียที
• เวลาเข้าใกล้ผู้หญิง อย่ารู้สึกว่าตัวเป็นชาย เพราะในสัจธรรม ไม่มีชาย ไม่มีหญิง
• ก็ใจของเรายังบังคับบัญชามันไม่ได้ แล้วจะไปบังคับใจคนอื่นได้อย่างไร
• เมื่อใดที่มีความหวัง ความผิดหวังจะตามมาทันที
• สมหวังไปทำไม ในเมื่อต้องผิดหวังภายหลัง
• ความผิดหวังนั่นแหละ แฝงตัวอย่างเงียบเชียบอยู่ในความสมหวัง
• เราจะหวังอะไรล่ะ ยิ่งสมหวังนั่นแหละ จะยิ่งผิดหวังหนักเป็นทวีคูณ
• อย่าหวังอะไร จากสิ่งใดๆ อย่างเด็ดขาด

ป่าช้าจีน (ต่อ ๑๓)

• จะหนีทุกข์ กลัวทุกข์ไปทำไม ในเมื่อความทุกข์คืออาจารย์สอนธรรมองค์สำคัญ
• ความมักน้อยสันโดษ คือเกราะป้องกันความทุกข์อย่างดี
• ถ้าปราศจากความสละละวางและความสลัดคืนในสิ่งทั้งปวงแล้ว ชีวิตไม่มีทางจะพบความสวัสดีปลอดภัยได้เลย
• ความทุกข์ใจที่เกิดขึ้นก็คือ สัญญาณเตือนว่า ตั้งจิตไว้ผิดนั่นเอง
• จงเลิกคิดปรุงแต่งเสียทีว่า เราจะสำเร็จเวลาใดเมื่อไร
• อนาคตคือสิ่งที่ไม่ควรรู้เป็นอย่างยิ่ง
• ที่เราอยากรู้อนาคต เพราะมากด้วยความโลภ มากด้วยกิเลส มากด้วยตัณหานั่นเอง
• ถ้าเราเมตตาต่อศัตรูไม่ได้ ก็ไม่ชื่อว่าเป็นพุทธบุตร
• ตราบใดที่ใจยังมีความรัก ก็ชื่อว่ามีเชื้อแห่งโรคประสาท เชื้อแห่งความบ้าอยู่อย่างพร้อมมูลทีเดียว
• เรื่องที่ไม่มีเหตุผลที่สุดก็เกิดขึ้นได้ สิ่งที่ไม่น่าเป็นไปได้ที่สุดก็เป็นไปได้
• จงอย่าทำความรู้สึกว่ามีตัวเราที่เป็นผู้ชายคนหนึ่งขึ้นมาอย่างเด็ดขาด
• ผู้ที่อยากดัง อยากเด่น อยากเจริญรุ่งเรือง มีเกียรติ มียศ คือคนโง่เขลา
• ในลาภนั่นแหละมีความเสื่อมลาภอยู่ด้วย ในยศนั่นแหละมีความเสื่อมยศอยู่ด้วย ในสรรเสริญนั่นแหละมีนินทาอยู่ด้วย ในสุขนั่นแหละมีทุกข์อยู่ด้วย ในความเจริญนั่นแหละมีความเสื่อมอยู่ด้วย
• การยินดี ยินร้าย ดีใจ เสียใจ สมหวัง ผิดหวัง มีอยู่แต่ผู้มีอวิชชาเท่านั้น ส่วนผู้รู้แจ้งเห็นจริงในธรรมชาติของโลก จะไม่หวั่นไหว ยินดี ยินร้าย ไปกับทุกสิ่งในโลกเลย
• จงฝากจิตไว้กับสติปัฏฐาน อย่าฝากไว้กับใคร
• ถ้าหากเสียใจ น้อยใจ เมื่อถูกเค้าหลอก ถูกเค้าลวง แสดงว่าจิตใจยังต่ำทราม อ่อนแอ อยู่มาก
• จงทำจิตให้มั่นคงอย่างภูผาหิน ที่ไม่หวั่นไหวด้วยแรงลม
• ในความเสื่อมลาภนั่นแหละมีลาภอยู่ด้วย ในความเสื่อมยศนั่นแหละมียศอยู่ด้วย ในนินทานั่นแหละมีสรรเสริญอยู่ด้วย ในทุกข์นั่นแหละมีสุขอยู่ด้วย ในความเสื่อมนั่นแหละมีความเจริญอยู่ด้วย
• ผู้ที่ขวนขวายแสวงหาความสุขทางกายคือผู้ประมาท
• ขอเราจงอย่าได้ประมาท อย่าได้เกียจคร้านในการเจริญสติเลย จะได้สามารถทำให้อารมณ์ทุกอย่าง จบที่จิตเรา ไม่ไปทำให้คนอื่นเดือดร้อนได้

ป่าช้าจีน (ต่อ ๑๔)

• ผู้ที่ชอบวาดวิมานในอากาศเป็นคนโง่เขลา
• การที่เราถูกข่มเหงรังแกนั้นดีแล้ว เพราะจะเป็นการฝึกฝนให้คุ้นเคยต่อการที่จะต้องถูกพระยามัจจุราชข่มเหงรังแกในอนาคตอันใกล้นี้
• จงยอมแพ้กิเลสผู้อื่นอย่างหมอบราบคาบแก้ว แต่จงอย่ายอมแพ้กิเลสของตัวเอง
• ผู้ที่วาดภาพปรุงแต่งอนาคตเอามายินดียินร้าย คือคนโง่เขลาเบาปัญญา
• อดีตคือสิ่งที่ดับสูญสิ้นไปโดยไม่เหลือแล้ว จะไปเอามาคิดทำไม
• ตัวเราจริงๆ ไม่มี มีแต่ตรงที่ยึดมั่นเอามาแบกเป็นอุปาทานเท่านั้น
• อย่าคาดเดาปรุงแต่งว่าจะได้อะไรหรือจะเสียอะไร
• อดีตก็ดับไปหมดแล้ว อนาคตก็ไม่รู้จะเป็นอย่างไร เพราะฉะนั้น จงมีสติอยู่แต่ปัจจุบันเท่านั้นเถิด
• จะหวังอะไร จากสิ่งที่ไม่ให้เราหวัง
• ถ้าจะไปนิพพาน ต้องทิ้งให้หมด ทั้งบุญ ทั้งฤทธิ์ ทั้งเกียรติยศ ชื่อเสียง
• เราจะเป็นคนไร้สมรรถภาพ ไร้ความสามารถ ในกิจการต่างๆ แต่ว่าสามารถละทิ้งโลกนี้ไปได้ หรืออยากจะเป็นผู้มีเกียรติ มีเดช มีฤทธิ์ มีความสามารถ มีคนยกย่อง เคารพ สรรเสริญ บูชา แต่ต้องจมปลักอยู่ในโลกใบนี้อย่างถอนตัวไม่ขึ้น
• หน้าที่ของเราคือการไม่หวั่นไหวต่ออดีตสัญญา
• ตราบใดที่ยังเห็นเป็นผู้หญิงผู้ชายอยู่ ตราบนั้นจะยังไม่หมดกามฉันทะไปได้
• เราไม่ใช่กายนี้ กายนี้ไม่ใช่เรา
• หน้าที่ของเราคือการเผชิญสิ่งทั้งปวงโดยไม่หวั่นไหว ไม่ใช่หลบหนีสิ่งทั้งปวง
• แค่เห็นเป็นคนสัตว์หญิงชาย ก็เป็นความโง่พออยู่แล้ว ยังไปแยกเป็นสวยเป็นขี้เหร่ เป็นของเราเป็นของเขาอีก นั่นก็คือความบ้านั่นเอง
• เราไปอยู่ในโลกที่ไม่มีผู้หญิงผู้ชายดีกว่า
• เราบวชมาเพื่อแสวงหาดวงจิตที่ไม่หวั่นไหวในเวลาได้และเสีย ไม่ได้บวชมาเพื่อแสวงหาเงินทอง
• เราเกิดมาเพื่อเห็นอุปสรรคในโลก ไม่ใช่เพื่อพบความสะดวกสบายในโลก
• เราจะต้องค้นพบให้ได้ว่าสถานที่ที่น่าอยู่ในโลกนี้ ไม่มีเลย แม้เท่าแมวดิ้นตาย

ป่าช้าจีน (ต่อ ๑๕)

• คนรวยหรือคนจนอย่าดูกันที่เงิน ให้ดูกันที่ใจ ถ้าใจอิ่มก็รวย ถ้าใจหิวก็จน
• เลิกคิดเสียทีว่าเราอยู่ขั้นไหนและจะไปขั้นไหน
• สำเร็จก็เท่านั้น ล้มเหลวก็เท่านั้น ได้ก็เท่านั้น เสียก็เท่านั้น
• วาสนาบารมีของแต่ละคนมันสร้างมาต่างกัน ฉะนั้นจงอย่าไปอยากได้ในสิ่งที่คนอื่นเค้าได้
• เราจะได้สิ่งต่างๆ ตามแต่วาสนาเท่านั้น ถ้าสิ่งใดไร้วาสนาจะได้ ก็อย่าไปหวังเลย ส่วนสิ่งใดถ้ามีวาสนาจะได้ ถึงเวลาอันสมควรจะได้เอง ไม่ต้องร้องขอ ไม่ต้องรอคอย
• เราหวังที่จะมาครอบครองสมบัติในโลกนี้ จึงพบแต่ความเดือดร้อน ผิดหวัง และคราบน้ำตา
• ความเสื่อมลาภนั่นแล เป็นมิตรแท้ของเรา
• ผู้ที่ไม่ยอมรับความพ่ายแพ้ จะต้องเดือดร้อนอย่างแสนสาหัส
• เลิกเห็นว่าตนเองเป็นคนสำคัญเสียที
• ถ้าดีใจที่มีมิตร จะเสียใจเมื่อพบศัตรู
• แพ้ชนะ มันเป็นเรื่องของโลกเขา ส่วนธรรม ไม่มีแพ้ ไม่มีชนะ
• ลาภ ยศ เกียรติ สรรเสริญ อำนาจ วาสนา มีเพื่อกายนี้ ในเมื่อกายนี้ไม่ใช่ของเราแล้ว สิ่งเหล่านี้มีค่าอะไร
• เราเป็นคนธรรมดาที่ไม่ต้องมีอะไรวิเศษเลยไม่ได้หรือไง
• ในเมื่อโลกนี้ ผู้ที่มีมุทิตาจิต พลอยยินดีเมื่อผู้อื่นได้ดีมีน้อย ฉะนั้นเราต้องฝึกตัวเองให้ทนทานต่อการถูกอิจฉาริษยาให้ได้
• เราจะมาเอาสิ่งที่พระพุทธเจ้าทิ้ง หรือสิ่งที่พระองค์แสวงหา
• ที่เราเป็นทุกข์อยู่ เพราะว่า "เจ็บแล้วไม่จำ สละไม่จริง ทิ้งไม่ขาด" นั่นเอง
• ความต้องการที่อยากให้คนอื่นมีความคิดเห็นเหมือนเรานั้น เป็นความต้องการของคนโง่
• ผู้ที่โด่งดังที่สุด คือผู้ที่ไม่มีใครรู้จัก ผู้ที่ยิ่งใหญ่ที่สุด คือผู้ที่ไม่มีใครเกรงขาม
• อวิชชามันแต่งตั้งให้เราเป็นผู้ชายคนหนึ่ง ซึ่งต้องการและต้องแสวงหาผู้หญิงมาเป็นคู่ ดวงจิตที่โง่เขลาก็เชื่อตามอย่างไม่ลืมหูลืมตา ช่างน่าสังเวชเหลือประมาณ
• จะมัวแบ่งเป็นหญิงเป็นชายทำไมอีก

ป่าช้าจีน (ต่อ ๑๖)

• ทุกครั้งที่มองเห็นเป็นหญิงเป็นชาย ก็เหมือนย่างกรายเข้าสู่ขุมนรกที่แสนเร่าร้อนเจ็บปวด
• ร่างกายคนประกอบมาจากสิ่งที่เรารังเกียจทั้งสิ้น ยังจะเก็บเอามาใฝ่ฝันอีกหรือ
• ในเมื่อของมันเร่าร้อน จะเอามาจับมาถือ มาแบกมากอดรัดเอาไว้ทำไม ทิ้งมันไปเสียเลย ทิ้งได้ไวเท่าไหร่ยิ่งดี
• ความโง่ความบ้าในอดีต จงถือเอาเป็นบทเรียนที่จะไม่ทำอีก ไม่ใช่เก็บเอามาทุกข์ทนหม่นไหม้
• ทุกคนมันผิดพลาดกันได้
• ไม่มีสิ่งใดผิดเลย นอกจากเรามีความต้องการมากเกินไป
• ทุกสิ่งทุกอย่างในโลกนี้ ล้วนแล้วแต่พอดีทั้งนั้น ยกเว้นแต่ใจเราที่ไม่รู้จักพอดี
• เวลาต้องการก็จะไปเที่ยวแสวงหามาให้ได้ เวลาเบื่อก็จะหนีไปให้ไกลแสนไกล อย่างนี้เป็นลักษณะของคนบ้า

จบธรรมภาษิตตอน "เขียนในป่าช้าจีน"

บันทึกเมื่อปี พ.ศ. ๒๕๓๔ ณ ป่าช้าจีนแห่งหนึ่งที่จังหวัดภูเก็ต ความดีและบุญกุศลของธรรมะชุดนี้ ขอถวายบูชาบุพพการีชนของข้าพเจ้าที่ผ่านมาทุกภพทุกชาติ ส่วนข้อบกพร่อง ข้าพเจ้าขอรับผิดแต่เพียงผู้เดียว

ธรรมภาษิตที่ข้าพเจ้าเป็นผู้บันทึกทั้งหมดไม่สงวนลิขสิทธิ์

ด้วยความนับถือ
จาก พระชุมพล พลปญฺโ

เขียนในป่าช้าแขก (ต่อ ๑)

• ความเป็นหญิง เป็นชาย เป็นสมบัติของกามภพ ตราบใดที่ยังรู้สึกเป็นหญิง เป็นชาย ตราบนั้นพ้นจากกามภพไม่ได้
• อวิชชา โมหะ มันผลักดันให้เราเสพเสวยโลก จึงไม่พ้นจากความเดือดร้อนไปได้
• เราเห็นกายนี้เป็นลูกจ้างหรือเจ้านาย เราให้เบี้ยเลี้ยงลูกจ้างหรือบำรุงบำเรอปรนเปรอเจ้านาย
• สิ่งที่แน่นอนเสียยิ่งกว่าสิ่งใดก็คือ กายนี้ไม่ใช่ของเรา
• เรื่องรักใครเกลียดใคร ไม่ใช่เรื่องของเรา เรื่องของเราคือการสำรวมจิตเท่านั้น
• ถ้าไม่ละความยินดีในปมเขื่อง จะไม่สามารถละกิเลสขั้นละเอียดได้
• เรื่องการเสวยสุขเวทนาทางลิ้น เป็นเรื่องของสัตว์ในกามภพเท่านั้น
• การเสพเสวยโลกก็คือ หมาแทะกระดูกนั่นเอง แทะเท่าไหร่ก็ไม่รู้จักอิ่ม
• พอมีความรู้สึกว่าตัวเราขึ้นมาอย่างเดียว เรื่องยุ่งยากหัวใจอย่างอื่นก็ตามมาเป็นพรวนทีเดียว
• เราไม่สามารถบังคับสิ่งใดได้ จนกระทั่งแม้แต่ใจและกายอันนี้
• ทุกสิ่งทุกอย่างในโลก มันก็มีของมันอย่างนั้นอยู่แล้ว ไม่ว่าเราจะรู้มันหรือไม่ก็ตาม การรู้โลกจึงเป็นมายา ฉะนั้น ผู้ใดหลงในการรู้โลกจึงเป็นคนโง่ โดยเฉพาะผู้ใดหลงในการเสวยโลก จะต้องเป็นคนโง่อย่างที่สุด นั่นคือ ผู้ใดหลงในวิญญาณขันธ์ ผู้นั้นเป็นคนโง่ ส่วนผู้ใดหลงในเวทนาขันธ์ ผู้นั้นเป็นคนโง่อย่างที่สุด
• วิญญาณัง อนัตตา เวทนา อนัตตา
  วิญญาณัง สุญญตา เวทนา สุญญตา
• โลกนี้ ไม่มีสิ่งที่น่าอาลัยสำหรับเรา
• ตราบใดที่ยังยินดีในความสงบ ตราบนั้นย่อมหนีไม่พ้นความวุ่นวาย
• ถ้าเราตั้งจิตไว้ตรงที่มีผู้หญิง ผู้ชาย ก็แสดงว่า ตั้งจิตไว้ผิดแล้ว
• เราจะต้องรู้จักขอบเขตของความรับผิดชอบกับขอบเขตของอุปาทาน จงทำหน้าที่ต่อกายและจิตให้อยู่ภายในขอบเขตของความรับผิดชอบเท่านั้น อย่าล่วงเลยไปถึงขอบเขตของความยึดมั่นถือมั่นด้วยอุปาทาน
• ถ้าทำด้วยความยึดมั่นถือมั่นก็หวังผลมาก ถ้าทำตามหน้าที่ ก็สักแต่ว่าสร้างเหตุไปอย่างปล่อยวาง
• ในโลกนี้ คนที่เคยทำมาแต่ความดีอย่างเดียวจะมีหรือ การได้เคยทำความดีบ้างชั่วบ้าง ผิดบ้างถูกบ้าง ก็คือธรรมชาติอันธรรมดาของคน แล้วเราจะไปทุกข์กับความชั่วในอดีตทำไม
• ปากกับก้น สกปรกเท่ากัน
• อย่าเป็นทุกข์เมื่องานมี อย่ายินดีเมื่องานเสร็จ

เขียนในป่าช้าแขก (ต่อ ๒)

• สัตว์ทั้งหลายไม่ได้มีความต้องการกาม แต่ต้องการสุขเวทนาโดยอาศัยกามเป็นเครื่องมือ ซึ่งถ้าหากเราสามารถหาความสุขได้โดยไม่ต้องอาศัยกามแล้ว กามจะมีค่าอะไรแก่เรา
• เวลาหายื้อแย่งกันแทบเป็นแทบตาย เวลาได้มาก็ไม่เห็นได้ใช้
• ความสุขไม่ได้ขึ้นอยู่กับการมีอะไร แต่ขึ้นอยู่กับการพอใจในสิ่งที่ตนเองมีอยู่
• อุทธัจจะสังโยชน์ (ความฟุ้งซ่าน) นั้น คือตัวการร้ายที่สำคัญมาก สิ่งที่ดับไปแล้วมันมาหลอกว่ายังมีอยู่ สิ่งที่ยังไม่เกิดมันว่าเกิดแล้ว สิ่งที่เป็นไปไม่ได้ มันว่าเป็นไปได้
• ตราบใดที่ยังยินดีในปมเขื่อง ก็จะต้องเป็นทุกข์กับปมด้อยอยู่ตราบนั้น
• ทำอย่างไร เราจึงจะไม่เอาความหลุดพ้นมาเป็นปมเขื่อง
• จงหลุดพ้นจากความหลุดพ้นซะที
• อย่ามีตัวกูในความหลุดพ้น
• เพราะเรารู้สึกว่าตัวเองฉลาดปราดเปรื่องนั่นเอง จึงกลัวคนอื่นจะว่าเราโง่
• เวลาเข้าสมาธิ อย่าเอาตัวเราเข้าไปด้วย
• ทุกสิ่งทุกอย่างล้วนเป็นไปตามวาสนา จะแข่งกันทำไม
• เรื่องบุญ เรื่องฤทธิ์ เรื่องศักดิ์สิทธิ์ ไม่ใช่เรื่องนิพพาน
• เราไม่รู้สึกว่าเรารู้ธรรมะอะไรเลย
• เราต้องการให้คนอื่นยอมรับเราเพื่ออะไร
• ตราบใดที่ยังรู้สึกว่าตัวเองเป็นผู้มีบุญวาสนา ตราบนั้นไปนิพพานไม่ได้
• ยิ่งเราอ่อนน้อมถ่อมตัวมากขึ้นเท่าไร ความทุกข์ยิ่งลดลงเท่านั้น
• ความอัศจรรย์ทั้งหลายไม่ใช่ธรรมะ ธรรมะเป็นเรื่องธรรมดา
• ผู้มีปัญญาไปนิพพานไม่ได้ มีฤทธิ์ก็ไปนิพพานไม่ได้ มันต้องถึงขั้นที่ว่า ไม่มีใครมีปัญญา ไม่มีใครมีฤทธิ์ จึงจะไปนิพพานได้
• อวิชชาสร้างตัวละครขึ้นมา
  อุทธัจจะเข้าไปเขียนและปรุงแต่งบทบาท
  มานะให้ตำแหน่งฐานะ
  ราคะโทสะคือตัวเข้าไปกำกับการแสดงให้สวมบทบาทอย่างสมจริงสมจัง
  สักกายทิฏฐิคือสัญญาว่าจ้างที่บังคับให้ต้องแสดงละครเรื่องแล้วเรื่องเล่า ไม่สามารถจะเลิกไปได้
  ภพทั้ง ๓๑ เป็นฉากให้สัตว์ผู้โง่เขลางมงายทั้งหลายวนเวียนกันมาแสดงบทบาทโศกเศร้าเคล้า น้ำตาอย่างไม่รู้จักสิ้นสุดยุติ
• อย่าเอาตัวเราเข้าไปแสดงในละครชีวิตเรื่องนี้ด้วย

เขียนในป่าช้าแขก (ต่อ ๓)

• เอาสติไว้ในกายโดยอย่าไปยึดเหตุปัจจัยทั้งหลายเป็นตัวเราของเรา แค่นี้ก็ไม่มีผู้แสดงละครแล้ว
• น้ำในมหาสมุทรทั้ง ๔ นั้นยังน้อย น้ำตาของสัตว์ผู้โง่เขลาที่พากันมาเวียนเกิดเวียนตายยังมากมายกว่านัก
• เราอยากเกิดอีกหรือหนอ
• ยึดเอาไว้ตั้งนาน ความจริงไม่มีอะไรเลย
• รโชหรณัง ทุกสิ่งทุกอย่างในโลกนี้ มีข้อบกพร่องทั้งสิ้น
• สัจธรรมที่แท้จริงคือทุกสิ่งว่างเปล่า แล้วเราจะไปหลงกับความเป็นความมีทำไม
• เราจะไปนิพพานหรือมีฤทธิ์อยู่ในโลก
• การเข้าใจผิดความจริง มันเป็นทุกข์อยู่ในตัวของมันเองอยู่แล้ว
• ความมานะเย่อหยิ่งในยศในเกียรติตำแหน่งในปัจจุบันก็บ้าพออยู่แล้ว ยิ่งไปปรุงแต่งยศเกียรติตำแหน่งที่ยังไม่มี ยังไม่เกิด เอามาเย่อหยิ่งถือดี ก็เรียกว่าความมานะเย่อหยิ่งที่บ้าอย่างร้ายกาจ
• กายเราถูกสาปโดยสัจธรรมแล้วว่าไม่เที่ยง
• แม้แต่กายนี้ยังเป็นสมมุติ แล้วยศเกียรติตำแหน่งไม่ยิ่งสมมุติเข้าไปใหญ่หรือ
• เจ้าโง่หอบฟาง เจ้าบ้าหอบสมมุติ
• ความใฝ่สูง มันเป็นทุกข์อยู่ในตัวของมันเองอยู่แล้ว
• นิพพานคือการทิ้งทุกสิ่งทุกอย่างที่มีอยู่ในโลก
• เค้าวัดความดีกันตรงที่ทิ้งได้เท่าไหร่ ไม่ใช่มีเท่าไหร่
• ผู้มุ่งต่อสันติพึงละโลกามิสเสีย
• ที่เรารู้สึกว่าเสียหน้า เพราะอยากได้หน้านั่นเอง
• ทำไมไม่ปล่อยวางเสียทีหนอ
• เมื่อไร เราจะเห็นแจ้งว่า ปีติไม่มีค่าอะไรแก่เราเลย
• จิตที่ต้องการสิ่งมาเร้ามากระตุ้นให้ตื่นเต้นลิงโลด เป็นจิตทุกข์เดือดร้อน

เขียนในป่าช้าแขก (ต่อ ๔)

• ถ้ายังคิดถึงอนาคต ก็จะไม่สามารถตัดกิเลสขั้นละเอียดได้
• ถึงเวลาแล้วที่เราจะต้องละความยินดีในปมเขื่องทั้งปวง เพราะมันเป็นทุกข์มาก
• ในเมื่อกายนี้ไม่ใช่ของเราแล้ว สุขทุกข์อุเบกขาจะเป็นของใคร ศูนย์ข้อมูลความจำทั้งหลายจะเป็นของใคร การปรุงแต่งดีชั่วบุญบาปจะเป็นของใคร การรับรู้ต่อผัสสะทั้งปวงจะเป็นของใคร
• ความทุกข์มีอยู่ แต่ความทุกข์ของเราไม่มี ความสุขมีอยู่ แต่ความสุขของเราไม่มี อุเบกขามีอยู่ แต่อุเบกขาของเราไม่มี ความเศร้าหมองมีอยู่ แต่ความเศร้าหมองของเราไม่มี ความผ่องแผ้วมีอยู่ แต่ความผ่องแผ้วของเราไม่มี ความหลุดพ้นมีอยู่ แต่ความหลุดพ้นของเราไม่มี
• มายาว่ามีคนและสัตว์ มายาว่ามีหญิงและชาย มายาว่ามีได้และเสีย มายาว่ามีเจริญและเสื่อม
• ตราบใดที่เรายังเห็นมาตราเงินของโลก เรื่องถูก เรื่องแพง เรื่องมูลค่า เรื่องราคา เป็นจริงเป็นจัง ตราบนั้นไปนิพพานไม่ได้
• ลาภสักการะ ปัญญา ฤทธิ์ เป็นสิ่งที่ทำให้เราหลงเพลินกับสนามแข่ง ไม่ยอมเข้าเส้นชัย
• การเข้าเส้นชัยคือการถอนอุปาทาน โดยละความยึดมั่นว่าเป็นตัวเราในทุกสิ่งทุกอย่าง
• ที่เราอยากช่วยคนเพราะอยากเป็นฮีโร่หรือเพราะความกรุณา
• จงทำใจให้เป็นบุคคลผู้เดียวเที่ยวไป เหมือนนอแรด
• เราอยากจะได้แสดงบทบาทที่ดี ในละครชีวิตเรื่องนี้แล้วยึดติดความดีเอาไว้อย่างไม่ลืมหูลืมตา
• ทำทุกสิ่งทุกอย่างไปตามวาสนา โดยเอาสติเป็นไปในกาย ให้ใจจับความว่างเป็นอารมณ์ อย่ายึดมั่นถือมั่น ยินดียินร้ายในรูปธรรม นามธรรม ทั้งสิ้นทั้งปวง
• ถ้ายินดีเมื่อเราวางอุเบกขาได้ ก็คือการทำลายอุเบกขาอย่างรู้เท่าไม่ถึงการณ์
• จงถอนความยึดมั่นในอุเบกขาเสียด้วย จึงจะละความยินดียินร้ายต่อโลกได้เด็ดขาด
• ความอยากบรรลุธรรม ทำให้ยินดีในอุเบกขา ซึ่งเป็นเครื่องขวางทางก้าวหน้าแห่งการปฏิบัติ
• ที่เราเดือดร้อนอยู่ทุกวันนี้ เพราะเรายึดเอาไว้ว่าเราเป็นผู้รู้ธรรม เห็นธรรม เข้าใจธรรม ปฏิบัติธรรม และบรรลุธรรม
• การยึดธรรมะ ก่อให้เกิดกิเลสมานะขั้นละเอียด
• สำหรับการที่จะเข้านิพพานนั้น แม้ฌาน ปัญญา ฤทธิ์ อภิญญา ปฏิสัมภิทา ก็ต้องละ
• ไม่มีใครเลยที่เป็นคนผิด นอกเสียจากเราไม่รู้จักปล่อยวางและให้อภัย
• ถ้าใจร้อนจะไม่สามารถละกิเลสได้

เขียนในป่าช้าแขก (ต่อ ๕)

• ถึงเวลาแล้วที่เราจะต้องทวนกระแสกิเลสทุกอย่าง
• มนุษย์ถึงจะมีฤทธิ์อย่างไร ก็สู้ฤทธิ์ของเทวดาไม่ได้ การยินดีในฤทธิ์ ก็ชื่อว่ายินดีในสมบัติ ที่ยังด้อยกว่า เลวกว่า สวรรค์สมบัตินั่นเอง
• การศึกษาธรรมะก็ศึกษาไปตามหน้าที่ อย่าติดในปัญญา อย่าติดในธรรมะ การศึกษาเรื่องศักดิ์สิทธิ์ก็ศึกษาไปตามหน้าที่ อย่าติดในฤทธิ์ อย่าติดในศักดิ์สิทธิ์
• คนอื่นไม่มีประโยชน์อะไรแก่เราเลย เอาจิตไว้ในกายดีกว่า
• ถ้าไม่มีจาคะอย่างแรงกล้า จะไม่สามารถละกิเลสได้
• ความปรารถนาสูงสุดของเราคือการหมดกิเลสมิใช่หรือ แล้วเราจะมาติดในโลกามิสทำไม
• เมื่อไหร่หนอ เราจะเลิกไปอยากรู้เรื่องคนอื่นเสียที
• ยิ่งรู้เรื่องคนอื่นมาก ยิ่งโง่มาก
• การจะช่วยคนอื่นก็ช่วยไปตามหน้าที่ ช่วยไปตามวาสนา ช่วยไปตามเหตุปัจจัย ช่วยไปตามกรรม ช่วยไปตามเหตุการณ์เฉพาะหน้า การที่ไปปรุงแต่งอยากช่วยคนโน้น อยากช่วยคนนี้ เป็นเรื่องของการยุ่งไม่เข้าเรื่อง
• สัตว์ทั้งหลายมีกรรมที่ต้องเสวยอันเป็นของเฉพาะตน การที่เราจะช่วยใครได้ ก็ต้องอยู่ในขอบเขตของกรรมเท่านั้น ไม่ใช่จะสามารถไปยุ่งเรื่องของเขาไปได้ทุกเรื่อง
• บัณฑิตคือผู้วางอุเบกขาต่อโลกได้
• อย่าเอาความชั่วของผู้อื่นมานึกคิดให้จิตของเราเศร้าหมอง
• ทำอย่างไรเราจึงจะพูดไปตามหน้าที่ โดยไม่หวังให้ใครมาเชื่อฟังคำพูดของเรา
• ผู้จะไปนิพพาน แม้แต่ความเป็นอรหันต์ก็ขนไปไม่ได้
• พึงสละความเป็นอรหันต์เพื่อความสิ้นกิเลส
• ผู้หมดกิเลสย่อมไม่กำหนดหมายตัวเองว่าเป็นอรหันต์
• บัณฑิตทั้งหลาย คือผู้ที่ไปเจอสิ่งต่างๆ พบสิ่งต่างๆ โดยไม่ยึดสิ่งใด โดยไม่เอาสิ่งใดเลย
• ความมานะที่มีมากของเรานั้น ก่อตัวมาจากความรู้สึกที่ว่า เรารู้ดี รู้มาก รู้ทุกอย่างนั่นเอง ฉะนั้น การที่เราไม่รู้สิ่งใดก็เป็นการดีแล้ว จะได้ลดมานะลงเสียบ้าง
• ถึงคนอื่นจะทำอะไรไม่ดีแก่เรา ก็ไม่เห็นจะเป็นอะไร เพราะเราไม่ได้หวังอะไรจากคนอื่นอยู่แล้วมิใช่หรือ
• ชีวิตที่ประเสริฐที่สุด คือชีวิตของผู้โดดเดี่ยวเดียวดายอยู่คนเดียว ไม่หวังอะไรจากใคร

เขียนในป่าช้าแขก (ต่อ ๖)

• ลาภสักการะ และการกราบไหว้บูชาของญาติโยม จะช่วยอะไรเราได้ จะเป็นประโยชน์อันใดแก่เรา
• พระศาสดาทรงสรรเสริญ บุคคลผู้ไม่มีอาลัย ไม่ใช่ผู้มากด้วยอาลัย
• อุปสรรค คือรั้วสำหรับให้เรากระโดดข้าม มารคือสิ่งที่มาคอยกระตุ้นไม่ให้เราประมาท สิ่งที่มาทำร้ายเราคือสิ่งที่มาสอนให้เราละโทสะ สิ่งที่มาทำให้เรารักคือสิ่งที่มาสอนให้เราละราคะ สิ่งที่มาทำให้เราติดยึดคือสิ่งที่มาสอนให้เราจาคะ สิ่งที่มาทำให้เราทุกข์คือสิ่งที่มาสอนให้เราพ้นทุกข์ ฉะนั้น จงอย่ากลัวสิ่งใดในโลก อย่ารังเกียจสิ่งใดในโลก
• สิ่งดีนั่นแหละซ่อนอยู่ในสิ่งไม่ดี สิ่งไม่ดีนั่นแหละซ่อนอยู่ในสิ่งดี
• เราจะไปนิพพานหรือจะอยู่ร่วมวงยื้อแย่งโลกามิสกับเค้าด้วย
• โลกามิสทั้งหลาย ใครอยากได้ก็เอาไปเถิด
• อย่าไปจริงจังกับอะไรในโลก เพราะทุกสิ่งในโลกไม่มีอะไรจริงจัง
• ถ้าอยากจะพ้นโลก จะต้องละความขี้เกียจให้หมดสิ้น
• ตราบใดที่ยังมีความขี้เกียจ ก็ถือว่ายังประมาทอยู่ ย่อมจะไม่พ้นจากอุ้งมือมารไปได้
• เราจะทำเพื่อพ้นทุกข์ หรือจะทำเพื่ออวดคน
• วิสัยที่ชอบทำอะไรอวดคน เป็นวิสัยของเด็ก ๓ ขวบ
• ไม่มีอะไรในโลกที่จะยึดเอาไว้ได้เลย
• ยึดเอาไว้ไม่ได้ก็ทิ้งไปเสีย ง่ายนิดเดียว ไปฝืนมันทำไม
• คนทุกคนล้วนแต่เป็นทุกข์ตรงที่ฝืน ถ้าไม่ฝืนไม่ทุกข์เลย
• ไปฝืนกฎเกณฑ์ธรรมดาของธรรมชาติ ไม่โง่ก็บ้า
• งานรีบด่วนของเราคือถอนอุปาทานจากกายนี้ให้ได้
• เราจะมีจรรยาบรรณต่อผู้อื่นโดยไม่หวังให้ผู้อื่นมามีจรรยาบรรณต่อเรา
• ความใจร้อนคือการแสดงตัวให้ปรากฏของตัณหาอุปาทาน
• ที่เราอยากรู้อนาคตเพราะใจร้อน ถ้าไม่ใจร้อนไม่อยากรู้อนาคตเลย
• จะหมดกิเลสได้ต้องใจเย็นถึงที่สุด โดยตั้งจิตไว้ว่าอะไรจะเป็นก็ปล่อยให้มันเป็น

เขียนในป่าช้าแขก (ต่อ ๗)

• ความเจริญของจิตก็อย่าไปยึดเป็นจริงเป็นจัง ความเสื่อมของจิตก็อย่าไปยึดเป็นจริงเป็นจัง ความเปลี่ยนแปลงของจิตก็อย่าไปยึดเป็นจริงเป็นจัง
• เราทำความดีเพื่อเป็นปัจจัยแก่ความหลุดพ้น ไม่ใช่เพื่อเอาไปเป็นวัตถุใช้เปรียบเทียบว่ายอดเยี่ยมกว่าใคร เหนือกว่าใคร ประเสริฐกว่าใคร สูงส่งกว่าใคร
• จงอย่าหิวลูกศิษย์
• ทรัพย์ก็ช่วยอะไรเราไม่ได้ สมาธิก็ช่วยอะไรเราไม่ได้ เครื่องรางของขลังก็ช่วยอะไรเราไม่ได้ สิ่งเหล่านี้พึ่งได้ก็แค่เพียงสักแต่ว่าอาศัยเท่านั้น ถ้าเข้าไปยึดมั่นถือมั่นละก้อ ถูกกัดทันที
• จงถอนตัณหา ๓ คือ อยากให้มา อยากให้อยู่ อยากให้ไป
• ถึงเวลาที่จะละทุกสิ่งทุกอย่างแล้ว
• ความโง่ของเราคือ เรายึดเอาไว้ว่าเราจะต้องยอดเยี่ยมในทุกเรื่อง ยอดเยี่ยมในทุกอย่าง
• ที่เรายังมีความกลัว เพราะเรายังห่วงตัวเองอยู่
• เพราะเราอยากจะเป็นอาจารย์คนนั่นเอง จึงเป็นทุกข์เมื่อสอนเค้าไม่เชื่อ
• ความกำหนดทุกข์มันเป็นปัญญาในตัวของมันอยู่แล้ว จะต้องไปหาปัญญาที่ไหนอีก
• อย่าเอาคำทำนายทั้งหลายมายึดไว้ให้เป็นอุปาทาน
• คนโง่จึงเอาคำทำนายมากำหนดชีวิตตัวเอง
• ความสนุกสนานไม่ได้มีประโยชน์อะไรแก่การดับทุกข์ของเราเลย
• เรามาเกิดในโลกมนุษย์ครั้งนี้ ก็เพื่อจะไม่กลับมาเกิดในโลกมนุษย์นี้อีกเลย
• เกียรติยศชื่อเสียง ล้วนแต่เป็นสมบัติของโลกมนุษย์ ถ้าไม่อยากมาเกิดในโลกนี้อีก จะต้องละทิ้งสิ่งเหล่านี้ให้เด็ดขาดสิ้นเชิง
• ตราบใดที่ยังรู้สึกว่าจะมีใครมาช่วยเราได้ ตราบนั้นจะไม่สามารถพ้นทุกข์
• ความทุกข์เกิดขึ้นตั้งแต่เริ่มยินดีแล้ว ถ้าหากต้องการพ้นทุกข์ ต้องละความยินดีจากสิ่งทั้งหลายทั้งปวง
• น้ำตา มันหยดตั้งแต่เริ่มเผยอยิ้มแล้ว
• นิพพาน เป็นสุขอย่างยิ่งแล้วหนอ

จบธรรมภาษิตตอน "เขียนในป่าช้าแขก"

บันทึกเมื่อปี พ.ศ. ๒๕๓๕ ระหว่างการเฟ้นธรรมปฏิบัติ ณ ป่าช้าแขกแห่งหนึ่งในเขตจังหวัดกระบี่

ความดีและบุญกุศลของธรรมะชุดนี้ ขอถวายบูชาคุณของครูบาอาจารย์ของข้าพเจ้าที่ผ่านมาทุกภพทุกชาติ ส่วนข้อบกพร่อง ข้าพเจ้าขอรับผิดแต่เพียงผู้เดียว

ธรรมภาษิตที่ข้าพเจ้าเป็นผู้บันทึกทั้งหมด ไม่สงวนลิขสิทธิ์

ขอให้สรรพสัตว์ทั้งหลายทั้งปวง ไม่มีประมาณ ไม่มีขอบเขต จงมีส่วนแห่งการดื่มธรรมรส แล้วพ้นจากทุกข์ทั้งปวงโดยทั่วหน้าเทอญ

พุทธัง สรณัง คัจฉามิ
ธัมมัง สรณัง คัจฉามิ
สังฆัง สรณัง คัจฉามิ

ขอพระรัตนตรัยโปรดเมตตาสถิตอยู่เหนือเศียรเกล้าของข้าพเจ้าไปตลอดชั่วชีวิตนิรันดร์ด้วยเทอญ

จากพระชุมพล พลปญฺโ

เสือลาถ้ำ (ต่อ ๑)

• ในเมื่อกายไม่ใช่ของเรา ก็เลิกห่วงไปเลย ในเมื่อใจไม่ใช่ของเรา ก็เลิกห่วงไปเลย
• ที่ใดมีลาภ ที่นั้นมีทุกข์
• ข้าพเจ้าขอยกโทษ อโหสิกรรม และให้อภัย ในความบกพร่อง ผิดพลาด ของสรรพสัตว์ทุกชีวิต ทุกดวงจิตวิญญาณ ข้าพเจ้าจะไม่ขอถือโทษโกรธเคืองท่านทั้งหลาย ทุกสิ่งทุกประการ จวบจนข้าพเจ้าจะเข้าสู่พระนิพพานในอนาคตกาลอันใกล้นี้เทอญ
• คุณจันนง ลูกศิษย์พระเดชพระคุณหลวงพ่อพระราชพรหมยาน วัดท่าซุง บอกว่า ตรงไหนเขารังเกียจเราก็ออกไปเสียจากตรงนั้น ทำใจให้สบายๆ เห็นใจคนที่เขารังเกียจเรา เพราะเราเองก็รังเกียจตัวเองเต็มที แต่จนใจที่ยังทิ้งมันไปไม่ได้ ก็ทนต่อไป ด้วยการรักษาอารมณ์สบายให้มากที่สุด
• สิ่งที่อัปรีย์ จัญไร ที่สุดในโลก ก็คือ ความคิดที่ว่า มีตัวกู ของกู มีตัวมีตน มีคนมีสัตว์ มีหญิงมีชาย
• ลูกศิษย์ประเภทที่ต้องแสดงฤทธิ์ให้มันดู แล้วมันถึงจะเลื่อมใส มันก็ติดอยู่แค่ฤทธิ์ของอาจารย์เท่านั้นเอง เกาะยึดอุปาทาน มานะ ทิฏฐิ อยู่ตรงนั้นเอง ไม่ได้ไปไหนเลย
• พรหมวิหาร คือ บทบาทอาการอันสมมุติ ที่เราต้องอาศัยใช้แสดงต่อโลกอันเป็นสมมุติไปเท่านั้น แต่ถ้าว่าโดยปรมัตถ์แล้ว ไม่มีสาระแก่นสารอันใดในพรหมวิหารให้น่าชื่นชมยินดี แม้แต่เพียงน้อยเลย ฉะนั้น ถ้าหากผู้ใดเห็นว่า พรหมวิหารเป็นสาระแล้ว ยึดมั่นเป็นจริงเป็นจัง ผู้นั้นจะต้องพบกับความเดือดร้อน
• ญาณที่รู้แจ้งสภาพความจริงถึงที่สุด แล้วญาณนั้นก็ไม่ยึดถืออะไร ญาณนั้นก็ไม่เป็นใคร ญาณนั้นก็ไม่เป็นอะไร สักแต่ว่า เป็นญาณที่เข้าใจสภาพความจริงอันไม่มีสิ่งใดมาปรุงแต่งเท่านั้น
• หาตัวเองดีกว่าไปหาคนอื่น รู้เรื่องตัวเองดีกว่าไปรู้เรื่องคนอื่น
• บัณฑิต ย่อมเห็นการตายประดุจการกลับคืนสู่มาตุภูมิ
• แม้จะวางแผนสักแค่ไหน สิ่งที่เหนือความคาดหมายก็เกิดขึ้นได้ตลอด ฉะนั้น ป่วยการวางแผน ไปมันอย่างเรื่อยๆ มาเรียงๆ
• วิญญาณได้มาหลงกายเนื้อว่าเป็นตัวเป็นตน เป็นเราเป็นของเรา ความจริงกายเนื้อเป็นสิ่งที่ต้องทิ้งให้เน่าเปื่อยผุพังอยู่ในโลก เมื่อวิญญาณมาหลงกายเนื้อ ทำให้ วิญญาณต้องกลายเป็นวิญญาณที่หลับใหลไม่ตื่น เป็นวิญญาณที่ถูกครอบอยู่ใต้โมหะ ถูกครอบอยู่กับอวิชชา
• ปัญหาทั้งหลาย มันไม่ใช่อยู่ที่เราได้รับของดีที่สุดแล้วหรือยัง แต่อยู่ที่จิตเราไม่รู้จักพอต่างหาก
• เมื่อไหร่เราจะเลิกแสวงหาจิตที่สงบเสียที โดยให้เห็นแจ้งว่า จิตไม่ใช่เรา เราไม่ใช่จิต

เสือลาถ้ำ (ต่อ ๒)

• เราต้องยอมรับการมีอยู่ของความวุ่นวายแห่งโลก เราต้องยอมรับการมีอยู่ของความวุ่นวายแห่งจิต เพราะว่าถึงหนีก็ไม่รู้จะหนีไปที่ไหน
• ถอนตัวเราที่ออกไปรับผิดชอบต่อความเดือดร้อน ความผิดพลาด และบาปกรรมทั้งหลายเสียที
• อดีตที่เคยไปทำอะไรมาไว้นั้น ถอนอุปาทานให้หมด
• อุปาทานมีขึ้นมาเพื่อความเดือดร้อนเท่านั้นเอง
• อดีตสัญญามันขึ้นมาให้เราถอนอุปาทานเท่านั้น จะไปกลัวอะไรกับมันล่ะ
• วางเฉยมันให้หมด แล้วเข้าไปสัมผัสโลกอย่างไอ้ทื่อ นั่นแหละ พ้นทุกข์
• เมื่อเพิกเอาพระชุมพลออกเสียได้แล้ว จากนั้น อดีตก็ไม่มี อนาคตก็ไม่มี มีแต่สังขารธรรม คือรูปธรรมและนามธรรม ในปัจจุบัน ที่เกิดดับ เปลี่ยนแปลง ยักย้าย ถ่ายเท ผ่านมา ผ่านไป อยู่ตลอดเวลา ไม่เคยหยุดนิ่งเลย
• เท่าที่เห็นก็คือ สังขารธรรมที่เกิดดับ เปลี่ยนแปลง อยู่ในปัจจุบันอารมณ์เท่านี้แหละ เป็นชุมพลหรือไม่ ก็ไม่รู้เหมือนกัน
• เคล็ดลับของความสำเร็จ คือ ให้จิตอยู่กับปัจจุบัน เท่านั้น
• เราถูกอดีต อนาคต หลอกไปอยู่กับโลกแห่งความฝันนานแล้ว พอเสียที ขออยู่กับโลกแห่งความจริง คือปัจจุบันบ้าง
• อดีตก็ไม่มีอยู่จริง อนาคตก็ไม่มีอยู่จริง ปัจจุบันเท่านั้น ที่มีอยู่จริง
• ระวังให้ดี จิตจะถูกอดีต และอนาคต หลอกจูงไปให้อวิชชาฆ่า
• หลวงปู่แหวนว่า อดีต อนาคต เป็นธรรมเมา ปัจจุบันเป็นธรรมโม
• เราไม่รู้สึกถึงความจำเป็นที่ว่า เราจะต้องอยู่ในโลกนี้ต่อไปอีกเลย
• เมื่อญาณเข้าไปดูภายใน ก็พบแต่ความว่างเปล่า เมื่อญาณออกมาดูภายนอก ก็พบแต่ภาพมายา
• ทุกวันนี้เราอยู่ในโลกอย่างต้องการสิ่งใดจากโลกหรือ ? เราคิดจะดำรงอยู่ในโลกนี้อย่างสมบูรณ์พูนสุขหรือ ? เราคิดที่จะอุดมสมบูรณ์ ไปด้วยโลกามิสหรือ ? ความสุขนั้น จะหาได้จากโลกามิสหรือ ?
• เราไปสนใจรู้ไอ้สิ่งที่ไม่จำเป็นต้องรู้ และสิ่งที่ไม่ควรรู้มากเกินไป
• รู้แค่ รูปธรรม นามธรรม ที่เกิดดับเท่านี้ก็พอ ไปรู้ให้มากกว่านี้ทำไม
• รู้ไปทำไม ในเมื่อยังไม่ถึงเวลารู้ พูดไปทำไม ในเมื่อยังไม่ถึงเวลาพูด ทำไปทำไม ในเมื่อยังไม่ถึงเวลาทำ บรรลุไปทำไม ในเมื่อยังไม่ถึงเวลาบรรลุ
• ความเจริญและความเสื่อมของโลก ไม่สามารถทำให้บัณฑิตผู้เข้าถึงความพ้นโลกตื่นเต้นไปได้เลย

เสือลาถ้ำ (ต่อ ๓)

• เมื่อเอาจิตไปนอกกาย ก็มีตัวเราและตัวเขา เมื่อเอาจิตมาไว้ในกาย ตัวเราก็หายไป แล้วตัวเขาจะมีได้อย่างไรเล่า
• ตราบใดที่ยังรู้ออกมาเป็นภาษามนุษย์ ก็แสดงว่ายังไม่รู้เลย
• อย่าดีใจต่อความสามารถในการอยู่กับโลก อย่าท้อใจต่อความเหน็ดเหนื่อยในการออกจากโลก
• ถึงเวลาจะเสียสมบัติอะไรก็เสียไปเถิด แต่เก็บใจที่ดีงามเอาไว้ให้ได้ก็แล้วกัน แล้วสมบัติที่เสียไป จะได้คืนกลับมาหมด
• เมื่อโรคเกิด สิ่งที่เราจะต้องทำนั้น ไม่ใช่ว่าต้องขวนขวายให้โรคหายไปจากกายนี้ แต่ต้องทำให้จิตหมดอาลัยตายอยากจากกายนี้ให้ได้ ต่างหาก
• จุดสุดท้ายของการปฏิบัติธรรม คือ มีสัจจะแต่เจ้าเล่ห์ มีสัจจะคือ ความตั้งมั่นไม่หวั่นไหว เจ้าเล่ห์คือ ความไม่ยึดมั่นถือมั่น ด้วยไร้อุปาทาน
• ความผิดที่น่ากลัวที่สุด ก็คือ ความผิดที่ไม่ยอมรับผิด

จบธรรมภาษิต ตอน "เสือลาถ้ำ"

ช่วงเวลาที่บันทึก สิงหาคม ๒๕๓๖ ถึง มกราคม ๒๕๓๗ สถานที่บันทึก ณ วัดถ้ำเสือ ต.กระบี่น้อย อ.เมือง จ.กระบี่

นับเป็นบันทึกก่อนลาจากวัดถ้ำเสือ

ความดีอันใดที่พอมีบ้างจากบันทึกชุดนี้ ขอถวายบูชาพระคุณ พระอาจารย์จำเนียร สีลเสฏฺโ ผู้เป็นพระอาจารย์ผู้มีคุณธรรมอันสูงส่ง

ด้วยความเคารพบูชาอย่างสูงสุด
พระชุมพล พลปญฺโ

ม่านไผ่ใบบาง (ต่อ ๑)

• ผมชอบฉายาของพระมากๆ อยู่ ๓ ฉายา
1. ๑. อนาลโย แปลว่า ผู้ไม่มีอาลัยในสิ่งใด
2. ๒. ทานรโต แปลว่า ผู้ยินดีในการให้ ยินดีในการเสียสละ
3. ๓. จันทูปโม แปลว่า ผู้อุปมาด้วยพระจันทร์ หมายถึง ผู้ไม่ข้องติดด้วยตระกูล คือ พระพุทธองค์ทรงเปรียบภิกษุผู้ไม่ข้องติดหมู่ญาติโยมผู้อุปัฏฐากทั้งหลาย เป็นประดุจกับพระจันทร์ที่โคจรผ่านบ้านแล้วบ้านเล่า แล้วก็จากไปอย่างไม่อาลัยติดข้อง ซึ่งพระองค์ได้ทรงยกย่องพระมหากัสสปะในเรื่องนี้เอาไว้มากทีเดียวว่าเป็นผู้ จันทูปโม บุคคลผู้อุปมาด้วยพระจันทร์
• พระมหาสาวกอีกองค์ที่ผมเลื่อมใสในปฏิปทาของท่านมาก คือ พระนาลกะ ผู้ประพฤติโมเนยยปฏิปทา เป็นทั้งผู้ไม่มีอาลัย และผู้อุปมาด้วยพระจันทร์ ประวัติของท่านช่างน่าเลื่อมใสศรัทธาในความใจเด็ด และความมักน้อยสันโดษเสียเหลือเกิน
• หาคนอื่นทำไม หาตัวเองดีกว่า คิดถึงคนอื่นทำไม คิดถึงตัวเองดีกว่า ระลึกถึงคนอื่นทำไม ระลึกถึงตัวเองดีกว่า
• เที่ยวหาคนอื่น ไปหาเท่าไหร่ก็ไม่เจอ จงหันเข้ามาหาตัวเองเถิด เจอแน่
• มองขันธ์ ๕ ให้เป็นมายาให้หมด
• เราเหมือนหลับฝันอยู่ในบ้านไฟไหม้ นั่งเพลินอยู่ในถ้ำมีเสือซะแล้ว ขันธ์ ๕ มันเจ็บปวดเดือดร้อนทุกข์เข็ญเป็นสาหัสอย่างนี้ ยังมานิ่งนอนใจอยู่ได้
• จิตที่คอยเดือดร้อน กระวนกระวาย ห่วงหาอาทรขันธ์ ๕ นั้น เป็นจิตที่งี่เง่าที่สุด
• ที่เราเที่ยวไปเนี่ย เที่ยวไปหาใคร ? ทำไมไม่หันเข้ามาหาตัวเอง
• เวลาเจอปัญหาอย่าเพิ่งรีบท้อแท้ ตั้งสติให้ดี เดี๋ยววิธีแก้จะผุดขึ้นมาเอง
• ฟ้าไม่โหดร้ายกับผู้ที่ใฝ่กุศลด้วยใจบริสุทธิ์หรอกน่า
• อย่าเพิ่งรีบตีโพยตีพายไปกับสิ่งใดๆ ถ้าจิตเราบริสุทธิ์ จะไม่เจอทางตันแน่ๆ
• หน้าที่ของผู้ปฏิบัติธรรม คือ มาชนะใจตนเอง
• ถ้าเป็นสุขอยู่ได้ด้วยการเพลิดเพลินอดีต ปรุงแต่งอนาคต ก็แสดงว่าก้าวพลาดเสียแล้ว
• อย่าปล่อยให้จิตอยู่ในระดับแห่งความคิดคำนึงอันเกี่ยวเนื่องด้วยกาย ถอนจิตให้หลุดลอยออกไปจากระดับแห่งความคิดคำนึงอันเกี่ยวเนื่องด้วยกายทั้งมวลเสีย วางจิตให้อยู่ในระดับที่มีกายเหมือนไม่มีกาย สักแต่ว่าอาศัยกายนี้ประกอบกิจต่างๆ ไปเท่านั้น ไม่ยินดียินร้าย ตื่นเต้นลิงโลด ดีใจเสียใจ ไปกับความเปลี่ยนแปลงขึ้นลง เจริญเสื่อม ของกายเลยแม้แต่น้อย
• แม้แต่กายเราเองก็ยังต้องละ กายคนอื่นไม่ต้องพูดถึงแล้ว
• เบื้องต้นของการปล่อยวางตัวตน ให้ถอนตรงกาย เวทนา และจิต ว่าไม่ใช่ตัวเราของเราก่อน แล้วต่อไปให้ไปพิจารณาถอนอุปาทานตรงธรรมะ ว่าสภาวะธรรมทั้งปวงเป็นอนัตตา แล้วปล่อยวางความยึดมั่นในสิ่งทั้งหลายทั้งปวงเสียให้สิ้นเชิง
• การหนีปัญหา คือ การเริ่มต้นของปัญหาใหม่อีกอันหนึ่ง
• เราบังคับบัญชารูปไม่ได้ ถ้าไปยึดมั่นเมื่อตาเห็นรูป ก็เดือดร้อนนะซิ
  เราบังคับบัญชาเสียงไม่ได้ ถ้าไปยึดมั่นเมื่อหูยินเสียง ก็เดือดร้อนนะซิ
  เราบังคับบัญชากลิ่นไม่ได้ ถ้าไปยึดมั่นเมื่อจมูกได้กลิ่น ก็เดือดร้อนนะซิ
  เราบังคับบัญชารสไม่ได้ ถ้าไปยึดมั่นเมื่อลิ้นได้รส ก็เดือดร้อนนะซิ
  เราบังคับบัญชาโผฏฐัพพะไม่ได้ ถ้าไปยึดมั่นเมื่อกายได้โผฏฐัพพะ ก็เดือดร้อนนะซิ
  เราบังคับบัญชาธัมมารมณ์ไม่ได้ ถ้าไปยึดมั่นเมื่อใจได้ธัมมารมณ์ ก็เดือดร้อนนะซิ
• ถ้าถอนความยึดมั่นยินดียินร้ายจากคำพูดของคนไปได้ ก็หมดความเดือดร้อนไปเยอะเลย
• อายตนะทั้ง ๖ คู่ ประดุจก้อนเหล็กที่ไฟเผาจนโชนแดง ใครเข้าไปจับก็เดือดร้อนเอง

ม่านไผ่ใบบาง (ต่อ ๒)

• ยุทธภูมิในการสู้กิเลส จะไปรวมลงที่ใจกับธัมมารมณ์
• สิ่งที่เห็นด้วยตาทั้งหมดเป็นมายาทั้งสิ้น สิ่งที่ได้ยินด้วยหูทั้งหมดเป็นมายาทั้งสิ้น สิ่งที่ได้กลิ่นด้วยจมูกทั้งหมดเป็นมายาทั้งสิ้น สิ่งที่ลิ้มรสด้วยลิ้นทั้งหมดเป็นมายาทั้งสิ้น สิ่งที่รับสัมผัสด้วยกายทั้งหมดเป็นมายาทั้งสิ้น สิ่งที่รู้ด้วยใจทั้งหมดเป็นมายาทั้งสิ้น สภาวธรรมทั้งหมดเป็นมายาทั้งสิ้น
• มันเป็นมายาทั้งสิ้น เพราะว่าเกิดแล้วดับทั้งนั้น ไม่มียืนยงคงอยู่ถาวรไปจริงแม้แต่นิดเดียว
• มันเป็นจริงเป็นจังเพราะถูกกิเลสหลอกนั่นเอง
• กายก็เป็นมายา เวทนาก็เป็นมายา จิตก็เป็นมายา สภาวธรรมทั้งหลายทั้งปวงล้วนแล้วแต่เป็นมายา
• จะละกายได้ต้องตีให้แตกในด่านเวทนา จะละเวทนาได้ต้องตีให้แตกในด่านจิต จะละจิตได้ต้องตีให้แตกในด่านธรรม
• เรามาแสวงหาความสุขในโลกนี้ ที่ไหนจะมีให้เล่า
• กาย เวทนา และจิต มันก็ไม่อยู่ภายใต้อำนาจบังคับบัญชาแต่ไหนแต่ไรแล้ว อุปาทานไปยึดมันไว้เอง
• สภาวะที่ไร้อุปาทานนั่นเอง คือสภาวะที่ไร้ทุกข์
• ทุกสิ่งทุกอย่างมันเป็นธรรมชาติธรรมดา อุปาทานนั่นเองที่เป็นตัวไปขวางกระแสของธรรมชาติธรรมดา
• ขวางไว้ก็ได้แต่เพียงทุกข์เป็นผลตอบแทน
• อวิชชาคือตัวหลงมายาเป็นของจริง
• ผู้ประมาทเพราะไม่เห็นทุกข์
• ความจริงที่หนีไม่พ้น คือ ทุกข์
• ความสุขไม่มีอยู่จริงในทุกกาล ทุกสถานที่
• จิตได้เข้ามายึดมั่นในกายโดยหลงว่าเป็นสุข
• อยากจะกู่ตะโกนร้องให้ก้องฟ้า ว่าสังขารมันทำให้เราทุกข์เดือดร้อนจนแทบบ้า แล้วยังไปยึดมันเอาไว้อีก
• เราเป็นทุกข์เนื่องจากเวทนา เพราะไปยึดมั่นกับการเสวยมากเกินไป
• เมื่อเข้ามาหาในตัวเอง ก็ไม่เจอตัวเอง
• สิ่งที่น่ากลัวที่สุดในโลก คือ ความยึดมั่นเป็นตัวกูของกู

ม่านไผ่ใบบาง (ต่อ ๓)

• อยู่ให้เห็นทุกข์ ไม่ใช่อยู่ให้เห็นสุข
• กายนี้ช่างเป็นของสาธารณะของหมู่หนอน หมู่แมลง และเชื้อโรคชนิดต่างๆ โดยแท้
• ความสืบต่อแห่งกายเป็นไปด้วยความยากลำบาก ความแตกดับ ฉิบหายทำลายแห่งกายเป็นไปได้ ในทุกเวลา ทุกสถานที่ ทุกกาลโดยไม่ยากลำบากเลย
• ความสามารถในการควบคุมสิ่งต่างๆ ในโลกจะมีประโยชน์อะไรขึ้นมาเล่า ถ้ายังไม่สามารถควบคุมใจตนเอง
• รู้เรื่องตัวเราดีกว่าไปรู้เรื่องคนอื่น รู้เรื่องจิตเราดีกว่าไปรู้เรื่องจิตคนอื่น
• สอนตัวเองดีกว่าสอนผู้อื่น ฝึกตัวเองดีกว่าฝึกผู้อื่น ควบคุมตัวเองดีกว่าควบคุมผู้อื่น ปราบตัวเองดีกว่าปราบผู้อื่น ชนะตัวเองดีกว่าชนะผู้อื่น
• อย่ายึดมั่นอะไรเป็นจริงเป็นจัง เพราะโลกนี้ไม่มีอะไรจริงจัง
• สักแต่ว่าดูมัน เกิดเกิด ดับดับ
• ความรู้สึกที่ว่ามีตัวกูของกู มันฝืนธรรมชาติ
• ธรรมชาติของโลกคือการยึดถือเอาไว้ไม่ได้
• ปล่อยได้เมื่อไหร่ก็หมดทุกข์เมื่อนั้น
• ขอบพระคุณทุกข์ ที่มาสอนให้เราเจียมตัวเจียมตนและไม่ประมาท
• กายและป่าช้า เป็นเนื้อคู่ของกันและกัน โดยไม่มีใครที่จะมากีดกันบุพเพสันนิวาสของทั้งสองได้เลย
• การกำเนิดคือการจับจองป่าช้า
• สวัสดีท่านนักจับจองป่าช้าผู้ไม่เห็นโทษของสังสารวัฏทั้งหลาย ท่านชอบใจชนิดฝัง ชนิดเผา หรือชนิดปล่อยไว้ให้เป็นทานแก่หมู่หนอน สุนัข และแร้งกาทั้งหลายเล่า
• หนีเท่าไหร่ก็ไม่พ้นหรอก ความตายน่ะ เจ้าโง่เอ๋ย
• ไม่มีใครที่จะบริสุทธิ์หมดจดประดุจผ้าขาวที่ไร้รอยด่าง การมีข้อบกพร่องเป็นธรรมชาติธรรมดาของคน
• ราคะเกิดเพราะส่งจิตออกนอก โทสะเกิดเพราะส่งจิตออกนอก โมหะคือตัวทำให้ส่งจิตออกนอก วิชชาและวิมุติ คือ จิตเห็นจิต จิตแจ้งจิต
• บรรยากาศแห่งการบรรลุธรรม คือ ไม่วุ่นวายไปกับความวุ่นวาย ไม่เดือดร้อนไปกับความเดือดร้อน และไม่ทุกข์ไปกับความทุกข์

ม่านไผ่ใบบาง (ต่อ ๔)

• อยู่ที่นี่ ไม่หนี ไม่สู้ นั่นแหละคือตัวรู้แจ้งเห็นจริง
• พระยามัจจุราช ได้มาจับจองพื้นที่อยู่ในทุกอณูของอัตภาพนี้ มาตั้งแต่การตั้งขึ้นของความเกิดแล้ว
• เรากำลังต่อสู้กับความตายที่รู้ผลลัพท์มาตั้งนานแล้วว่าต้องแพ้พันเปอร์เซนต์
• ทุกอณูของชีวิต ก็คือ ความตาย
• ทิศทางแห่งการก้าวเดินของทุกชีวิตคือการเดินทางไปสู่ป่าช้า
• ความสะอาดคือบ่อเกิดแห่งความสกปรกโสโครก ความฉลาดคือบ่อเกิดแห่งความโง่เขลางมงาย
• ห่วงอะไรไม่ห่วง ดันไปห่วงขันธ์ ๕
• ตัวหิวกับตัวลุ่มหลงเป็นตัวเดียวกัน ตัวอยากกับตัวยึดเป็นตัวเดียวกัน
• ตัวรังเกียจกับตัวต้องการเป็นตัวเดียวกัน ตัววิ่งหนีกับตัวเข้าหาเป็นตัวเดียวกัน
• เพราะเราต้องการจะหลุดพ้นจากทุกข์ทั้งปวง ฉะนั้น ผู้ที่ต้องการไปกับเราจึงหาได้ยาก
• เพราะสัตว์โลกยินดีในทุกข์ จึงพ้นทุกข์ไปไม่ได้ เพราะสัตว์โลกเทิดทูนบูชาทุกข์ จึงพ้นทุกข์ไปไม่ได้
• สัตว์โลกทั้งหลาย ช่างหิวกระหายอยากในทุกข์เสียนี่กระไร
• ทางดับทุกข์ของผู้ยินดีในทุกข์ จักมีมาแต่ที่ไหนเล่า ทางดับทุกข์ของผู้ยินดีในขันธ์ ๕ จักมีมาแต่ที่ไหนเล่า
• สิทธิพิเศษทำให้เราอ่อนแอ และเห็นแก่ได้
• รู้ได้ จึงละได้ ละได้ จึงรู้ได้ ถ้ารู้แล้วยังไม่ละก็แสดงว่ายังไม่รู้ ถ้าละแล้วยังไม่รู้ก็แสดงว่ายังไม่ละ
• ถ้าเห็นโทษแล้วแต่ยังละไม่ได้ ก็แสดงว่ายังไม่เห็นโทษ
• ต้องปล่อยวางให้หมดนั่นแหละ จึงถึงความสวัสดี ยึดเอาไว้นิดเดียวก็ต้องเดือดร้อนเต็มที่
• สาธุ โข บรรพชา หาคนอื่นก็ไม่เจอสักที หาตนเองดีกว่า บรรพชา คือ การเข้าหาตนเอง บรรพชา คือ การดับทุกข์
• การนำจิตให้มาหยุดในหยุด คือ การดับทุกข์อันประเสริฐ โดยไม่ต้องเปลืองปัญญา โดยไม่ต้องเปลืองสมอง
• การดับทุกข์ต้องเป็นไปในทางสายเอก ทางเส้นเดียวของบุคคลผู้เดียว เป็นไปในที่แห่งเดียว กายเดียว ใจเดียว ไม่มีที่อยู่ ไม่มีที่ไป ไม่มีญาติ ไม่มีมิตร ไม่มีเรา ไม่มีเขา ไม่มีตัว ไม่มีตน ไม่มีคน ไม่มีสัตว์ ไม่มีหญิง ไม่มีชาย ไม่มีคู่รัก ไม่มีคู่เกลียด นั่นแลคือการดับทุกข์ ที่ปราศจากความอาลัยในโลกทั้งปวง เป็นอนาลโยแห่งนิพพานธรรมโดยแท้จริง

ม่านไผ่ใบบาง (ต่อ ๕)

• ที่นำจิตเข้ามาสู่กาย ไม่ใช่เข้ามายึดกาย แต่เพื่อมาอาศัยเป็นฐานที่ตั้งแห่งสติและเพื่อมาเห็นความไม่เที่ยงเป็นทุกข์เป็นอนัตตาของกายแล้วก็ปล่อยวางไป
• มานะ ทิฏฐิ ถือเรา ถือเขา อวดดี อวดเก่ง อวดกล้า อวดดื้อ ถือดี ยกตัว ยกตน ยกหู ชูหาง เป็นผลพวงมาจากความยึดมั่นถือมั่นในตัวตนทั้งสิ้น
• โทษของผู้อื่นเท่าเมล็ดงา ปองติฉินนินทาไม่วายเว้น โทษของตนเองเท่าภูผา ปกปิดรักษาไม่ให้คนอื่นเห็น
• จะค้นหาอมตะต้องค้นหาในความตาย
• ต้องผ่านด่านแห่งความตายไป จึงเจอความไม่ตาย
• กายนี้ยึดไว้ไม่ได้ ถือไว้ไม่ได้เด็ดขาด
• คอยแบกความดี ความชั่ว ความเจริญ ความเสื่อม ของโลกเอาไว้ มันหนักไม๊วะ
• พอกันทีกับการเก๊กท่าเพื่อให้ชาวโลกเคารพ ศรัทธา ยกย่อง สรรเสริญ บูชา
• อุปสรรคที่เป็นเพียงมโนภาพนึกคิดที่คาดเดาว่าจะเกิดนั้น เราฝ่าฟันได้แล้ว แต่กับอุปสรรคที่เป็นของจริงน่ะ เราผ่านได้หรือยัง
• รู้จากตำรา สู้รู้จากประสบการณ์ในเหตุการณ์จริงไม่ได้
• อย่ามั่นใจว่าตนเองไม่กลัวตาย ตราบใดที่ยังไม่ได้เผชิญหน้ากับความตาย
• จงฆ่ากิเลสให้ได้เสียก่อน ก่อนที่มันจะมาฆ่าเรา
• อย่าทำร้ายตัวเองโดยการประคบประหงมกิเลส
• ถ้าเราแสวงหาสถานที่ปลอดภัย จะต้องกลัวต่อสถานที่อันตราย
• ถ้าเราแสวงหาสถานที่สงบ จะต้องกลัวต่อสถานที่วุ่นวาย
• ถ้าเราแสวงหาสถานที่รื่นรมย์ จะต้องกลัวต่อสถานที่สยดสยอง
• เราจะเกิดมาทุกข์ทรมานอีกหลายชาติ เพราะติดและอาลัยในรสอาหารหรือไม่
• คิดถึงคนอื่นทำไม มากำหนดสภาพความเกิดดับของใจดีกว่า
• คุยกับคนอื่นทำไม คุยกับสภาวะปัจจุบันอารมณ์ของกาย เวทนา จิต และธรรมดีกว่า
• การหลงเพลินปรุงแต่งไปกับอดีต อนาคต เป็นยาพิษแห่งใจ ขนานร้ายแรงเหลือเกิน

ม่านไผ่ใบบาง (ต่อ ๖)

• อยู่อย่างไร้ค่าเหมือนก้อนหิน ท่อนไม้ ยังดีกว่าที่จะต้องไปแบกความหมกมุ่นกังวล ดีใจ เสียใจ ไปกับเรื่องของคนอื่น
• อย่าเป็นห่วงกังวลหมกมุ่นกับการดำเนินไปตามกฎแห่งกรรมของสัตว์โลกทั้งหลายทั้งปวง
• ปัจจุบันอารมณ์มีค่ายิ่งกว่าทองพันชั่ง เพชรหมื่นกะรัต
• การกราบไหว้เคารพบูชาของคนทั้งโลก ก็ไม่มีค่าแม้แต่เสี้ยวเดียวของการตั้งจิตอย่างมั่นคงแข็งแกร่งในปัจจุบันอารมณ์
• ปัญหาทั้งหลายทั้งปวง สามารถแก้ได้ด้วยการตั้งสติให้มั่นคง ในปัจจุบันอารมณ์ในฐานทั้ง ๔ ฐานใดฐานหนึ่ง คือ กายในกาย เวทนาในเวทนา จิตในจิต ธรรมในธรรม
• จิตที่สิ้นความอาลัยอาวรณ์ ในโลกียสมบัติทั้งปวง แล้วมาตั้งอย่างแน่วแน่ในปัจจุบันอารมณ์ คือ จิตหลุดพ้น
• ดับทุกข์ได้ก็พอแล้ว ไม่ต้องบรรลุเป็นอะไรหรอก
• ต้องเผชิญกับทุกข์สุดขีด ปัญญาตัวแท้จึงจะโผล่
• ปัญญามาพร้อมกับความทุกข์ ไม่ใช่มาพร้อมความสบาย
• การที่จะอยู่โดยปราศจากทุกข์ ต้องอยู่อย่างปราศจากตัวตนเท่านั้น
• การหลงติดกับสุขเวทนาไม่ว่าจากอายตนะใดก็ตาม คือการฆ่าตัวตาย
• มัจจุราช ย่อมตามฆ่าบุคคลผู้เพลิดเพลินหลงเสวยสุขเวทนา เหมือนพรานเบ็ดฆ่าปลาที่หลงเหยื่อ ฉะนั้น
• ถ้าจะทิ้งกายให้ได้ ต้องทิ้งเวทนาให้ได้ด้วย และต้องทิ้งจิตให้ได้ด้วย
• ข้าพเจ้าขอร้องไห้ ให้กับความคิดที่อยากจะให้คนมาเคารพยกย่องบูชา จนน้ำตาเป็นสายเลือด
• การหวั่นไหวต่อโลกธรรม คือความฉิบหายวอดวายของสัตว์โลก
• โครงการทั้งหลายของเราสามารถผิดพลาดล้มเหลวได้ทั้งสิ้น
• นิสัยร่าเริง รื่นเริง ของเรา เกิดมาจากการไม่เห็นทุกข์เห็นโทษของโลกหรือเปล่า ?
• โลกนี้ ย่อมสวยสดงดงามสำหรับคนโง่เสมอ
• ลาภสักการะและการเคารพบูชาในตระกูลต่างๆ ปรากฏแก่เราประดุจหลุมถ่านเพลิง
• สังขารที่เที่ยง ไม่มีในโลก

ม่านไผ่ใบบาง (ต่อ ๗)

• ความเข้าใจผิดนั่นเองที่ทำให้เราแสดงออกมาอย่างผิดๆ เราต้องแก้ความเข้าใจผิด เพื่อจะให้เลิกแสดงออกมาอย่างผิดๆ เข้าใจผิด ว่า กายเป็นของเรา เวทนาเป็นของเรา และจิตเป็นของเรา
• ความยึดมั่นถือมั่นเป็นจุดเริ่มต้นแห่งความเดือดร้อนทั้งปวง
• จะเป็นกำไรชีวิตมากเหลือเกิน ถ้าหากจะมีเหตุการณ์ใดๆ ก็ตาม ที่จะมาทำให้เรารู้ว่า ตัวเองยังไม่เก่งจริง ตัวเองยังไม่ดีจริง
• สิ่งที่น่ากลัวที่สุด คือ การหลงว่าสังขารที่แสนทุกข์นั้นเป็นสุข
• อารมณ์รักที่เกิดขึ้นแก่บุคคลผู้ใด คือ ปริมาณที่บ่งบอกออกมา ถึงความอ่อนแอของจิต ความหิวโหยของจิต ความไม่เป็นตัวของตัวเองของจิต และความพึ่งตัวเองไม่ได้ของจิต
• ขอบพระคุณมารที่มาช่วยให้เราได้ธรรมะ
• อย่าให้คะแนนคนจากรูปร่างหน้าตา
• สำหรับผู้ที่บรรลุธรรมที่แท้จริง จะไม่มีความรู้สึกอยากจะบอกให้ใครรู้ว่าตัวเองบรรลุธรรมเลย
• เมื่อถอนอุปาทานได้หมดก็อยู่อย่างไม่ต้องห่วงอะไร
• ยึดเอาไว้แล้วมันเป็นไปได้อย่างที่ยึดซะเมื่อไหร่
• ความรักตัดง่าย ความเสียดายตัดยาก
• อุปาทานคือความยึดว่าเป็นตัวกูของกู ตัณหาคือความเข้าไปเจ้ากี้เจ้าการสรรพสิ่งทั้งหลาย ๓ ประการ คือ อยากให้มา อยากให้อยู่ และอยากให้ไป ตัณหาและอุปาทานทั้ง ๒ นี้ ต่างก็เกื้อหนุนซึ่งกันและกัน
• อยากละอุปาทาน ต้องละตัณหาให้ได้ อยากละตัณหาต้องละอุปาทานให้ได้
• จะละตัณหา ต้องทำทุกสิ่งตามหน้าที่ ไม่ทำด้วยความอยาก
• ตัณหา ๓ สรุปลงเหลือ ความยินดีและยินร้าย
• กายนี้ไม่ใช่ของเรา ความเจริญและความเสื่อมของกายนี้ เราไม่รับผิดชอบ
• ความผิดพลาดทั้งหมดอยู่ตรงที่ การดำรงจิตอยู่ในโลกอย่างมีอุปาทานนั่นเอง
• ความคิดที่จะเสวยโลกเกิดจากความคิดที่ว่ามีตัวกูของกู
• และแล้วเราก็เข้าใจผิดคิดว่าสิ่งทั้งหลายทั้งปวงมีอยู่จริง
• ความเดือดร้อนของเราเกิดมาจากชอบทำอะไรตามใจตัวเอง

ม่านไผ่ใบบาง (ต่อ ๘)

• สิ่งใดร้อน สิ่งนั้นยึดไว้ไม่ได้ สิ่งใดทุกข์ สิ่งนั้นยึดไว้ไม่ได้
• สถานที่ใดหรือเวลาใดที่อยู่อย่างไม่ได้สัมผัสทุกข์ จงระวังให้ดีว่าความประมาทจะขึ้นขี่คอโดยไม่รู้ตัว
• จะรู้ว่าใจเราแข็งแกร่งหรือไม่ ต้องดูในสถานการณ์ที่ผจญกับความทุกข์ ไม่ใช่สถานการณ์ที่เสวยความสบาย
• ขณะที่เผชิญทุกข์นั่นเอง ที่เราจะรู้ได้ว่าเราประมาทในเรื่องอะไรมาบ้างในกาลก่อน
• จงระวังตนเองจะเป็นคนแข็งกร้าวโดยปราศจากความแข็งแกร่ง
• เธอไม่ผิดหรอก แต่วิธีที่เธอใช้น่ะมันผิด
• ความทุกข์เป็นสัญญาณบอกล่วงหน้า ว่าภาวนามยปัญญาจะเกิด
• จิตที่คิดแสวงหาลาภสักการะ ยศถาบรรดาศักดิ์ การยกย่องสรรเสริญจากฝูงชน เป็นจิตที่นำไปสู่ความฉิบหาย
• ความประเสริฐอยู่ที่ความบริสุทธิ์ของใจ ไม่ใช่อยู่ที่การยอมรับของสังคม
• ถอนความรู้สึกว่าเป็นตัวเป็นตน ถอนความคิดอยากให้มา อยากให้อยู่ อยากให้ไป แล้วตั้งจิตเป็นกลางวางเฉยนิ่งอยู่
• เมื่อถอนอุปาทานที่ยึดมั่นถือมั่นในจิตออกเสียได้ ก็ไม่ต้องไปสนใจแล้วว่าจิตจะบรรลุธรรมหรือไม่ บรรลุธรรมเมื่อไหร่
• สันติสุขจะหาได้จากใจที่เป็นกลางเท่านั้น
• และแล้ว ดอกรักก็กลายเป็นดอกโศก
• ในฐานะที่ไม่มีใครโอ๋ ไม่มีใครช่วยเหลือ ไม่มีใครประคบประหงม ไม่มีใครช่วยปกป้อง ไม่มีใครคอยคุ้มภัย ไม่มีใครคอยอำนวยความสะดวกนั่นแล จึงเป็นโอกาสที่สามารถจะสร้างและบำเพ็ญบารมีขั้นสูงได้
• เมื่อผ่านสภาวการณ์ที่โหดร้าย จะได้จิตใจที่เข้มแข็งมา
• ชีวิตคือการเล่นขายของที่โง่เขลาที่สุด เนื่องจากว่าผู้ที่เข้ามาเล่น กลับหลงว่าเป็นเรื่องจริงเรื่องจัง
• การปฏิบัติธรรม ไม่ใช่ต้องหนีความเดือดร้อน แต่ในขณะที่ความเดือดร้อนบังเกิดขึ้น แล้วเราตั้งจิตให้มั่นคงปล่อยวางได้ นั่นแหละเรียกว่า การบรรลุธรรม
• ความทุกข์เดือดร้อนทุกชนิดของโลก ถือว่าเป็นครูที่แสนดีที่มาสอนและมาเตือนให้ปล่อยวาง
• เมื่อสติออกนอกฐาน ญาณก็ตก กิเลสก็เกิด
• ความสุขที่ต้องอาศัยคนอื่น เป็นความสุขของทาสหรือขี้ข้า

ม่านไผ่ใบบาง (ต่อ ๙)

• จิตที่ไร้อุปาทานคือความมีขอบเขตที่ไร้ขอบเขต
• ถอนตัณหาออกเสียกระทั่งราก แล้วอยู่อย่างไร้ปัญหาไปตราบจนกระทั่งถึงวันตาย
• ความไร้ตัวไร้ตน คือ ความที่ทั้งไม่สะอาดและไม่แปดเปื้อน
• ถ้ายังสะอาดอยู่ ก็ยังไม่ถึงที่สุดแห่งทุกข์ ถ้ายังแปดเปื้อนอยู่ ก็ยังไม่ถึงที่สุดแห่งทุกข์
• สิ่งที่ปิดกั้นขวางทางนิพพานของสัตว์ทั้งหลายอย่างไม่เห็นช่องว่าง คือ ความอวดดื้อ และถือทิฏฐิมานะ
• ความเข้าใจที่ว่า มีตัวเราตั้งอยู่ตลอดเวลาตลอดกาล เป็นความเห็นผิด
• ในเมื่อไม่มีตัวเราตั้งอยู่ตลอดเวลา แล้วจิตจะต้องไปแบก ไปหาบ ไปคอน ไปหมกมุ่นกังวล ในสิ่งใดทำไมเล่า
• สิ่งทั้งปวงเป็นสิ่งที่ตั้งอยู่ชั่วขณะแห่งการผัสสะของอารมณ์เท่านั้น
• เมื่อตัวแสดงไม่มีเสียแล้ว ละครทั้งเรื่องก็กลายเป็นโมฆะไป เมื่อตัวเราและตัวเขากลายเป็นอนัตตาไปเสียแล้ว เรื่องราวทั้งมวลในโลกจะมีได้อย่างไร
• ตัวเราก็ไม่มี ตัวเขาก็ไม่มี แล้วจะรักใคร แล้วจะโกรธใคร
• การบรรลุธรรมไม่ใช่เรื่องของกาย แต่เป็นเรื่องของจิตที่ไปยึดกาย การบรรลุธรรมไม่ใช่เรื่องของจิต แต่เป็นเรื่องของจิตที่ไปยึดจิต
• ของอะไรก็ตามที่เป็นไปตามเหตุตามปัจจัย ต้องไม่ใช่ของเราแน่ จิตเป็นของที่เปลี่ยนแปลงไปตามเหตุตามปัจจัยทั้งจากภายนอกบ้าง จากภายในบ้าง ฉะนั้นจิตต้องไม่ใช่ของเราแน่ ฉะนั้นการที่จะเข้าไปยึดมั่นถือมั่นในจิตอันไม่ใช่ของเรานั้น ไม่เป็นการสมควรเลย
• อะไรหนอที่จะเปลี่ยนแปลงได้ไวเท่ากับจิต ฉะนั้นอะไรหนอที่จะไม่น่ายึดมั่นถือมั่นเท่ากับจิต
• จิตเป็นสิ่งที่ต้องรักษา แต่ก็ต้องรักษาอย่างปล่อยวาง คือรักษาอย่างไม่ยึดมั่นถือมั่นว่าจิตเป็นเรา เราเป็นจิต
• อย่าหิวกระหายในการเลื่อนชั้นของจิต
• เพราะสิ่งทั้งหลายมันไม่แน่นอน จึงยึดเอาไว้ไม่ได้
• อุปาทานนั่นเองที่เข้ามาตีกรอบไว้ ไม่ให้จิตมีอิสระ
• ถ้าคิดจะหาความสุขจากสังขารละก้อ งี่เง่าสิ้นดี
• ธรรมชาติของสังขารทั้งปวงนั้นมันเป็นของว่างอยู่แล้ว แต่ว่าอุปาทานนั่นเองที่เข้าไปยึดไว้ บังตาไว้ ไม่ให้มันว่าง
• ธรรมชาติเค้าไม่ยอมให้ยึด ไปยึดทำไม

ม่านไผ่ใบบาง (ต่อ ๑๐)

• ไม่เที่ยงก็เท่านั้น เดือดร้อนก็เท่านั้น บังคับไม่ได้ก็เท่านั้น เจ้าสังขารเอ๋ย
• เมื่อเข้าไปค้นในกายในใจด้วยปัญญาญาณ ก็เจอแต่ทุกข์ทั้งสิ้น
• เวลาเบื่อโลกไม่ใช่ต้องหนีโลก แต่ให้ถอนความยึดมั่นถือมั่นเป็นเราเป็นเขาออกจากโลกเสีย
• ทุกข์ที่ตรงไหน ให้ถอนความยึดมั่นถือมั่นออกจากตรงนั้นก่อน ถอนให้หมด ถอนให้ไม่มีเหลือ
• ถอนสมมุติทั้งมวลออกให้หมด แล้วอยู่อย่างไร้ตัวกูของกู
• ของในปัจจุบันเท่านั้นที่มีอยู่ ของในอดีตและของในอนาคตไม่มี
• รูปธรรมก็สักแต่ว่าเป็นรูปธรรม นามธรรมก็สักแต่ว่าเป็นนามธรรม ไม่มีตัวไม่มีตน
• อาการยึดมั่นถือมั่นของจิต เกิดจากอำนาจของโมหะ ความไม่รู้
• เมื่อญาณปัญญาเข้าไปเจาะลึกในขันธ์ ๕ รูปธรรมและนามธรรมก็มีค่าเท่ากัน คือ ไร้ค่าเท่ากัน
• ทอดอาลัยในกายและจิตอันนี้เสียทีได้แล้ว
• ถอนอุปาทานออกให้หมด แล้วขันธ์ ๕ นี้มันจะเจริญหรือเสื่อม ได้ดีหรือได้ชั่ว ก็ช่างมันแล้ว
• ไปบีบเค้นของไร้สาระให้เป็นสาระแก่นสาร มันจะได้หรือ ?
• ความทุกข์เข็ญ คือ มิตรแท้ของผู้ปฏิบัติธรรม
• วางอุเบกขาเป็นไม๊ วางอุเบกขาเป็นไม๊ วางอุเบกขาต่อโลกเป็นไม๊
• เรายังให้คุณค่าความหมายความสำคัญต่อกายมนุษย์อยู่ตราบใด ก็ยังไม่พ้นทุกข์อยู่ตราบนั้น
• นึกถึงความเจริญรุ่งเรืองของเราแล้วจิตมันรู้สึกเฉยๆ นึกถึงความเสื่อมตกอับของเราแล้วจิตมันรู้สึกเฉยๆ
• อุเบกขาที่สมบูรณ์ด้วยสตินั่นจึงเป็นอุเบกขาแท้
• การถอนอุปาทาน จะถอนได้ก็ในขณะที่สติเต็มเปี่ยมเท่านั้น
• การบรรลุธรรม ไม่ต้องให้ใครมายอมรับและรับรู้ด้วย
• คิดกำไร ขาดทุน รายได้ รายเสีย มากๆ ทำให้เป็นบ้าได้

ม่านไผ่ใบบาง (ต่อ ๑๑)

• รู้มากถ้าหากละไม่เป็น ก็ยิ่งบ้ามากขึ้นทุกที
• จิตที่มีอุปาทานทรงอยู่ในโลกเพื่อรับความเดือดร้อนแท้ ๆ
• ต้องละอวิชชาให้สิ้นนั่นแล มานะจึงจะขาดลอย
• คนเรามันพลาดกันได้ แต่ในเมื่อพลาดแล้วก็ขอให้ฉลาดขึ้นกว่าเดิม ไม่งั้นก็จะไม่คุ้มค่าที่พลาด
• การเข้าไปเสพเสวยรสของโลกคือตัวกาม
• ความทุกข์ดัดนิสัยคนได้ดีเหลือเกิน
• การดับทุกข์มีวิธีเดียว คือ เลิกยึดมั่นถือมั่นในทุกข์
• ปัญญาหมาจนตรอกนั่นแหละ คือ ปัญญาละกิเลส
• ถามตัวเองดูซิว่า บังคับได้หรือไม่
• กิเลสทุกตัวมีรากเหง้าอยู่ที่อวิชชา ตราบใดที่ยังไม่ถอนอวิชชาจนรากขาดสะบั้น ตราบนั้นกิเลสทุกตัวก็จะยังไม่หายสาบสูญไปได้อย่างสิ้นเชิง
• ขอนิยามความหมายของคำว่า กามราคสังโยชน์ และปฏิฆสังโยชน์ ที่พระอนาคามีละ ว่าดังนี้ คือ กามราคสังโยชน์ คือ ความกระตือรือร้นในการยินดี ปฏิฆสังโยชน์ คือ ความกระตือรือร้นในการยินร้าย บุคคลที่เป็นพระอนาคามี ยังมีความยินดีและยินร้ายอยู่ แต่ไม่มีความกระตือรือร้นในการยินดี และไม่มีความกระตือรือร้นในการยินร้าย
• เราขอมีชีวิตอยู่เพื่อเทิดทูนบูชาความสละ
• ความสันโดษมักน้อยคือมิตรแท้ของเรา
• เกี่ยวกับเรื่องธรรมะนั้น เราไม่สามารถที่จะเป็นครูของใครได้ เป็นได้แค่ผู้แนะนำเท่านั้น ครูของคนทั้งหลายก็คือความทุกข์ที่เขาเผชิญอยู่นั่นเอง
• ชีวิต คือ อะไร ? ชีวิตก็คือสิ่งที่เริ่มต้นด้วยความเกิด และปิดท้ายด้วยความตายยังไงล่ะ
• ... และแล้ว เขาก็กลับคืนสู่ป่าตามเดิม
• การเจริญสติกับปัจจุบันอารมณ์ให้มากๆ คือทักษะแห่งการดับทุกข์โดยตรง
• จิตที่ทรงอยู่ด้วยอธิศีล อธิจิต อธิปัญญา อยู่โดยปกติ จะถูกธรรมชาติบีบบังคับให้เข้าสู่นิพพานเป็นเที่ยงแท้
• บุคคลที่เข้มแข็ง คือ บุคคลผู้อยู่คนเดียว บุคคลที่มีคู่และต้องการคู่ เป็นบุคคลอ่อนแอทั้งสิ้น
• นะโม ตัสสะ ตัสสะ ตัด ใครผูกใครมัด ตัดด้วย นะโม ตัสสะ ... ตัสสะ

ม่านไผ่ใบบาง (ต่อ ๑๒)

• จิต คือ สภาวะธรรมที่สมบูรณ์อยู่ในตัวของตัวเองแล้ว คือว่าไม่ต้องรักใครก็สามารถดำรงอยู่ได้ และไม่ต้องให้ใครมารักก็สามารถดำรงอยู่ได้
• ต้องทำตัวให้โดดเด่นนั้น เป็นเงื่อนไขของธรรมะ หรือ ของกิเลส
• เมื่อหมดตัวหมดตนก็เหลือแต่อุเบกขา และสติ
• ศีลของเราคือ 'จาคะ'
• การจะถอนอุปาทานในบุญนั้น สามารถสร้างบุญได้ แต่ให้ถอนจิตจากการอิงอาศัยสุขโสมนัสอันเนื่องมาจากการสร้างบุญ
• อย่าหวังอะไรจากใครอย่างเด็ดขาด ไม่ว่าคนนั้นจะใกล้ชิดสนิทสนมแค่ไหน จนกระทั่งแม้แต่ตัวเองก็หวังอะไรไม่ได้
• เราหวังอะไรจากสิ่งใดๆ ในปริมาณเท่าใด จะต้องทุกข์เดือดร้อนจากความผิดหวังโดยประมาณเท่านั้น ยิ่งหวังในปริมาณมาก ยิ่งทุกข์เดือดร้อนจากความผิดหวังเป็นปริมาณมากเป็นเงาตามตัว
• ผลแห่งความสำเร็จทั้งหลาย ไม่ได้เป็นไปตามใจที่หวัง ฉะนั้น ผู้ใดหวังมากย่อมเดือดร้อนมาก
• ทำทุกสิ่งไปตามหน้าที่แล้วอย่าหวังอะไรให้มาก
• ตัวหวังกับตัวยึดมั่นถือมั่นก็อันเดียวกันเปี๊ยะเลย
• ระหว่างคนต่อคน ถ้าหากมีน้ำมิตรซึ่งกันและกันแล้ว อย่าไปดูเพียงมารยาทที่แสดงต่อกันว่าดีหรือเปล่า จงดูเข้าไปถึงว่า มีความจริงใจต่อกันหรือเปล่า หวังประโยชน์เกื้อกูลต่อฝ่ายตรงข้ามหรือเปล่า หวังความเจริญรุ่งเรืองของฝ่ายตรงข้ามหรือเปล่า ขวนขวายเพื่อยังประโยชน์ให้เกิดขึ้นแก่ฝ่ายตรงข้ามหรือเปล่า
• อย่าให้คะแนนมารยาท มากกว่าความจริงใจ
• อย่าให้คะแนนวาจาอ่อนหวาน มากกว่าวาจายังประโยชน์
• ขอให้น้ำตาแต่ละหยดที่หลั่งไหล จงเป็นน้ำตาแห่งความเด็ดเดี่ยวและเอาจริงเถิด อย่าเป็นน้ำตาแห่งความอ่อนแอและท้อแท้เลย
• จิตที่ไม่ต้องรักใคร และไม่ต้องการให้ใครมารัก เป็นสุขยิ่งกว่าจิตที่สมหวังในรัก หลายพันเท่านัก
• ความรักกับความเจ็บปวดเดือดร้อน ไม่ได้มีความหมายแตกต่างกันเลย
• การงานที่มีสาระที่แท้จริงก็คือ การงานที่ทำเพื่อเป็นปัจจัยแห่งการพ้นโลกเท่านั้น
• ชีวิตที่มีสาระคือชีวิตที่ไม่มีความอาลัยในชีวิต
• กายก็มีของมันอยู่อย่างนั้น จิตก็มีของมันอยู่อย่างนั้น แต่ความรู้สึกว่าเรามันไม่มี
• ความสิ้นอุปาทาน คือ มีจิต มีกาย แต่ไร้เรา

ม่านไผ่ใบบาง (ต่อ ๑๓)

• เมื่อจิตไม่ต้องการอะไร จึงได้ทุกสิ่ง
• เมื่อจิตเข้าใจสภาพความจริงอย่างถ่องแท้ แล้วก็ปล่อยให้กระแสทั้งหลายไหลไปอย่างเดิม อยู่อย่างเดิม เป็นอย่างเดิม
• ที่เรียกว่า บรรลุธรรม นั้น ความจริงไม่บรรลุอะไรเลย
• เมื่อถอนเราออกเสียได้ ปัจจุบันก็กลายเป็นคำตอบ ไม่ต้องแสวงหาคำตอบจากอดีต และไม่ต้องแสวงหาคำตอบจากอนาคต ปัจจุบันกลายเป็นจุดหมายปลายทางอยู่ในตัวมันตลอดทุกขณะจิต
• หาเท่าไหร่ก็ไม่เจอ เมื่อเลิกหาจึงเจอ เมื่อเจอแล้วก็ไม่รู้หาทำไม ไม่รู้เจอทำไม
• เมื่อรู้รอบจนจบกระบวนการแล้ว สติและปัญญามันก็ทำงานของมันเองอย่างไม่มีติดขัด ขัดข้องในประการใดเลย
• พวงหรีดเตือนจิตได้ดีกว่าพวงมาลัย
• ปริมาณความเข้มข้นแห่งความต้องการเสพโสมนัสเวทนาก็คือ ปริมาณความเข้มข้นแห่งความยึดมั่นถือมั่นด้วยอุปาทาน และก็คือปริมาณความเข้มข้นแห่งความทุกข์เดือดร้อน
• ปริมาณความเข้มข้นของอุปาทานดูได้จากปริมาณความเข้มข้นของตัณหา ปริมาณความเข้มข้นของตัณหาดูได้จากปริมาณความเข้มข้นของอุปาทาน
• ความวางเฉยต่อทุกข์ได้นั่นแหละ คือความดับทุกข์
• การหนีทุกข์ไม่ใช่การดับทุกข์ แต่เป็นการทวีคูณให้แก่ทุกข์
• การรอคอยสิ่งใดก็ตาม เป็นการกระทำของคนโง่ จิตที่หลุดพ้นจากทุกข์ทั้งปวงจะไม่รอคอยต่อสิ่งใดทั้งสิ้น
• จิตที่ตกเป็นทาส จะมีความเปรื่องปราชญ์มาจากไหน
• จิตที่บ้าอำนาจจะไม่ตกเป็นทาสได้อย่างไร
• ความเฉยชาต่อปีติ และโสมนัสเวทนา คือแง่มุมหนึ่งของความดับทุกข์
• จะดับทุกข์ได้ต้องที่ใจที่ถึงพร้อมเต็มเปี่ยมด้วยสติ และอุเบกขาเท่านั้น
• สติที่เป็นไปในกาย คือ กุญแจดอกสำคัญสำหรับไขปัญหาที่แก้ไขได้ยาก นานับประการเลยทีเดียว
• ผู้ที่บรรลุถึง วิริยะและขันตินั่นแล จึงจะบรรลุแล้วเห็นเอง
• การปล่อยวางที่ไม่ถึงพร้อมด้วยสติ ไม่ใช่การปล่อยวาง การบรรลุธรรมที่ไม่ถึงพร้อมด้วยสติ ไม่ใช่การบรรลุธรรม
• เจอคนรัก มิสู้เจอคนไร้รัก

ม่านไผ่ใบบาง (ต่อ ๑๔)

• ... และแล้ว ก็ไม่รู้จะยึดเอาไว้ทำไม
• กายนี้ไม่ใช่ของเรา และกายที่เป็นของเราก็ไม่มีด้วย ใจนี้ไม่ใช่ของเรา และใจที่เป็นของเราก็ไม่มีด้วย
• ผู้ยิ่งใหญ่ต้องยอมรับความพ่ายแพ้ได้อย่างหน้าชื่น
• การยึดมั่นถือมั่นเป็นการสวนทางกับความจริง เพราะว่าสรรพสิ่งล้วนว่างเปล่า
• จะขัดแย้งกับอะไรก็ขัดแย้งไปเถอะ แต่ถ้าหากไปขัดแย้งกับความจริงเข้าละก้อ จะมีแต่การขาดทุนฝ่ายเดียว
• โลกแห่งการปรุงแต่ง น่ากลัวที่สุด
• ความหลุดพ้นเป็นสิ่งไร้ภาษา
• กิจกรรมแห่งความไม่ประมาท คือ การกำหนดหยั่งรู้ทุกข์เป็นนิจศีล
• ความทุกข์คือยาขม สำหรับแก้โรคประมาท
• ความเจริญรุ่งเรืองในทางธรรม ก็ยังถูกกิเลสนำเอามาเป็นเหยื่อล่อหลอกให้ผู้ปฏิบัติธรรมลุ่มหลงยึดมั่นถือมั่นเป็นตัวเป็นตน เป็นดีเป็นวิเศษเหนือมนุษย์จนได้
• ผู้ปฏิบัติธรรมที่ไม่มีความอ่อนน้อมถ่อมตัวโดยปริมาณยิ่งจะถูกพญามารหลอกให้หลงทางได้ง่ายดายเหลือเกิน

จบธรรมภาษิต ตอน "ม่านไผ่ใบบาง"

บันทึกโดย พระชุมพล พลปญฺโ

ช่วงเวลาที่บันทึก ๒๐ มีนาคม ๒๕๓๗ ถึง ๒๙ พฤษภาคม ๒๕๓๗

สถานที่บันทึก แม่ฮ่องสอน - เชียงใหม่

คุณความดีของบันทึกชุดนี้ ขอถวายบูชาพระคุณของท่านพระครูภาวนานุศาสก์ (แป้น ธมฺมธโร) วัดไทรงาม อ.เมือง จ.สุพรรณบุรี ผู้มีเมตตาต่อศิษยานุศิษย์อย่างหาประมาณมิได้

กระท่อมดำในถ้ำเขียว (ต่อ ๑)

• จงเข้าใจตัวเองก็พอแล้ว อย่าต้องการให้ใครมาเข้าใจในตัวเราอีก
• คำว่า ดีชั่ว ถูกผิด ของโลก ไม่สามารถนำมาเป็นมาตราสำหรับประเมินค่าของผู้หลุดพ้นได้
• จิตที่อิงอาศัยขันธ์ ๕ เป็นจิตที่ช่างคับแคบเหลือประมาณ
• กายย่อมนำมาซึ่งอาพาธ จิตย่อมนำมาซึ่งอาพาธ เราหมดอาลัยตายอยากต่อกาย เราหมดอาลัยตายอยากต่อจิต
• กายก็เป็นสมมุติ จิตก็เป็นสมมุติ เมื่อบุคคลมาติดสมมุติ จะพบวิมุติได้อย่างไร
• จิตที่รู้สึกว่าตัวเองสูง เป็นจิตต่ำช้า
• สังขารการปรุงแต่งของจิตจะกลับกลายเป็นอุทธัจจะความฟุ้งซ่านก็ต่อเมื่อจิตหลงใหลในภาพมายาของการปรุงแต่ง สังขารก็จะสักว่าเป็นสังขาร จะกลายเป็นความฟุ้งซ่านไม่ได้ ถ้าหากจิตไม่หลงใหลในภาพมายาของการปรุงแต่ง โดยเข้าใจแจ่มแจ้งในสภาวะของความไม่เที่ยง และในสภาวะของความกลวงเปล่า ไม่มีแก่นสารของการปรุงแต่งนั้นๆ
• การลำเอียงเข้าข้างตัวเองเป็นเบรคห้ามความเจริญของมนุษย์
• การตัดสินใจที่ผิดพลาดขนานใหญ่จำนวนนับครั้งไม่ถ้วนของมนุษย์แต่ละคนนั้น ก่อกำเนิดมาจากความลำเอียงเข้าข้างตัวเองทั้งสิ้น
• ที่แหลมมากจะหักก่อน ที่คมมากจะบิ่นก่อน ส่วนที่ทู่อยู่ได้นาน ส่วนที่ทื่อไม่บิ่นทันควัน ปทุมที่ชูช่อจะถูกเด็ดไปก่อน อุบลใต้ใบอยู่ได้จนบาน ผู้ที่โดดเด่นตั้งแต่หนุ่มจะถูกเด็ดไปในเวลาอันรวดเร็ว ผู้ที่อยากจะอยู่ทน จงอย่าแหลมให้มาก อย่าคมให้มาก อย่าชูช่อให้มาก รู้จักเซ่อในกาละและเทศะอันสมควร จะสามารถอยู่ได้นานอย่างมั่นคง ชอบอวดฉลาดจะเสียผล แกล้งโง่ไม่เป็น เป็นใหญ่ยาก แกล้งบ้าไม่เป็น ทำงานใหญ่ไม่ได้ มั่นใจในตัวเองมากเกินไป จะฉิบหายในเวลาอันรวดเร็ว เรือจะออกทะเลยังต้องดูทิศทางลม ยังไม่ถึงเวลาอันสมควรอย่าแสดงความสามารถให้ปรากฏ
• การยึดมั่นถือมั่นในอัตตาที่แม้จะเป็นอัตตาที่ดีงามเพียงใด แม้จะเป็นอัตตาที่ประเสริฐเพียงใด ก็ต้องทุกข์เดือดร้อนอยู่วันยังค่ำ
• ความขาวสะอาดเป็นที่ตั้งแห่งความแปดเปื้อน ความผุดผ่องหมดจดบริสุทธิ์เป็นที่หยั่งลงแห่งมลทินราคี
• ของบริสุทธิ์ ๑๐๐% หาไม่ได้ในโลก
• กามวิตก ความคิดคำนึงอันเนื่องด้วยกามก็ดี พยาบาทวิตก ความคิดคำนึงอันเนื่องด้วยพยาบาทก็ดี วิหิงสาวิตก ความคิดคำนึงอันเนื่องด้วยความเบียดเบียนก็ดี ทั้ง ๓ นี้คือ เส้นทางในการขยายใหญ่ของอัตตา อุปาทานขันธ์ ผู้ที่จะละอุปาทานในขันธ์ จะต้องตัดเส้นทางส่งกำลังบำรุงทั้ง ๓ นี้ ให้เด็ดขาด
• การแก้เงื่อนใจในปัจจุบันง่ายดายนิดเดียว ที่ยากก็เพราะปล่อยสายใจให้ไปเกาะเกี่ยวกับปมอดีตอนาคต จนพันกันยุ่งนุงนังไปหมด
• บัณฑิตทั้งหลายมีพระพุทธเจ้าเป็นต้น ย่อมเป็นผู้อาภัพใน ๓ ทาง คือ
• เป็นผู้อาภัพในอันที่จะเสวยเวทนาอันเนื่องด้วยกาม
• เป็นผู้อาภัพในอันที่จะผูกพยาบาทอาฆาตเคียดแค้นตอบโต้
• เป็นผู้อาภัพในอันที่จะเบียดเบียนผู้อื่น บัณฑิตทั้งหลายย่อมอาภัพดังนี้
• อย่าหิวโหยในความปล่อยวาง อย่ากระหายในการบรรลุ
• เราเพียงมีหน้าที่ในการปฏิบัติธรรม ส่วนการบรรลุธรรมไม่ใช่หน้าที่ของเรา จงอย่าก้าวก่ายหน้าที่อย่างเด็ดขาด
• จงอย่ามีตัณหา แม้แต่ฐานันดรทางธรรม
• ความไม่ต้องการไม่อยากได้ คือความเอิบอิ่มพรั่งพร้อม ความอยากได้อยากเป็นอยากถึง คือความหิวโหยขาดแคลน

กระท่อมดำในถ้ำเขียว (ต่อ ๒)

• ปล่อยให้จิตเปลี่ยนสถานะไปตามเหตุปัจจัยของมันเอง ไม่ต้องคอยไปช่วยลุ้นด้วยความกระหาย
• ความไม่ยึดมั่นถือมั่นนั้น ต้องให้ทุกข์เป็นผู้สอน เพราะฉะนั้นบุคคลผู้หลบหลีกหนีทุกข์ จะไม่สามารถถอดถอน กิเลส ตัณหา อุปาทานได้
• จิตที่ขวนขวายพยายามสร้างเหตุโดยไม่หมกมุ่นห่วงกังวลผลลัพท์ที่จะออกมา เป็นจิตที่สงบบริสุทธิ์อย่างยิ่ง
• ถ้าสามารถลืมตัวในขณะมีสติได้ ก็เรียกว่าเข้าสู่ปัญญาญาณขั้นสูง
• จงระวัง การปล่อยวางอย่างไร้สติ จะทำให้จิตหลงทางหาทางกลับไม่เจอ วิธีแก้ เวลาจิตหลงทางให้ดึงจิตมากำหนดสติในอารมณ์กรรมฐานที่หยาบที่เราเคยชำนาญมาก่อน อย่าไปกำหนดอารมณ์ที่ละเอียด จะทำให้จิตหลงทางหนักเข้าไปอีก
• ในสภาวการณ์ที่ทุกข์เข็ญ จะช่วยดัดนิสัยของคนได้ดี
• เมื่อสังขารไม่ว่ารูปธรรมหรือนามธรรมเปลี่ยนแปลงไปในทางดี หรือทางเจริญ เรามักจะเผลอเข้าไปยึดมั่นถือมั่นว่าเป็นตัวเราของเรา ด้วยความโลภเป็นนายหน้าชักนำเสมอ ฉะนั้นมนุษย์จึงมักประมาทเวลาได้ดี เผลอเรอเวลาพบสุข ถือตัวถือตนเวลาเจริญรุ่งเรืองทุกคราวไป
• จงเอาจิตเข้ามากำหนดหยั่งรู้ที่กายและจิตให้มากๆ จากนั้นก็จะเข้าใจสภาพธรรมชาติความเป็นไปของกายและจิตมากขึ้นเรื่อยๆ จากนั้นก็ให้ถอนความยึดมั่นที่สวนทางกับธรรมชาติความเป็นจริงของกายและจิตออกไปเรื่อยๆ เมื่อไหร่ที่รู้ชัดแจ้งในสภาพธรรมดาของความเป็นไปของกายและจิตแล้ว เลิกยึดมั่นในทิศทางที่สวนกับความเป็นจริงได้ ก็หมดทุกข์
• ผู้ที่หลงรูปตนเอง จะหลงรูปผู้อื่นด้วย
• สิ่งที่จำเป็นต้องรู้ให้ชัดแจ้งชัดเจนที่สุด ก็คือ กายและจิตของตนนั่นเอง
• งานชิ้นสุดท้าย คือ การถอนความรู้สึกว่ามีตัวเราออกให้หมดให้ได้
• จงขับเน้นให้ความรู้สึกที่ว่าไม่มีตัวเราของเราซึมลึกไปจนถึงกระดูกดำ ซึมลึกไปจนถึงก้นบึ้งของหัวใจ ซึมลึกไปจนถึงรากเหง้าแห่งขันธสันดาน
• จงเสพคุ้นกับความรู้สึกที่ว่าไม่มีตัวเราของเราให้มากที่สุดเท่าที่จะมากได้ แล้วรากเหง้าของอวิชชาจะถูกริดรอนจนขาดสะบั้นลงไปในที่สุด
• แม้แต่ผู้ปล่อยวางก็ไม่มีตัวไม่มีตน ผู้หลุดพ้นก็ไม่มีตัวไม่มีตน ผู้บรรลุนิพพานก็ไม่มีตัวไม่มีตน
• ตราบใดที่ยังมีผู้บรรลุนิพพาน ตราบนั้นจะยังไม่ถึงนิพพาน
• เวทนามี แต่หาผู้เสวยเวทนาไม่เจอ ทุกข์มี แต่หาผู้รับทุกข์ไม่ได้
• ละขันธ์ ๕ ได้ ก็หายเดือดร้อน
• ความยึดถือ คือความหนักอึ้ง ความปล่อยวาง คือความเบาสบาย
• ต้องทนทุกข์ทรมานมากี่กัปกี่กัลป์แล้ว เพราะไปยึดมั่นในสังขารอันแสนทุกข์
• โลกไม่มีความผิด ผิดที่เข้าไปเสวยและยึดมั่นมันเอง

กระท่อมดำในถ้ำเขียว (ต่อ ๓)

• บุคคลผู้มีธรรมจักษุจึงจะมองเห็นว่าสิ่งที่ยึดเอาไว้นั้น ไม่มีสิ่งที่ทำให้สุขเลย มีแต่สิ่งที่ทำให้ทุกข์เดือดร้อนทั้งสิ้น
• การแผ่เมตตาเป็นการให้อภัยทาน เป็นจาคะการสละชนิดหนึ่ง เป็นการให้ชนิดหนึ่ง เป็นทานชนิดหนึ่ง เป็นทานที่สามารถให้ได้ตลอดเวลาทั้งกลางวันและกลางคืน
• ข้าพเจ้ายอมแพ้แล้ว ข้าพเจ้ายอมอยู่อย่างไม่ได้อะไร ไม่มีอะไร ไม่เป็นอะไร ไม่ครอบครองอะไร และไม่บรรลุอะไร
• จิตที่ต้องยึดมั่นหอบแบกความมีตัวมีตนเป็นจิตหิว เป็นจิตอ่อนแอ เป็นจิตไร้สมรรถภาพในการพึ่งตนเอง
• การรอคอยกับการหิวโหยเป็นสิ่งเดียวกัน
• ผู้บรรลุธรรมจะทำงานและทำหน้าที่โดยไม่หวังผล
• คิดจะทำงานใหญ่ ต้องทำงานเล็กให้สำเร็จเสียก่อน คิดจะสอนผู้อื่นต้องสอนตัวเองให้ดีเสียก่อน คิดจะควบคุมผู้อื่นต้องควบคุมตัวเองให้ได้เสียก่อน
• ในสังโยชน์เบื้องสูงนั้น อวิชชากับอุทธัจจะเนื่องกันอยู่ดังนี้ คือ อวิชชาคือความไม่เข้าใจแจ่มแจ้งในสภาพธรรมชาติอันถ่องแท้อันเป็นจริงของอารมณ์ ก่อให้เกิดสภาวะของอุทธัจจะก็คือ การอาลัยในอารมณ์ การไม่เห็นโทษในการกอดรัดอารมณ์ การสละอารมณ์ไม่จริง การทิ้งอารมณ์ไม่ขาด อาการเหล่านี้รวมเรียกสั้นๆ ว่าความฟุ้งซ่าน ซึ่งก็เป็นอาการของอุทธัจจะนั่นเอง
• ความไม่ยึดมั่นถือมั่น และความปล่อยวาง เป็นยาแก้อาการของอุทธัจจะเป็นอย่างดี
• ความสละอย่างไม่อาลัยเป็นทหารเอกในการฟาดฟันกับข้าศึกคือ กิเลสทุกขั้นตอน ทุกลำดับชั้น
• ยิ่งปฏิบัติธรรมสู่สภาพธรรมที่ละเอียดมากขึ้นเท่าไหร่ ก็ยิ่งหาคนที่จะเข้าใจเรายากขึ้นทุกที
• จะขนรูปธรรมและนามธรรมไปนิพพานด้วยไม่ได้
• ไม่ใช่ว่าไม่มีทุกข์ เพียงแต่ว่าไม่ไปยึดมันเท่านั้น
• ธรรมจักษุ จะมองเห็นมนุษย์สมบัติและสวรรค์สมบัติเป็นภาพมายาทั้งสิ้น
• ตัวไร้อุปาทาน คือ แก่นของธรรม
• ทุกข์มันบีบให้เราไปนิพพานนั่นเอง
• ถ้ายึดแล้วมันได้อย่างใจยึด ก็อยากจะยึดหรอก
• จงปล่อยวางให้ได้ แม้แต่ความปล่อยวาง
• การหลงมายาว่าเป็นจริง เป็นสิ่งที่น่าสงสารที่สุด
• หลอกใครไม่หลอก ดันไปหลอกตัวเอง โกหกใครไม่โกหก ดันไปโกหกตัวเอง

กระท่อมดำในถ้ำเขียว (ต่อ ๔)

• ไม่ต้องไปตามรักษาจิตในอดีต และไม่ต้องไปคอยรักษาจิตในอนาคต รักษาจิตขณะเดียวในปัจจุบันขณะก็พอ เป็นอันว่ารักษาได้ทุกกาลแล้ว
• ตราบใดที่จิตยังมีอุปาทานอยู่ ก็เปรียบประดุจว่าหัวใจยังมีหนามทิ่มแทงปักคาอยู่ จะเป็นสุขไปได้อย่างไร
• ถ้ายังถอนอุปาทานในขันธ์ออกไปให้หมดไม่ได้ละก้อ ตราบนั้นก็ยังนอนใจวางใจไม่ได้เด็ดขาด
• วิถีชีวิตที่ราบเรียบสะดวกสบายไร้อุปสรรค ก็ประดุจหอยที่อยู่ในเปลือก อ่อนแอนุ่มนิ่ม ไม่ทนทานต่อการกระทบ
• อุปสรรคที่มาทำให้คนโง่ท้อถอยนั้น เป็นยาชูกำลังอย่างวิเศษของคนฉลาดทีเดียว
• ความมืดบอดแห่งจิตเป็นสาเหตุแห่งความกระหายแห่งจิต ความกระหายแห่งจิตเป็นสาเหตุแห่งความมืดบอดแห่งจิต อวิชชาและตัณหาเป็นเหตุปัจจัยให้แก่กันและกัน
• ถ้าหากยังมีกายเรา ถ้าหากยังมีจิตเรา ก็จะต้องมีภพมีชาติสืบต่อเวียนว่ายตายเกิดไปไม่รู้จักสิ้นสุด
• จิตที่ไม่กล้าเผชิญทุกข์จะนำความเสื่อมอย่างใหญ่หลวงมาสู่ผู้ปฏิบัติธรรม
• ถ้าอยากประสบความฉิบหาย ก็ขอให้บำรุงรักษาความตระหนี่และความริษยาในใจเอาไว้ให้ดี
• การแสดงออกซึ่งความอ่อนน้อมถ่อมตัว เป็นจริยาวัตรอันยิ่งใหญ่ของมหาบุรุษทั้งหลายทั้งปวง
• ขอให้เธอจงเลิกยึดมั่นถือดีในความมีตัวตน
• มีแต่ขันธ์ ๕ เปล่าๆ โดยไร้อุปาทานไม่ได้หรือไง
• เมื่อละความรู้สึกว่าเป็นตัวเราของเราในกายและในจิตไปเสียแล้ว จะแสวงหาการบรรลุธรรมเพื่อใครอีกล่ะ จะแสวงหาการสิ้นกิเลสเพื่อใครอีกล่ะ จะแสวงหาอรหัตผลเพื่อใครอีกล่ะ
• การบรรลุอรหันต์นั้นก็ไม่มีอะไรแปลกประหลาดพิศดารเลย เพียงแค่เข้าใจธรรมชาติความจริงถึงที่สุดเท่านั้นเอง
• ความจริงแล้ว พระอรหันต์ก็ไม่มีความสามารถพิเศษอะไรเลย เป็นคนธรรมดาธรรมดานี่เอง เพียงแต่ว่าคนนอกนั้นมันโง่กันหมดทุกคน นั่นคือยังมีอวิชชานั่นเอง
• วาสนาของเราคือ 'การสละ'
• จะไปห้ามคนอื่นไม่ให้ดื้อยังไง ใจเราเองยังดื้อเลย
• พูดได้ไม่ยากหรอก นิ่งได้ซิยากกว่า
• เมื่อเห็นว่าทุกสิ่งทุกอย่างเป็นธรรมชาติธรรมดา ความปีติและศรัทธาจะดับหายไป สิ่งทั้งหลายก็จะกลายเป็น 'เช่นนั้นเอง' หรือ 'ตถตา' คือ ไม่สูง ไม่ต่ำ ไม่ดี ไม่ชั่ว ไม่บริสุทธิ์ ไม่เศร้าหมอง ไม่บุญ ไม่บาป ไม่สะอาด ไม่สกปรก ไม่น่ารัก ไม่น่าเกลียด เพราะว่ามันเป็น 'ตถตา' คือ 'เช่นนั้นเอง' โดยประการทั้งปวง
• เมื่อจิตเข้าถึงความเป็น 'ตถตา' 'ปัจจุบันขณะ' ก็กลายเป็นจุดหมายปลายทางและเส้นชัยของจิต และแล้วจิตก็ไม่รู้จักคำว่า 'คะนึงหา' และ 'รอคอย' อีกต่อไป
• นัตถิ ขันธะ สะมา ทุกขา ทุกข์เสมอด้วยขันธ์ไม่มี

กระท่อมดำในถ้ำเขียว (ต่อ ๕)

• ช่วงเวลาที่เป็นกำไรชีวิตก็คือ ช่วงเวลาที่มาทราบความจริงว่า โลกนี้เป็นทุกข์
• จงถอนความยึดมั่นถือมั่นในภาษามนุษย์ออกเสียให้สิ้น
• การถอนความยึดมั่นถือมั่นในภาษามนุษย์ก็คือการกำหนดหยั่งรู้ใน 'วจีสังขาร' ซึ่งก็คือ 'วิตกและวิจาร' และอยู่อย่างไม่ยึดมั่นถือมั่น ใน 'วจีสังขาร' สามารถปล่อยจิตให้อยู่ในสมาธิที่มี 'วิตกและวิจาร' หรือในสมาธิที่ไร้ 'วิตกและวิจาร' ได้อย่างเสรี ในกาลทุกเมื่อ
• เราอยากจะเจอของจริงหรืออยากจะเจอของปลอม ? โลกนี้ ทุกข์เท่านั้นที่เกิดขึ้น ทุกข์เท่านั้นที่ตั้งอยู่ ทุกข์เท่านั้นที่ดับไป นอกจากทุกข์ไม่มีอะไรเกิด นอกจากทุกข์ไม่มีอะไรดับ เพราะฉะนั้น การที่เจอความทุกข์ก็คือการเจอของจริง ส่วนการเจอความสุขเป็นของปลอมทั้งสิ้น
• ผู้ที่ยอมรับว่ากายไม่เที่ยง จึงจะสามารถอยู่กับกายได้อย่างไร้ปัญหา ผู้ที่ยอมรับว่าเวทนาไม่เที่ยง จึงจะสามารถอยู่กับเวทนาได้อย่างไร้ปัญหา ผู้ที่ยอมรับว่าจิตไม่เที่ยง จึงจะสามารถอยู่กับจิตได้อย่างไร้ปัญหา
• มายาคือของที่ไม่มีอยู่จริง แต่อวิชชาคือความหลงและบ้าเข้าไปเห็นมายาว่ามีอยู่จริง จึงยึดมั่นถือมั่นในความมีอยู่แห่งมายา คือยึดมั่นในความมีอยู่ของกาย ยึดมั่นในความมีอยู่ของเวทนา และยึดมั่นในความมีอยู่ของจิต สิ่งเหล่านี้เป็นมายาทั้งสิ้น
• ในเวลาจะละกิเลส ความใจเด็ดต้องถูกเรียกมาใช้ทุกครั้ง ตั้งแต่กิเลสขั้นหยาบ ขั้นกลาง ขั้นละเอียด จนไปถึงขั้นละเอียดสุดคืออวิชชา ถ้าไม่มีความใจเด็ด ละกิเลสไม่ขาดเลย
• ถ้าจะนำสังโยชน์เบื้องสูง ๕ ประการ มาเทียบกับอุปาทานขันธ์ทั้ง ๕ ก็พอที่จะเทียบกันได้คร่าวๆ ดังต่อไปนี้
  รูปราคะสังโยชน์ เทียบได้กับอุปาทานความยึดมั่นในรูปขันธ์
  อรูปราคะสังโยชน์ เทียบได้กับอุปาทานความยึดมั่นในเวทนาขันธ์
  มานะสังโยชน์ เทียบได้กับอุปาทานความยึดมั่นในสัญญาขันธ์
  อุทธัจจะสังโยชน์ เทียบได้กับอุปาทานความยึดมั่นในสังขารขันธ์
  อวิชชาสังโยชน์ เทียบได้กับอุปาทานความยึดมั่นในวิญญาณขันธ์

• บุคคลผู้จะปฏิบัติเข้าสู่อรหัตมรรค อรหัตผล จะต้องละสังโยชน์เบื้องสูง ๕ ประการ และอุปาทานในขันธ์ทั้ง ๕ ประการเหล่านี้ อย่างถอนรากถอนโคนกันเลยทีเดียว
• ขั้นตอนสุดท้ายก็คือมาถอนอุปาทานจากสิ่งที่เราไว้วางใจมากที่สุด มาถอนอุปาทานจากสิ่งที่เราไว้เนื้อเชื่อใจมากที่สุด นั่นคือ อย่าหวังอะไรแม้แต่หมูในอวย
• ถึงเวลาแล้วที่ 'ตัวละ' จะเข้าไปแทนที่ 'ตัวยึด'
• จิตที่ยึดมั่นอุปาทานในขันธ์ ๕ คือ เป้านิ่งให้ทุกข์ทั้งหลายระดมยิง
• ตราบใดที่ยังต้องทรงกายที่ทุกข์เดือดร้อนปานนี้ ถึงจะสมหวังเรื่องใดก็ไม่มีประโยชน์หรอก เพราะว่าความผิดหวังที่ยิ่งใหญ่ก็คือ การต้องทรงกายที่ทุกข์เดือดร้อนอย่างแสนสาหัสนี่เอง
• อวิชชาตัวสุดท้าย คือ ตัวยึดมั่นในความมีอยู่แห่งตัวตน ยึดมั่นในความทรงอยู่แห่งตัวตน ยึดมั่นในความตั้งอยู่แห่งตัวตน วิธีการถอนคือ ให้เห็นมายาของความมีอยู่ มายาของความทรงอยู่ มายาของความตั้งอยู่ ให้เห็นว่า มีอยู่ก็ได้ ไม่มีอยู่ก็ได้ ทรงอยู่ก็ได้ ไม่ทรงอยู่ก็ได้ ตั้งอยู่ก็ได้ ไม่ตั้งอยู่ก็ได้ เมื่อเห็นดังนี้แล้วก็จะสามารถถอนความยึดมั่น ในความมีอยู่ ในความทรงอยู่ ในความตั้งอยู่ ก็จะสามารถถอนความยึดมั่นในอัตตาอุปาทานทุกชนิดได้ ในขณะนั้น อวิชชาจะถูกถอนรากถอนโคนขึ้นมาในขณะนั้นเอง
• กายเป็นสิ่งที่เหตุปัจจัยปรุงแต่งขึ้นมาให้อยู่ในโลกเพียงชั่วขณะ จิตเป็นสิ่งที่เหตุปัจจัยปรุงแต่งขึ้นมาให้อยู่ในโลกเพียงชั่วขณะ ความเข้าใจผิดว่ามีกายมีจิตมีตัวมีตนตั้งอยู่เป็นจริงเป็นจังเป็นเหตุแห่งความเดือดร้อนทั้งมวล
• จิตที่ไร้อวิชชา ก็สักแต่ว่าเป็นจิตธรรมดา ไม่มีอะไรวิเศษวิโสวิจิตรพิศดาร
• ไม่ต้องไปเข้าอกเข้าใจอะไรให้มันมากเลย มาเข้าใจกายและจิตให้ถ่องแท้ก็พอแล้วสำหรับการที่จะพ้นจากทุกข์
• การปฏิบัติธรรมคือ การเรียนรู้และการลองผิดลองถูก ต้องผิดพลาดในบางครั้ง หลงในบางคราว เข้าใจผิดในบางเวลา ล้มลุกคลุกคลานในบางโอกาส ผิดแล้วผิดอีกในบางขณะ แต่ถ้าหากพยายามประคองความเพียร ความอดทนบากบั่นอย่างตั้งมั่นแน่วแน่ ก็จะต้องพบความสำเร็จสมดังใจปรารถนาสักวันหนึ่งอย่างแน่นอน
• ถ้าหากไม่เคยผิดพลาด จะฉลาดขึ้นมาไม่ได้
• จิตที่ไร้อวิชชามองเห็นสิ่งที่ชาวโลกหลงเป็นจริงเป็นจังว่าเป็นของสมมุติทั้งสิ้น

กระท่อมดำในถ้ำเขียว (ต่อ ๖)

• บุคคลที่มีมานะมากๆ สืบเนื่องมาจากความรู้สึกว่า ตัวเองสามารถแสวงหาความสุขเวทนามาเสวยได้ตามต้องการ ตัวเองสามารถธำรงสุขเวทนาให้ยั่งยืนได้ตามปรารถนา และตัวเองสามารถกำจัดทุกขเวทนาให้หายไปได้ตามอารมณ์ ซึ่งความจริงแล้วเวทนาทั้งหลายเป็นมายาทั้งสิ้น
• ตัวหลุดพ้นที่แท้จริง คือ ตัวหมดอาลัยตายอยากและตัวยอมพ่ายแพ้ที่จะไปควบคุมบงการธรรมชาติของรูปธรรมนามธรรม ไม่ใช่ตัวบรรลุผลสมปรารถนา ไม่ใช่ตัวสำเร็จได้ดั่งใจนึก
• งานของเรานี่ช่างง่ายเหลือเกิน คือว่าไม่ต้องไปตามรักษาของในอดีตที่ไกลแสนไกล และไม่ต้องไปคอยรักษาของในอนาคตที่ยาวสุดลูกหูลูกตา เพียงแต่คอยรักษาของ คือจิตในปัจจุบันขณะขณะเดียวก็พอแล้ว ไม่ใช่เรื่องยากเย็นแสนเข็ญเพียงใดเลย
• การบรรลุธรรมเป็นเรื่องเฉพาะตัว ห้ามไปบอกใครเด็ดขาดว่าเราบรรลุขั้นไหน เพราะว่าถ้าหากไปบอกผู้อื่น จิตจะเสื่อมทันที
• พระอรหันต์ทั้งหลาย จะบังเกิดความไม่กล้าเผยอตัวอวดอ้างถือตัวว่าตัวเองเป็นพระอรหันต์เลย เนื่องเพราะความถ่อมตัวและความไม่ประมาท
• สิ่งใดเป็นทุกข์ ก็จงอย่ายึดสิ่งนั้น
• หนักนัก วางเสีย ทุกข์นัก วางเสีย ร้อนนัก วางเสีย
• จิตที่ไร้อุปาทานนั้นแล จึงเป็นจิตที่พ้นทุกข์ ไม่ใช่จิตดีจิตนิ่งหรือจิตสงบเลย
• จงเลิกประกาศความเป็นเจ้าของในรูปธรรม นามธรรมเสียที
• จงสละขันธ์ ๕ ให้อย่างเด็ดขาดเถอะ จะได้ดีแน่
• จงละให้เกลี้ยง จงทิ้งให้หมด จงสลัดคืนอย่างถอนรากถอนโคน
• มีเหมือนไม่มี เพราะไม่ยึดมั่นในความมี เป็นเหมือนไม่เป็น เพราะไม่ยึดมั่นในความเป็น
• การสละอย่างไม่อาลัย คือหัวใจของมรรคผลทุกขั้น
• อย่ารอจนถึงเวลาที่ทุกข์บีบเค้น จึงเห็นคุณค่าของการปล่อยวาง
• ความมีตัวมีตนเป็นมายาอย่างหาที่เปรียบไม่ได้

จบธรรมภาษิต ตอน "กระท่อมดำในถ้ำเขียว"

บันทึกโดย พระชุมพล พลปญฺโ

ช่วงเวลาที่บันทึก ๒๙ พฤษภาคม ๒๕๓๗ ถึง ๒๖ มิถุนายน ๒๕๓๗

สถานที่บันทึก เชียงใหม่

ความดีของบันทึกชุดนี้ ขอถวายบูชาพระคุณของท่านพระมหาศิริ กนฺตสิริ สำนักปฏิบัติธรรมศิริธรรม (ถ้ำชี) ต.ไร่ส้ม อ.เมือง จ.เพชรบุรี (๗๖๐๐๐) พระอาจารย์ผู้เป็นอนาลโยต่อคน สัตว์ และสังขารทั้งปวง ด้วยความเคารพอย่างสูงยิ่ง

พระชุมพล พลปญฺโ

ตัณหาอยู่หนใด (ต่อ ๑)

• การละอุทธัจจะได้ ก็คือการละความหลงในมายาแห่งการปรุงแต่งของสังขารขันธ์ได้ คือการไม่ติดในอดีตและอนาคตและสามารถเห็นแจ้งในปัจจุบันอยู่
• การละอวิชชาได้ คือการละอุปาทานในความมีอยู่ในปัจจุบันที่ปรากฏในความเห็นแจ้งของสติได้
• การละมานะ คือการละรูปลักษณ์หรือการละเปลือก หรือการละกระดาษห่อของแห่งความมีอยู่ เป็นอยู่ ตั้งอยู่ ทรงอยู่ ที่ปรากฏแก่สติของพระโยคาวจรผู้เพียรเพ่งอยู่ในปัจจุบันอารมณ์นั้น
• โลกนี้ไม่น่าอยู่ เป็นเพียงที่สร้างบารมีเท่านั้น
• ความสามารถในการช่วยเหลือผู้อื่นจะมีความน่าภาคภูมิใจอันใด ในเมื่อยังเอาตัวเองไม่รอด
• เมื่อแผ่เมตตาไปจนกระทั่งเกิดความรู้แจ้งว่า สัตว์ทั้งปวงมีกรรมเป็นของตน ก็จะเจอตัวอุเบกขา
• ความพยายามที่จะไปรู้เรื่องสิ่งอื่น คนอื่น คือความพยายามที่จะหนีตนเอง
• วิ่งมาก็ช่างเหนื่อยนัก หยุดพักเสียที ตัณหานี้วิ่งตามเท่าไรก็ไม่รู้จักจบเลย ถ้าหากละตัณหาเสียได้ก็สบายอุรา ไม่ต้องวิ่งไปมาไล่คว้าเงา วิ่งไล่แต่เช้าจรดเย็นก็เห็นจะหมดแรงเสียเปล่า วิ่งตามสนองตัณหากับการไล่คว้าเงา ก็ไม่เห็นจะแตกต่างอะไรกันเลย
• เราเจ็บปวดเดือดร้อนก็เพราะว่ามีอวิชชา หลงใหลในความมีอยู่ เป็นอยู่ ตั้งอยู่ หลงใหลในความมีคน มีสัตว์ มีหญิง มีชาย พอมานะมาเสริมก็ช่วยเพิ่มเปลือกเพิ่มเรื่องให้มากขึ้นไปอีกด้วยความยึดความติด พออุทธัจจะมาผสมโรงก็ยิ่งตีกวนให้เรื่องวุ่นวาย แส่ไปเอาอดีต อนาคต มาร่วมวงไพบูลย์
• สรุปแล้ว อุทธัจจะ มานะ อวิชชา ก็พาให้เราบ้า พาให้เราประสาท พาให้เราเจ็บปวดเดือดร้อนอยู่ทุกเมื่อเชื่อวันนั่นเอง
• ความรู้ ถ้าหากว่ามีมากมายแต่ช่วยเหลือตัวเองไม่ได้ จะมีประโยชน์อะไร กับไอ้ความรู้ท่วมหัวเอาตัวไม่รอด
• ชีวิตของเราจมปลักอยู่กับความโง่บอด มืดมน อนธกาลมาตลอด จนกระทั่งได้มาเจอกับพุทธธรรม
• ปีติ ไม่สามารถช่วยเราดับทุกข์หรอก ต้องอุเบกขาจึงจะช่วยได้
• ความจริงสัญลักษณ์ของเพศชาย เพศหญิง ก็เป็นของธรรมชาติธรรมดาที่ไม่หยาบคาย แต่เพราะมีตัณหาอุปาทานอันแรงกล้าเข้าไปผสมโรง เลยทำให้สิ่งเหล่านี้พลอยหยาบคายไป
• สิ่งชั่วร้ายในโลกนี้ ก็มีอยู่ตรงที่ตัณหา อุปาทาน เท่านั้น นอกจากนี้ออกไปก็ไม่มีแล้ว
• นิพพานไม่อาศัยเหตุปัจจัย แต่ว่าการบรรลุนิพพานต้องอาศัยเหตุปัจจัย มีการบรรลุโดยลำดับ เจริญขึ้นโดยลำดับ ผู้ใดพยายามเจริญมงคลทั้ง ๓๘ ข้อ นั่นย่อมเป็นเหตุปัจจัยให้ไปสู่การบรรลุนิพพานโดยแท้
• การได้สิ่งมีค่าใดๆ ในโลก ก็ไม่ทรงคุณค่าเท่ากับการได้รู้แจ้งอริยสัจ
• สภาวเหตุการณ์ทั้งหลายเป็นธรรมชาติ เป็นธรรมดา เมื่อไม่มีตัณหา เรื่องก็จบ
• การละตัณหา ก็คือ การอยู่ที่นี่ ไม่หนี ไม่สู้
• การได้พบตัณหา ได้เห็นตัณหา ได้ทราบอาการปรากฏและอาการดับของตัณหา ก็ชื่อว่าได้เดินมาครึ่งทางแล้ว เมื่อใดที่ญาณปัญญาแหลมคมจนสามารถละตัณหาได้ ก็ถึงสุดทาง

ตัณหาอยู่หนใด (ต่อ ๒)

• วิธีแก้ไขที่ดีที่สุดคือการป้องกัน
• ผู้ที่จะประสบความยั่งยืนในชีวิตพรหมจรรย์ คือผู้มีอัธยาศัยน้อมไปในความยินดีในวิถีชีวิตที่เรียบง่าย
• อย่าไปหวังอะไรจากสิ่งใด ทุกสิ่งผ่านมาผ่านไป เกิดดับ เกิดดับ
• สิ่งทั้งหลายทั้งปวงทั้งรูปธรรม นามธรรม ย่อมเป็นไปตามเหตุปัจจัย มิได้เป็นไปตามความทะยานอยากของใคร
  ฉะนั้น บุคคลผู้ฉลาด ผู้มีปัญญา เมื่อต้องการประสบความเจริญรุ่งเรืองในกรณีใดก็ตาม ย่อมจะพากเพียรพยายามที่จะสร้างเหตุปัจจัยให้ดีที่สุด โดยไม่ต้องให้ความทะยานอยากมามีส่วน เรียกว่า สักแต่สร้างเหตุปัจจัยโดยไร้ตัณหา
  ฉะนั้น พระอรหันต์ทั้งหลาย แม้จะสิ้นตัณหาก็ยังสามารถสร้างเหตุปัจจัยแห่งความเจริญรุ่งเรืองขึ้นมาได้
• ผู้ที่มีความสามารถที่แท้จริงต้องสามารถควบคุมอารมณ์ของตนให้ปราศจากความเครียดและความวิตกกังวล
  ผู้ใดที่ไม่สามารถควบคุมอารมณ์ของตนให้ปราศจากความเครียดและความวิตกกังวล ต่อให้เขาสามารถควบคุมบัญชาคนอื่นได้ นับพัน นับหมื่นคน ก็ชื่อว่าเป็นผู้อ่อนแอไร้ความสามารถอยู่ตราบนั้น

• พระอรหันต์ท่านย่อมไม่กำหนัด ขัดเคือง ลุ่มหลง มัวเมา ในอารมณ์อันเป็นที่ตั้งแห่งความกำหนัด ขัดเคือง ลุ่มหลง มัวเมา เนื่องจากท่านปราศจากตัณหา
• อยู่ให้เค้าชมเชยมากๆ ก็ฮึกเหิมเปล่าๆ โดนเค้าดูถูกเหยียดหยามนั่นดีแล้ว มันเจียมตัวดี
• การกระทำกิจการต่างๆ อย่างไม่มีความหวังผล ช่วยให้ชีวิตปลอดโปร่งโล่งเบาเป็นที่ยิ่ง
• จะกลับคืนสู่ที่ใดก็ไม่สู้กลับคืนสู่ตัวเอง
• การไร้อุปาทานคือรู้สึกว่าสิ่งทั้งปวงเป็นมายา
• ของดีจริง ไม่ต้องอวด ไม่ต้องโม้ ไม่ต้องโฆษณา
• ระดับของความสิ้นไปแห่งตัณหาคือระดับความสูงขึ้นของจิต
• สิ่งดีสิ่งชั่วของโลก ก็เป็นเพียงธรรมชาติธรรมดาอันสักแต่เพียงว่ารู้ สักแต่เพียงว่าสัมผัส ของผู้ไร้ตัณหา
• อาการเข้าไปกอดรัดในสิ่งทั้งหลายไม่ว่าจะเป็นรูปธรรมหรือนามธรรม ด้วยจิตที่ร่านทะยานอยาก ด้วยตัณหาอุปาทานคือการก่อกองไฟเผาตัวเอง
• พระอรหันต์ท่านก็เหมือนคนธรรมดาทั่วไปในทุกกรณี ยกเว้นแต่ว่าท่านไร้ตัณหา
• สรรพทุกข์ทั้งหลาย ย่อมรุมกินโต๊ะอยู่บนหัวของผู้ประมาทในธรรมเป็นนิจ
• ผู้ไม่ประมาทในธรรมคือผู้เห็นโทษอันยิ่งในบาป แม้มีปริมาณน้อย และเห็นคุณอันยิ่งในบุญ แม้มีปริมาณน้อย
• ผู้ประมาทในธรรมคือผู้ไร้ค่า ในอันที่จะยังประโยชน์ตนให้ถึงพร้อม
• อยากให้มันจบเท่าไหร่มันก็ไม่จบ พอเลิกอยากให้มันจบ มันก็จบตรงนั้นเอง เพราะเรื่องราวทั้งมวลมันจบลงตรงที่หมดความอยาก
• ถ้าไม่โง่เสียก่อน จะฉลาดได้อย่างไร ถ้าไม่หลงติดมาก่อน จะหลุดพ้นได้ที่ไหน

ตัณหาอยู่หนใด (ต่อ ๓)

• นิยายเรื่องนี้เริ่มต้นตอนไหนก็ไม่รู้เหมือนกัน รู้แต่เพียงว่าจะจบอวสานในตอนที่ถอนตัณหาอวิชชาได้กระทั่งรากนั่นแหละ
• สิ่งทั้งหลายทั้งปวงล้วนแล้วแต่เป็นมายาตรงที่ว่ามันไม่เที่ยง
• เบื่อความมีตัวตนเหลือเกิน
• จิตที่ราบเรียบเป็นสุขกว่าจิตที่รื่นเริง
• อย่าไปติดโลกตรงที่เปลือกของโลก เปลือกของโลกคือความมีความเป็น
• เรามาสัมผัสโลกเพื่อจะรู้โลก เมื่อรู้แล้วก็ทิ้งไป อย่าแบกเอาไว้
• แค่ความยึดไว้เป็นตัวเป็นตนก็ทุกข์พออยู่แล้ว ยิ่งไปยึดมั่นผูกพันไว้ด้วยอำนาจของกามอีก ก็ยิ่งทุกข์หนักทวีคูณเข้าไปใหญ่
• หลังจากเสียเวลาขวนขวายหาของมาตบแต่ง ในที่สุดเราก็ค้นพบว่าความเรียบง่ายสวยงามที่สุด
• จิตที่มากด้วยความยึดมั่นถือมั่นก็ไม่รู้จักที่ที่จะสงบลงได้ จิตที่ไร้ความยึดมั่นถือมั่นก็ไม่รู้จักที่ที่จะฟุ้งซ่านขึ้นได้
• สัตว์ที่ลงมาเกิดในเมืองมนุษย์ย่อมมีวิบากเป็นผู้กำกับให้เป็นไปตามกรรมที่ตัวเองได้เคยสร้างไว้ สัตว์บางพวกวิบากส่งอิตถินทรีย์ให้มากำกับดูแล ก็จะสมมุติเรียกกันว่าผู้หญิง สัตว์บางพวกวิบากส่งปุริสินทรีย์ให้มากำกับดูแล ก็จะสมมุติเรียกกันว่าผู้ชาย ผู้หญิงที่ไปรักผู้ชายเพราะถูกอิตถินทรีย์ของตนหลอกว่าเราเป็นผู้หญิงคนหนึ่งต้องหาผู้ชายคนหนึ่งมาเป็นคู่ ผู้ชายที่ไปรักผู้หญิงเพราะถูกปุริสินทรีย์ของตนหลอก ว่าเราเป็นผู้ชายคนหนึ่งต้องหาผู้หญิงคนหนึ่งมาเป็นคู่ ซึ่งโดยปรมัตถ์แล้ว อิตถินทรีย์ก็เป็นสมมุติ ปุริสินทรีย์ก็เป็นสมมุติ เพศหญิงก็เป็นสมมุติ เพศชายก็เป็นสมมุติ ร่างกายของทั้งชายและหญิงก็สักแต่ว่าเป็นธาตุดิน ธาตุน้ำ ธาตุไฟ ธาตุลม มาผสมกัน ไม่มีตัว ไม่มีตน ไม่มีคน ไม่มีสัตว์ ไม่มีหญิง ไม่มีชาย สภาวธรรมทั้งหลาย ทั้งรูปธรรม นามธรรม ก็สักแต่ว่าเป็นธรรมชาติธรรมดา ไม่มีความวุ่นวาย แต่เนื่องจากสรรพสัตว์ทั้งหลายประกอบติดอยู่ด้วยอวิชชา ตัณหา อุปาทาน ฉะนั้น โลกนี้จึงถูกปั้นแต่งให้วุ่นวาย แต่ท่านที่ไร้อวิชชา ตัณหา อุปาทาน ท่านย่อมไม่มีความวุ่นวาย อยู่ในบ้านก็ไม่วุ่นวาย อยู่ในป่าก็ไม่วุ่นวาย อยู่ในหมู่ชนก็ไม่วุ่นวาย อยู่ในที่สงัดก็ไม่วุ่นวาย อวิชชา ตัณหา อุปาทานนั่นแหละคือตัววุ่นวาย หาใช่รูปธรรม นามธรรมไม่
• เมื่อเทียบกิเลสกับการล่อเป้าแล้ว อวิชชาคือการตั้งเป้าไว้ให้ทุกข์ระดมยิง มานะคือการทำให้เป้ามันใหญ่ขึ้นเพื่อให้ทุกข์ยิงถูกง่าย อุทธัจจะคือการเพิ่มเป้าให้มากขึ้นทำให้การพลาดเป้ามีน้อยลงไปอีก รูปราคะและอรูปราคะคือการเลื่อนเป้าเข้ามาใกล้ทุกข์ให้มันยิงง่ายขึ้นไปอีก ถ้ากิเลสมีมากก็ทุกข์มาก กิเลสน้อยทุกข์น้อย ไร้กิเลสไร้ทุกข์

จบธรรมภาษิต ตอน "ตัณหาอยู่หนใด" บันทึกเมื่อ พ.ศ. ๒๕๓๙

คุณความดีของธรรมะชุดนี้ขอถวายบูชาพระคุณของพระอาจารย์จำเนียร สีลเสฏฺโ วัดถ้ำเสือ อ.เมือง จ.กระบี่ พระอาจารย์ผู้มากไปด้วยเมตตาและจาคะ ด้วยความเคารพอย่างสูง

ธรรมภาษิตที่ข้าพเจ้าเป็นผู้บันทึกทั้งหมด ไม่สงวนลิขสิทธิ์

ขอให้สรรพสัตว์จงมีส่วนในการดื่มด่ำธรรมรสเถิด

พระชุมพล พลปญฺโ

ลมเหมันต์กรรโชก (ต่อ ๑)

• ความเบื่อหน่ายกับความกอดรัดเป็นอันเดียวกัน ถ้าไม่มีความกอดรัดก็จะไม่มีความเบื่อหน่าย ถ้าไม่มีความเบื่อหน่ายก็จะไม่มีความกอดรัด
• การรู้อะไรมากมายท่วมหัว ก็สู้การสร้างกุศลกรรมเป็นอาจิณไม่ได้
• รู้เรื่องคนอื่นสักพันคน ก็สู้รู้เรื่องตัวเองสักครึ่งคนไม่ได้
• ต้นเหตุแห่งความอยากคือความไม่สมอยาก
• ความเย่อหยิ่งถือดี ทำให้ความทุกข์ใจของผู้นั้นหยาบอ้วนหนาหนักเป็นทวีคูณขึ้นไป
• ความเสื่อมที่ยิ่งใหญ่ของมนุษย์คือความเสื่อมจากสัมมาทิฏฐิ ไม่ใช่เสื่อมจากลาภยศ
• ปัจจุบันอารมณ์ เป็นของมีค่าแต่ราคาถูก มีค่าหมายถึงสามารถช่วยดับทุกข์ให้ได้อย่างทรงประสิทธิภาพ ราคาถูกหมายถึงหาได้ง่าย ไม่ต้องมีฤทธา ศักดานุภาพ ไม่ต้องมีความรู้ท่วมหัว ไม่ต้องมีบุญบารมี ก็สามารถหาได้
• ความเห็นแก่ตัวในใจมนุษย์ คือ กำแพงที่ป้องกันไว้มิให้เราเข้าไปแก้ความเห็นผิดในใจเขาได้
• คนดีมิจำเป็นจะต้องเป็นผู้ที่ฝูงชนต้องการ พระอริยะก็ย่อมเป็นที่ปรารถนาของผู้มีศรัทธาเท่านั้น
• จาคะ (ความสละ) นำไปสู่ ความเรียบง่าย
  ความเรียบง่าย นำไปสู่ ความมักน้อยสันโดษ
  ความมักน้อยสันโดษ นำไปสู่ ความไม่มีเครื่องร้อยรัด
  ความไม่มีเครื่องร้อยรัด นำไปสู่ ความไม่มีเครื่องผูกพัน
  ความไม่มีเครื่องผูกพัน นำไปสู่ ความอิสระเสรีทางจิต
  ความอิสระเสรีทางจิต นำไปสู่ ความหลุดพ้น
  ความหลุดพ้น นำไปสู่ นิพพาน
• บรรพชาสุขนี่ สุขหนอ สุขหนอ
• ความเห็นผิดนี่เป็นอันตรายร้ายแรงกว่าระเบิดปรมาณู
• การที่เราได้มีโอกาสมาเคารพบูชานับถือศรัทธาเทิดทูนต่อพระสัมมาสัมพุทธเจ้านั้น นับเป็นโชคดีของเราอย่างมหาศาล
• โชคดีเหลือเกินที่ได้เห็นกิเลสตัวเอง
• ผู้รู้จักประมาณตนคือคนประเสริฐ
• ผู้ที่ไม่รู้จักสติปัฏฐาน ย่อมรู้จักแค่การคิดถึงเมียและลูก ย่อมเป็นไปเพื่อความยึดมั่นถือมั่นอุปาทานอันหนาแน่น
• ในจุดสุดท้ายแห่งการสิ้นสุดทุกข์นั้น ไม่ใช่จะมีใครบรรลุ แต่ต้องไม่มีใครบรรลุ คือว่าผู้ที่จะถึงขั้นนั้นจะต้องบรรลุถึงความไม่มีตัวตนนั่นเอง
• เวลาจะคิดการอะไรอย่าใช้อารมณ์ ต้องใช้เหตุผลให้มาก
  ความรุนแรงและความแตกหักไม่ใช่วิธีแก้ปัญญาของชนชั้นปัญญาชน
  จงมีความหนักแน่น มีเรื่องอะไรอย่ากังวลล่วงหน้า ค่อยๆ แก้ไขด้วยความเยือกเย็น
  ปัญหาทุกอย่างจะลุล่วงไปได้ ต้องอาศัยความเยือกเย็นและวิจารณญาณที่รอบตัว
  อย่ามองปัญหาแค่เฉพาะหน้า
  อย่ากลบเศษแก้วไว้ด้วยขี้เถ้า มิฉะนั้น วันไหนเราเผลอไปเหยียบโดนมันจะบาดเอาได้
  ปัญหาเล็กๆ อย่าปล่อยเอาไว้ให้ใหญ่ก่อนค่อยแก้ บางทีวันนี้แก้ง่าย ถ้าปล่อยให้ลุกลามแล้วแก้ลำบาก
  จงรักษาความดีอย่างเกลือรักษาความเค็ม ความชั่วช้าทรยศคดโกง ไม่เคยช่วยให้ใครได้ดี
  เมื่อเราได้ดีแล้วก็พยายามช่วยคนลำบากด้วย ใครเดือดร้อนมาหาให้พยายามช่วยเหลือ ช่วยได้ก็ช่วยไป ช่วยไม่ได้ก็วางเฉยเสีย
  ที่สำคัญอีกอย่างต้องมีความรู้คุณคนให้มาก ใครมีบุญคุณต่อเราจงจำให้แม่น ส่วนเรามีบุญคุณต่อใครให้ลืมไปเสีย
  อย่าเนรคุณผู้มีคุณต่อเรา อย่าทรยศต่อมิตร ถ้ามิตรทรยศต่อเราให้แผ่เมตตาให้อภัย จงดีใจว่าเราได้เห็นธาตุแท้ของมันแต่เนิ่น ๆ
  อย่าอาฆาตพยาบาทจองเวรใคร คนเราจะยิ่งใหญ่ขึ้นมาได้มันต้องด้วยใจเราสูงกว่าคนอื่น ฉะนั้นจะต้องมีเมตตาและการให้อภัยให้ยิ่งกว่าคนอื่น คนอื่นไม่มีแต่เราต้องมี
  บุญกุศลจงทำอย่าได้ขาด เพราะผู้ที่ไร้บุญกุศลมันรวยไม่ทน ใครชวนทำบุญห้ามปฏิเสธ ให้ยิ้มรับแล้วทำทันทีอย่ารีรอ
  เงินที่ทำบุญไปอย่าเสียดาย เพราะเราจะกลับได้มากกว่านั้นด้วยบุญอันนี้
• ปัญญาเป็นตัวบอกทิศ วิริยะคือตัวก้าว ขันติคือตัวมั่นคง สัจจะคือตัวจริงจัง อธิษฐานคือตัวไม่เปลี่ยนแปลง ท้ายที่สุดแล้วไม่ใช่ผู้มีปัญญาเท่านั้นที่จะประสบผลสำเร็จ แต่ต้องเป็นคนจริงที่มีปัญญา เพราะโครงการใหญ่ในฝัน ไม่มีค่าเท่ากับโครงการเล็กๆ ที่นำออกมาปฏิบัติ
• เงินที่อยู่ในมือของผู้เห็นผิดย่อมจะใช้ไปในทางที่จะทำให้โลกเกิดกลียุค ส่วนเงินที่อยู่ในอุ้งมือของผู้เห็นชอบย่อมจะถูกใช้ไปในทางที่จะทำให้โลกเกิดสันติสุข นั่นแสดงถึงว่าสิ่งต่างๆ ในอุ้งมือของพระธรรมเท่านั้นที่จะมีคุณค่าต่อชาวโลก จึงสรุปว่าโลกนี้ นอกจากพระธรรมแล้ว ไม่มีอะไรมีค่าเลย

ลมเหมันต์กรรโชก (ต่อ ๒)

• เมื่อเราเข้าไปทำงานในสำนักงานใหม่นั้น เจอใครก็กลายเป็นคนแปลกหน้าไปหมด พอทำงานไปนานๆ คนแปลกหน้านั่นแหละเป็นเพื่อนเราไปหมด เมื่อปฏิบัติธรรมใหม่ๆ อะไรที่ปรากฏแก่จิตก็เป็นกิเลสไปหมด แต่เมื่อปฏิบัติชำนาญ กิเลสนั่นแหละมันจะมาสอนธรรมะให้เราทุกตัวเลย
• ความหลุดพ้นนั้นต้องการเพียงแค่โลกุตตรธรรมมารับรอง โดยไม่ต้องการให้ชาวโลกมารับรองและรับรู้
• การปฏิบัติธรรมนั้นเมื่อเดินทางถูกแล้ว จะไม่มีการได้อะไรเลย จะมีแต่การสูญเสียเท่านั้น จนท้ายที่สุดแม้แต่ความมีตัวมีตนก็ต้องสูญเสียไป
• พระอรหันต์ท่านมีข้อได้เปรียบจากคนทั่วไปตรงที่ท่านใจเย็น ในขณะที่คนอื่นใจร้อน ซึ่งเมื่อท่านเอาข้อได้เปรียบของท่านอันนี้มาใช้ จึงทำให้ท่านทำอะไรก็ตาม ประสบผลสำเร็จเป็นอัศจรรย์เหนือมนุษย์ทั้งปวง
• ตราบใดที่ยังมีหน้าบาน ก็ยังมีหน้าแตกอยู่ตราบนั้น
• ต้องเข้าใจไว้นะ ว่าหวังอะไรจากกายนี้ ไม่ได้
• มานะ ก็คือ รู้สึกภูมิใจ เย่อหยิ่ง ถือดี ที่มีกายนี้เหลือเกิน
• ความเจียมตัวเจียมตนเป็นลักษณะของพระอรหันต์
• พระอรหันต์ท่านเจียมตัวเจียมตนว่ายังต้องรับภาระในการแบก ในการธำรงขันธ์ ๕ ที่ทุกข์เดือดร้อนเป็นชนักปักหลังของท่านอยู่ ท่านเจียมตัวเจียมตนมากเพราะท่านมีญาณปัญญาเห็นโทษของขันธ์ ๕ อย่างแรงกล้า ผู้เจียมตัวเจียมตนจึงได้ชื่อว่าเป็นผู้ไม่ประมาท
• ความรู้สึกของพระอรหันต์ ขณะที่ท่านปรนนิบัติขันธ์ ๕ ก็เหมือนบุรุษผู้หนึ่งซึ่งมีหน้าที่จำเป็นที่ต้องปรนนิบัติขัดสีฉวีวรรณให้แก่อสรพิษที่มีพิษร้ายแรงอย่างที่สุด ฉะนั้นความรู้สึกในขณะปรนนิบัติขันธ์ ๕ ของพระอรหันต์ก็คือ จำใจ จำเป็น จำยอม ต้องทำอย่างเสียไม่ได้
• อุทธัจจะสังโยชน์ คือ ความปรุงแต่งแห่งความใคร่ ที่จะอาศัยความมีตัวมีตนออกไปเสวยรสแห่งเวทนา
• เมื่อเห็นทุกข์เห็นโทษในเบญจขันธ์ ก็จงอย่ามีตัวเราออกมาเสวยรสของโลกามิส
• เราสละเทวสมบัติเพื่อมาเสวยมนุษย์สมบัตินั้นไม่คุ้มเลย ถ้าเพื่อโลกุตตรสมบัติละก้อ นับว่าคุ้มค่าหน่อย
• ศีลข้ออพรัหมะจริยา มีค่ามากมายมหาศาล เพราะช่วยให้เราหมดความมีเพศ
• ฆราวาสวิสัย เป็นที่มาแห่งธุลี
• ไม่ได้ปฏิบัติเพื่อไม่ให้คนด่า แต่ปฏิบัติให้ไม่โกรธเวลาถูกด่า
• ถ้าจะถือว่าสำเร็จผลก็ต้องผ่านการทดสอบจากอารมณ์ที่มากระทบโดยไม่รู้ตัว โดยที่ยังไม่ทันตั้งตัวได้ มิใช่จากอารมณ์ที่สรรหาจัดแจงมา
• เลิกสรรหากระดาษมาสอบอารมณ์เสียที ต่อไปนี้ขอให้พยายามทำใจในขณะที่เจอของจริง จงวางอุเบกขาให้ได้ ทั้งของดีของเลวที่เข้ามาหา
• จงอย่าแสวงหา แต่ให้คอยทำใจกับสิ่งที่มาหา
• ความเดือดร้อนอะไร จะเท่ากับความทุศีล

ลมเหมันต์กรรโชก (ต่อ ๓)

• เมื่อญาณปัญญาเห็นแจ้งในทุกข์อริยสัจ ก็จะช่วยให้ละตัณหาได้
• ความที่ไม่มีญาณปัญญาเห็นทุกข์ จึงทำให้อยากมีตัวมีตนอยู่ในโลก
• ต้องหาจิตดวงที่ไร้อุปาทานให้พบจึงสามารถอยู่กับทุกข์อย่างไม่ทุกข์
• เมื่อญาณปัญญาหยั่งรู้เห็นทุกข์ เห็นโทษ ของโลก และของสังขารมากๆ แม้แต่ตัวเองคนเดียวยังไม่อยากมีเลย แล้วจะอยากมีคู่ได้อย่างไร
• เมื่อมีสมบัติมาก ก็อยากจะมีตัวตนอยู่เสวยสมบัติอันนั้น มนุษย์สมบัติ สวรรค์สมบัติ มีตัวตนผู้เสวย ส่วนนิพพานสมบัติไม่มี
• รูปราคะนำไปสู่ทุกข์กาย อรูปราคะนำไปสู่ทุกข์ใจ มานะนำไปสู่ทุกข์ใหญ่ อุทธัจจะนำไปสู่ทุกข์แล้วทุกข์อีก อวิชชานำไปสู่ทุกข์ทั้งปวง
• ชีวิตคือการผ่าน ผ่านสุข ผ่านเศร้า ผ่านหวาน ผ่านขม ผ่านดี ผ่านชั่ว ผ่านผิด ผ่านถูก ผ่านร้อน ผ่านหนาว ผ่านฝน ผ่านแล้ง ไปจนกว่าจะตาย
• เมื่อเห็นทุกข์จึงเห็นโทษ เมื่อเห็นโทษจึงคิดสละ
• ทุกข์จะเป็นตัวบอกเราว่า อุปาทานมีโทษแค่ไหน
• การให้ธรรมเป็นทานย่อมจะมีอานิสงส์ คือ ช่วยให้จิตวิญญาณของเราบรรลุนิติภาวะ การบรรลุนิติภาวะทางจิตวิญญาณคือไม่ติดตัวเสวย
• เราห้ามคนอื่นไม่ให้กระวนกระวายไม่ได้ แต่ห้ามตัวเองได้
• เมตตานั้นสักแต่ว่าเป็นอาการของจิต ส่วนอุเบกขานั่นแลจึงเป็นธรรมะแท้
• ความไม่อยากจะล่วงรู้อนาคตเป็นความประเสริฐของดวงจิตอย่างยิ่ง
• ไม่ต้องให้ใครมาเข้าใจเรา เพียงแค่เราเข้าใจในตัวเอง อย่างถ่องแท้ก็พอแล้ว
• ความดีของพระไม่ใช่อยู่ที่มีวาจาแหลมคมสามารถด่าคนอื่นได้อย่างเจ็บแสบ แต่ความดีของพระอยู่ที่สามารถทนได้กับการถูกวาจาแหลมคมด่าอย่างเจ็บแสบ
• ที่หมดความสงสัย ก็เพราะเลิกสอดรู้ไงเล่า
• ผู้ปฏิบัติธรรมถ้าหากดำเนินไปถูกทางและได้พบธรรมะที่แท้ จะต้องประสบกับความอ่อนน้อมถ่อมตัวเป็นอย่างยิ่ง
  ส่วนผู้ใดปฏิบัติแล้วเย่อหยิ่งถือดี แสดงว่าปฏิบัติผิดทางแล้ว กำลังหลงเอาพญามารมาเทิดทูน เชิดชู อยู่บนหัว
• การปล่อยวางมีความจำเป็นมากสำหรับผู้ที่อยู่กับธรรมชาติ เพราะธรรมชาติเขาไม่ยอมให้ใครยึดถือ ไม่ว่าเราจะกอดรัดคนที่เรารักไว้สักเพียงใด ในที่สุดก็ต้องตายจากกัน ไม่ว่าเรารักลูกเมียเพียงใด เมื่อเราตายเขาจะไม่ยอมให้เราอยู่บ้านเดียวกับเขาต่อไปแน่ ความตายย่อมมาเยือนบุคคลแน่ไม่เกินร้อยปี บุคคลผู้ไม่ประมาทจึงนึกถึงความตายเป็นนิจ และฝึกที่จะปล่อยวางให้ได้ก่อนที่ธรรมชาติจะมาบีบเค้นให้ปล่อยวาง
• ปุถุชนวัดความยิ่งใหญ่ตรงที่ตัวมี พระอริยะวัดความยิ่งใหญ่ตรงที่ตัวทิ้ง
• เราไม่สามารถทำให้คนทุกคนศรัทธาเลื่อมใส รักใคร่ ชอบพอเราได้

ลมเหมันต์กรรโชก (ต่อ ๔)

• ความคิดที่จะเสวยกามเกิดมาจากความรู้สึกที่ว่า สิ่งทั้งหลายทั้งปวง เที่ยง เป็นสุขและเป็นของเรา
• ผู้ที่มีจิตอยู่ในระดับของการหวั่นไหวต่อโลกธรรมก็คือ ผู้มีจิตอยู่ในระดับของมนุษย์ ย่อมไม่พ้นจากความเป็นมนุษย์ไปได้
• ความเห็นแจ้งในความเสื่อมลาภ ความเสื่อมยศ นินทา ทุกข์ ช่วยให้จิตเราไขว่คว้าเข้าหาธรรม
• โลกธรรมก็คือธรรมของโลก ไม่ใช่ธรรมของเรา
• สติอย่างเดียวไม่ได้ เวลามีสติต้องแสวงหาตัวอุเบกขา อุเบกขาอย่างเดียวไม่ได้ เวลามีอุเบกขาต้องแสวงหาตัวสติ
• เมื่อใดที่เราปล่อยจิตง่ายรักษาจิตยาก เมื่อนั้นจงอย่าออกสู่สังคม เมื่อใดที่เราปล่อยจิตยาก รักษาจิตง่าย เมื่อนั้นจึงจะสามารถออกสู่สังคมได้
• ไม่มีใครให้เราได้ดีกว่าสิ่งที่เราทำขึ้นด้วยความสามารถของตัวเอง
• พรสวรรค์ที่ประเสริฐที่สุดคือ การชำนาญในการจัดการเรื่องตนเอง ไม่ใช่การชำนาญในการจัดการเรื่องผู้อื่น
• มองขันธ์ ๕ ให้เห็นเป็นมายา สมมุติ อนัตตาได้ ก็หมดเรื่องแล้ว
• สุดยอดวิชาธรรมคือการละตัณหา ๓
• วินัยจะดีทุกข้อถ้าเอามาจับผิดตัวเอง วินัยจะไม่ดีทุกข้อถ้าเอาไปจับผิดคนอื่น
• สึกเป็นสุข ไม่สู้บวชอยู่ลำบาก
• คนเราจะเก่งจริงต้องกล้ายอมแพ้
• อย่าถืออดีตและอนาคตเป็นใหญ่ เพราะว่าจะทำให้ปล่อยวางอารมณ์ได้ยาก จงถือปัจจุบันเป็นใหญ่ แล้วจะทำให้ปล่อยวางอารมณ์ได้ง่าย
• ที่ใดมีตัวติด ที่นั้นจะไม่มีตัวหลุด
• ความผิดพลาดทำให้เราฉลาด ฉะนั้นผู้ใดที่ไม่อยากเจอความผิดพลาดชื่อว่าไม่อยากเจอครูบาอาจารย์ตนเอง
• ทั้งความสมหวังและความผิดหวังคือสิ่งที่มาให้ศึกษาและเรียนรู้ อย่าถือเป็นจริงเป็นจัง
• ธรรมะไม่จำเป็นต้องไปเจอในวัดเท่านั้น เมื่อเห็นโลก เห็นทุกข์โทษของโลก มันก็เป็นธรรมะไปในตัวนั้นเอง ธรรมะไม่จำเป็นต้องนุ่งเหลือง ห่มขาว ธรรมะอยู่ที่จิตไม่เห็นแก่ตัว ไม่เบียดเบียนผู้อื่นและตัวเอง พร้อมทั้งอาศัยในโลกอย่างคิดสลัดออกทุกเมื่อ ไม่หลงติด ไม่หลงผิด เห็นแจ้งในความเสื่อมของโลกอยู่ตลอด อีกทั้งพร้อมที่จะช่วยจูงเพื่อนร่วมโลกที่ยังมืดบอดออกสู่ทางธรรมทุกเมื่อ
• ขอให้มีจิตเป็นสิ่งที่ปัญญากล่อมเกลาดีแล้ว จงมองโลกด้วยความฉลาด ไม่หลงผิดไปกับสิ่งฉาบฉวยที่โลกหลอกล่อแมลงเม่าทั้งหลายให้บินเข้าไปในกองไฟ โลกนี้เป็นทุกข์ ไม่ช้าความแก่ ความเจ็บ ความตาย และความพลัดพรากจากของรัก คนรัก ย่อมต้องมาเยือนคนทุกคนไม่เว้น สมบัติทั้งหลายเป็นเพียงของกองท่วมโลก ยศ เกียรติ สรรเสริญ เป็นเพียงดอกไม้ที่บานไม่นานก็เหี่ยวเฉา แก้วแหวนเงินทอง ตายแล้วไม่มีใครขนติดตัวไปได้ มีเพียงบุญและบาปเท่านั้นที่จะติดตามไปแน่นอน ความตายเป็นสิ่งที่โลกมอบให้เสมอกันตั้งแต่ราชา เศรษฐี คนจน คนขอทาน ชนิดที่ไม่มีความลำเอียง ฉะนั้นผู้มีดวงตาเห็นธรรม เมื่อเห็นซึ้งในความไม่เที่ยงของโลก พึงรีบสร้างบุญบารมี ความดี เพื่อเป็นปัจจัยแก่พระนิพพานพลันทีเดียว
• เมื่อบุคคลปฏิบัติธรรมมากขึ้นไป จิตก็จะยิ่งเกาะเกี่ยวกับคนน้อยลงทุกที อากัปกิริยาทั้งหลายเป็นเพียงมายาภาพที่จำเป็นจะต้องแสดงไปตามมารยาทของโลก แต่ภายในจิตของเขาผู้นั้นย่อมจะแจ่มแจ้งอยู่ว่า เราไม่เป็นอะไรกับใคร ใครไม่เป็นอะไรกับเราทั้งสิ้น โลกนี้คือละคร ไม่ช้าความตายย่อมมาทำลายสรรพสิ่งที่หวงแหนยึดถือไปหมดสิ้น ไม่มีสิ่งที่เราจะยึดเอาไว้ได้แม้เพียงปลายเข็ม สัตว์ทั้งหลายต่างพากันเต้นแสดงบทบาทไปตามกรรมที่กำหนดไปจนกว่าวันที่ละครปิดฉาก ฝาโลงปิดหน้า สรรพสิ่งทั้งปวงไม่เที่ยง ฉะนั้นไม่ควรเข้าไปยึดมั่นถือมั่นเลย

ลมเหมันต์กรรโชก (ต่อ ๕)

• เวลาเกิดความฟุ้งซ่านอย่าเครียด เพราะว่าความฟุ้งซ่านก็ไม่เที่ยง ไม่ช้าก็จะดับไป ถ้าเราโหยหิวในความสงบก็จะเดือดร้อนมากเวลาฟุ้งซ่าน การฟุ้งซ่านก็สักแต่ว่าเป็นอารมณ์จรอันหนึ่ง จงอย่ายึดมั่นถือมั่น
• คุณค่าอันสุดยอดของธรรมอยู่ที่การได้สอนตนเอง ไม่ใช่อยู่ที่การได้สอนคนอื่น
• จงอย่าหนีปัญหา การหนีปัญหาก็ต้องไปเจอปัญหาอีก เพราะเราพกพาจิตที่อ่อนแอไปด้วย จงอดทนต่อสู้กับปัญหา ไม่ช้ามันจะดับไปเอง ปัญหาทั้งหลายไม่ใช่ปัญหา เพราะว่าปัญหาทั้งหลายคือความเกิดดับ
• จะต้องไปลงโทษคนชั่วทำไม ในเมื่อกฎแห่งกรรมเขาทำหน้าที่อยู่แล้ว เราตัดสินยังมีผิดพลาดได้ แต่กฎแห่งกรรมตัดสินไม่มีผิดพลาดเลย
• ความสัตย์ซื่อจริงใจคือสุดยอดกลยุทธ์
• ประสบการณ์จะบอกให้เรารู้ว่าโลกนี้ไม่มีอะไรเที่ยงแท้แน่นอน
• ความล่วงรู้สิ่งต่างๆ มากมาย ไม่มีค่าเท่ากระผีกเดียวของความไม่อยากรู้อะไร
• ข้าพเจ้ามีศรัทธาในปัจจุบันอารมณ์
• ดูตัวเองดีกว่าไปดูคนอื่น หาตัวเองดีกว่าไปหาคนอื่น
• จิตของเรามีเครื่องอยู่คือความไม่อิงอาศัยอะไรนั้นดีที่สุดสำหรับจิตแล้ว สมาธิทั้งหลายก็สักแต่ว่าเป็นวิหารธรรมชั่วคราวที่จิตเข้าไปเสพอย่างไม่ยึดมั่นถือมั่น
• เราพยายามที่จะปฏิบัติธรรมเพื่อไปเป็นคนธรรมดาที่เจียมตัวเจียมตน
• เรื่องใดที่เรารู้คนเดียว ต้องทำเหมือนกับว่าไม่รู้ อันใดที่เรามีคนเดียวต้องทำเหมือนกับว่าไม่มี
• จงบริสุทธิ์ โดยที่ไม่มีใครมารับผลของความบริสุทธิ์นั้นด้วย

จบธรรมภาษิต ตอน "ลมเหมันต์กรรโชก"

บันทึกเมื่อ ต้นปี ๒๕๔๐ ท่ามกลางความหนาวเหน็บแห่งลมเหมันต์ ณ เขาแห่งหนึ่ง ที่จังหวัดเชียงใหม่ ความดีและบุญกุศลของธรรมะชุดนี้ ขอถวายบูชาพระคุณและคุณแห่งบรรพชนทั้งปวงที่มีส่วนในการรักษาพระพุทธศาสนามาจนถึงทุกวันนี้ ส่วนข้อบกพร่อง ข้าพเจ้าขอรับผิดแต่เพียงผู้เดียว

ธรรมภาษิตที่ข้าพเจ้าเป็นผู้บันทึกทั้งหมด ไม่สงวนลิขสิทธิ์ ขอให้สรรพสัตว์ทั้งหลายทั้งปวง ไม่มีประมาณ ไม่มีขอบเขต จงมีส่วนแห่งการดื่มธรรมรสเถิด

ด้วยความนับถือ
จาก พระชุมพล พลปญฺโ

อุทยานธรรม บำเพ็ญจิต (ต่อ ๑)

• คนที่จะละกิเลสได้ ต้องฉลาดในกิเลสของตัวเองก่อน ต้องรู้ตัว มีสติรู้ขณะกิเลสเกิด กิเลสดับ เมื่อเราหยั่งรู้ดูกิเลสไปเรื่อยๆ ต่อไปเราจะชาญฉลาดในธรรมชาติของกิเลสเหล่านั้น แล้วเราจะควบคุมมันได้ จนกระทั่งถอนรากถอนโคนมันได้ในที่สุด ผู้ปฏิบัติธรรมเมื่อแก่กล้าชำนาญเข้า จะต้องเอากิเลสของตัวเองมาเป็นครู กิเลสของเราเองนั่นแหละ จะมาสอนเราว่ามันมีโทษเพียงใด แค่ไหน อย่างไร มันมีต้นเหตุเกิดจากอะไร และจะละมันด้วยวิธีใด ฉลาดในเรื่องอะไรก็ไม่ดีเท่าฉลาดในเรื่องกิเลสตัวเอง
• ความแตกฉานในปฏิสัมภิทาก็คือ ความแตกฉานในกิเลสของตนเองนั่นแหละ
• การบรรลุความหลุดพ้น ไม่ใช่บรรลุที่ไหน แต่บรรลุที่กายตน จิตตน เป็นกายเดียว จิตเดียว กลับคืนสู่ตัวเองนั่นเอง
• คนเราไม่สามารถยิ่งใหญ่ได้ด้วยตนเอง แต่ยิ่งใหญ่ได้เพราะมีประโยชน์ต่อผู้อื่น
• การศึกษาพระพุทธศาสนาอย่างปรัชญาสัก ๑๐๐ ปี ๑,๐๐๐ ปี ก็ไม่มีประโยชน์อะไร สู้การฝึกฝนปฏิบัติใน อธิศีล อธิจิต อธิปัญญา สักขณะจิตเดียวก็ไม่ได้ การจะฝึกอธิศีล อธิจิต อธิปัญญา ต้องมีความเพียร มีสัมปชัญญะ มีสติ เห็นกายในกาย เห็นเวทนาในเวทนา เห็นจิตในจิต เห็นธรรมในธรรม ละความยินดียินร้ายในโลกออกเสีย โดยการธำรงจิตอยู่ด้วยสติและอุเบกขา ในทุกสถาน ในกาลทุกเมื่อ ทุกขณะจิต ทั้งกลางวันและกลางคืน
• เมื่อบรรลุกายเดียวจิตเดียว กิเลสทั้งหลายก็หมดไป เหลือเพียงสังขารขันธ์ คือการปรุงแต่ง การกำหนดหยั่งรู้ พึงดูว่า สังขารขันธ์ที่เกิดขึ้น เป็นสังขารขันธ์ที่มีอุปาทาน หรือสังขารขันธ์ (การปรุงแต่ง) ที่ไร้อุปาทาน ซึ่งถ้าเป็นสังขารขันธ์ที่ไร้อุปาทาน ก็จะสักแต่ว่าปรุงแต่ง ไม่เป็นกิเลส การสิ้นสุดแห่งการมีกิเลสคือสิ้นสุดอุปาทาน ไม่ใช่สิ้นสุดการปรุงแต่ง การปรุงแต่งของพระอรหันต์ก็ยังคงมีอยู่ แต่ปรุงแต่งอย่างไร้อุปาทาน
• เมื่อบรรลุกายเดียวจิตเดียวนั้น มีทุกข์ก็เหมือนไม่มีทุกข์ มีกิเลสก็เหมือนไม่มีกิเลส
• ผู้ที่จะทำงานใหญ่ได้ ต้องมีใจใหญ่กว่าคนธรรมดา ต้องหนักแน่นมากกว่าคนธรรมดา ต้องเสียสละมากกว่าคนธรรมดา ต้องให้อภัยมากกว่าคนธรรมดา ต้องเห็นอกเห็นใจผู้อื่นมากกว่าคนธรรมดา และต้องควบคุมตนเองมากกว่าคนธรรมดา
• ภาษามนุษย์นี้ต้องรู้จักจับ ต้องรู้จักวาง ให้จับมาใช้เฉพาะเท่าที่จำเป็น เมื่อใช้เสร็จต้องรีบวางทันที เพราะมีโทษมากที่จะเข้าไปยึดมั่นยินดียินร้ายในภาษามนุษย์
• การละอุปาทานในขันธ์ ๕ นั้นก็คือว่า เมื่อมีการกระทบอารมณ์เกิดขึ้น สติจะเป็นตัวมาจัดการให้วางแทนที่จะยึด แค่นี้เท่านั้นไม่มีอะไรพิศดาร แค่ว่า "สติมาจัดการให้วางแทนที่จะยึด"
• เมื่อทิ้งได้แล้วเสียดายทำไม
• สิ่งที่มายั่ว มากวนจิตใจให้ขุ่น ก็จำเป็นจะต้องมีอยู่นั่นแหละ แต่เราจะต้องทำจิตใจให้เข้มแข็งข้ามพ้นให้ได้
• ผู้ที่จะทำงานใหญ่ได้ จะต้องเป็นผู้มีวินัยในตัวเองอย่างสูง
• ความผิดพลาดก็ยังคงช่วยให้เราฉลาดขึ้นเสมอ
• โอกาสที่น่าภาคภูมิใจมากๆ ก็คือโอกาสที่ได้กลับมาประเมินตนเพื่อความเจียมเนื้อเจียมตัว
• ความผิดพลาดคือการเรียนรู้ เรียนรู้เพื่อจะไม่พลาดอีกในอนาคต
• การล่วงรู้เหตุการณ์เฉพาะหน้า โดยไม่ต้องปรุงแต่งเพื่อความยึดมั่นนั้น คือการบรรลุธรรม
• จิตในขณะจิตเดียวในขณะจิตหนึ่ง นั่นคือธรรมะ
• ถ้าไม่สามารถวางอุเบกขาต่อสรรพสัตว์ได้ ก็ไม่สามารถทำงานใหญ่ได้
• ถ้าวางอุเบกขาต่อเวทนาของผู้อื่นไม่ได้ จะสามารถวางอุเบกขาต่อเวทนาของตนเองได้อย่างไร

อุทยานธรรม บำเพ็ญจิต (ต่อ ๒)

• ได้รู้ว่าตัวเองกิเลสยังหนา มันก็น่าปลื้มใจพอๆ กับได้รู้ว่าตัวเองหมดกิเลสนั่นแหละ
• ถ้าเราแบกเรื่องดีๆไว้ ก็ต้องมีเรื่องเลวมาหนักหัวจนได้ ถ้าเราแบกเรื่องสูงส่งไว้ ก็ต้องมีเรื่องต่ำต้อยมาหนักหัวเช่นกัน
• จะต้องทำความเข้าใจอย่างถ่องแท้ว่า เรานี้พลาดได้
• การเข้าครอบครองอะไรถ้าหากไม่เข้าครอบครองด้วยธรรม ก็จะสูญเสียไปภายหลังที่สุด
• จงเป็นหัวอนุรักษ์นิยมที่ไม่งมงาย และจงเป็นหัวก้าวหน้าที่ไม่อวดดี
• ความบริสุทธิ์หาไม่ได้ในมนุษย์หรอก เพราะความบริสุทธิ์อยู่ที่การพ้นจากความเป็นมนุษย์
• อารมณ์ทั้งหลาย ไม่ว่าเราจะให้คุณค่ามันมากมายเพียงใด หรือให้คุณค่ามันน้อยเพียงใด มันก็มีอายุแค่ขณะจิตเดียวเท่ากัน
• จงจัดแจงหน้าที่ของตนเองให้ดีเถิด แล้วผู้อื่นก็จะจัดแจงหน้าที่ของเค้าที่ควรมีต่อเราอย่างดีไปเอง หน้าที่ของเราคือการตั้งจิตอยู่ในปัจจุบันอารมณ์อย่างแน่นหนาแข็งแรง
• จิต, การปรุงแต่งของเรานั้นเป็นมายา ฉะนั้น กายกรรม วจีกรรม พร้อมวิบากอันเป็นผล จึงเป็นมายาทั้งหมด
• ถ้าเราหนักในการถนอมกายนัก จะไม่พ้นทุกข์ไปได้
• ถ้าอยากเป็นเจ้าอาวาสเพื่อจะเป็นเจ้านายพระ ก็อย่าไปเป็นเลย ถ้าอยากเป็นเจ้าอาวาสเพื่อจะรับใช้พระละก้อ ค่อยเป็น
• หน้าที่ของเรา คือหน้าที่ในการวางอุเบกขาในทุกขณะจิต
• ความดีคงทน
• ถ้าเราจะยิ่งใหญ่ได้ จะต้องเป็นผู้ยอมรับความหลากหลายในทางความคิดของผู้อื่น
• อย่าไปเสวยให้มากนัก (เวทนูปาทาน) อย่าไปกำหนดหมายให้มันมากนัก (สัญญูปาทาน) อย่าไปปรุงแต่งให้มันมากนัก (สังขารูปาทาน) อย่าไปรับรู้ให้มันมากนัก (วิญญาณูปาทาน)
• จะไปแบกบุญบารมีเอาไว้ทำไม ไม่หนักแย่หรือ
• ได้อะไรก็ไม่สู้ได้ปล่อยวาง
• ถ้าเราอยากจะเป็นคนปกติธรรมดาในโลก ก็ต้องทำจิตยอมรับให้ได้ ว่าชีวิตคนเราต้องมีขึ้นมีลง มีได้ดีตกอับสลับกันไป ซึ่งถ้าเราคอยสร้างบุญบารมีไป บุญบารมีจะประคองให้เราดีขึ้นเรื่อยๆ เอง แต่ถ้าเมื่อไรเราคิดว่าชีวิตของเราต้องชะตาขึ้นอย่างเดียว ไม่มีตก ต้องรุ่งเรืองอย่างเดียวไม่มีตก นั่นแสดงว่าเราใกล้จะย้ายเข้าศรีธัญญาแล้ว
  จงมองความจริงให้เห็นว่าสิ่งทั้งปวงไม่เที่ยง โลกนี้คือละคร เกิดเพื่อดับ พบเพื่อจาก มีรักเพื่อทุกข์ มีเพื่อหมด ตื่นเต้นเพื่อเศร้าสร้อย ลิงโลดเพื่อเหงาหงอย สมหวังเพื่อผิดหวัง เฟื่องฟูเพื่อตกดิ่ง โด่งดังเพื่ออับแสง
  อย่าไปจริงจังกับโลกให้มาก ทำมาหากินไป สร้างบารมีไปเถิด ไม่ช้าความตายก็จะมาคิดบัญชีกับทุกคนในโลก ไม่เว้นแม้แต่คนรวยที่สุดในโลก สิ่งทั้งหลายเป็นเพียงมายาภาพ อย่าหลงเป็นจริงเป็นจัง
• สัตว์ทั้งปวงย่อมเป็นไปตามกรรม จงอย่าฝืนกรรมของสัตว์ รวมทั้งตนเองด้วย
• ทุกสิ่ง ทุกอย่าง ทั้งรูปธรรม นามธรรม เป็นเพียงมายาภาพ เพราะมันไม่เที่ยง เป็นทุกข์ เป็นอนัตตา
  เราจะเข้าไปจัดการอะไรตามเกม ตามเหตุปัจจัย ก็ต้องสอนตัวเองเอาไว้ ให้รู้ก่อน ว่าสิ่งทั้งปวงเป็นมายา อย่าไปยึดมั่นเป็นจริงเป็นจัง
  คนทุกคนในโลกเจอความผิดหวังกันทั้งนั้น มากบ้างน้อยบ้าง คนโง่รอวันที่ตัวเองจะสมหวังทุกอย่าง ซึ่งเป็นไปไม่ได้ ส่วนคนฉลาดพยายามทำตนให้เลิกหวัง ทำทุกสิ่งไปตามหน้าที่ แต่ไม่หวัง
  เพราะหวังจึงผิดหวัง รูปธรรมนามธรรมทั้งปวง หวังไม่ได้ เพราะมันเป็นอนัตตา ไม่เที่ยง ไม่แน่ จงหมั่นฝึกจิตแล้วชีวิตจะเป็นสุข พ้นทุกข์ทั้งปวง อย่าหวังอะไรแม้แต่หมูในอวย

อุทยานธรรม บำเพ็ญจิต (ต่อ ๓)

• ความมีวินัยในตัวเอง และความซื่อสัตย์สุจริต จะเป็นที่พึ่งแก่คนในยามตกอับได้อย่างวิเศษที่สุด
• ชีวิตต้องก้าวต่อไป
  ต้องก้าวไม่หยุด เพื่อความเจริญรุ่งเรือง
  จงจำเอาไว้ว่า ต้องไม่ประมาททุกเสี้ยววินาที เพราะว่าความพลาดพลั้ง และความผิดหวัง อาจมาเยือนได้เสมอ แต่เราต้องพยายามฝึกตัวเองให้เข้มแข็งต่อการพลาดพลั้ง
  พลาดพลั้งในวันนี้ ก็เพื่อจะเก็บบทเรียนและประสบการณ์
  ผู้ฉลาดนั้นมิใช่รอคอยวันที่ไม่พลาดพลั้ง แต่ฝึกฝนตัวเองให้ลุกขึ้นก้าวใหม่ได้ หลังจากพลาดพลั้ง โดยไม่ต้องเสียเวลาเลียแผล
  ต้องเชื่อว่าเราทำได้ แต่อย่าเชื่อว่าชัยชนะอยู่ในกำมือเรา

จบธรรมภาษิต ตอน "อุทยานธรรม บำเพ็ญจิต"

บันทึกเมื่อปี พ.ศ. ๒๕๔๑ ที่ชัยภูมิแห่งหนึ่ง ท่ามกลางการโอบล้อมของขุนเขา อันเป็นจุดกำเนิดเริ่มต้น แห่งความเป็นปึกแผ่นมั่นคงของชนชาติไทย ณ จังหวัดพิษณุโลก

ความดีและบุญกุศลของธรรมะชุดนี้ ขอถวายบูชาพระคุณแก่จิตวิญญาณทุกดวงที่มีส่วนในการรักษาพระพุทธศาสนาไว้คู่ชาติไทย และที่มีส่วนในการรักษาชาติไทยไว้คู่พระพุทธศาสนา

ส่วนข้อบกพร่อง ข้าพเจ้าขอรับผิดแต่เพียงผู้เดียว

ธรรมภาษิตที่ข้าพเจ้าเป็นผู้บันทึกทั้งหมด ไม่สงวนลิขสิทธิ์

ขอให้สรรพสัตว์ทั้งหลายทั้งปวง ไม่มีประมาณ ไม่มีขอบเขต จงมีส่วนแห่งการดื่มธรรมรส แล้วพ้นทุกข์ทั้งปวงโดยทั่วหน้าเทอญ

ขอให้พระพุทธศาสนาจงอยู่คู่ชาติไทย และขอให้ชาติไทยจงอยู่คู่พระพุทธศาสนา ขอให้พระบรมกษัตริย์ผู้เป็นธรรมิกราช จงทรงมีพระชนมายุยืนยาว ขอพระรัตนตรัยจงโปรดเมตตาสถิตอยู่เหนือเศียรเกล้าของข้าพเจ้าไปตลอดกาลนาน ขอให้ข้าพเจ้าแจ่มแจ้งในธรรมที่องค์สมเด็จพระบรมศาสดาสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงตรัสไว้ดีแล้ว แล้วพ้นจากทุกข์ทั้งปวงด้วยเทอญ

๓๐ กรกฎาคม ๒๕๔๑

ศัพท์หลัก

• นิวรณ์ ๕
• ฌานหรือสมาธิ
• อารมณ์หรือองค์ของฌาน
• อรูปฌาน ๔
• สังโยชน์ ๑๐
• พระอริยเจ้า
• บารมี ๑๐
• พรหมวิหาร ๔
• อนุสสติ ๑๐
• มรรค
• มหาสติปัฏฐาน ๔
• มงคล ๓๘
• อริยทรัพย์
• ธรรมอันทำให้งาม ๒
• ปฏิจจสมุปบาท
• ไตรวัฏ
• ภพ ๓
• ขันธ์ ๕
• รูป
• เวทนา ๓
• เวทนา ๖
• สังขาร
• วิญญาณ ๖
• กิเลส ๓
• ตัณหา
• ไตรลักษณ์
• อุปาทานขันธ์ ๕
• อายตนะ

นิวรณ์ ๕

เครื่องกั้นความดี เครื่องกั้นฌานหรือสมาธิ มี ๕ อย่าง

1. ๑. กามฉันทะ ความพอใจในรูป เสียง กลิ่น รส สัมผัส
2. ๒. พยาบาท ความผูกโกรธ
3. ๓. ถีนมิทธะ ความง่วงเหงาหาวนอน
4. ๔. อุทธัจจะ กุกกุจจะ ความฟุ้งซ่านและความรำคาญใจ
5. ๕. วิจิกิจฉา ความลังเลสงสัยในผลการปฏิบัติ

ฌานหรือสมาธิ

มี ๓ ระดับ

1. ๑. ขณิกสมาธิ สมาธิเล็กน้อย
2. ๒. อุปจารสมาธิ สมาธิใกล้ถึงฌาน มีองค์ ๔ คือ วิตก วิจาร ปีติ และสุข
3. ๓. อัปปนาสมาธิ สมาธิถึงฌาน มี ๔ ระดับ
1. ๓.๑ ปฐมฌาน มีองค์ ๕ คือ วิตก วิจาร ปีติ สุข และ เอกัคคตารมณ์
2. ๓.๒ ทุติยฌาน มีองค์ ๓ คือ ปีติ สุข และเอกัคคตารมณ์
3. ๓.๓ ตติยฌาน มีองค์ ๒ คือ สุขและเอกัคคตารมณ์
4. ๓.๔ จตุตถฌาน มีองค์ ๒ คือ เอกัคคตารมณ์และอุเบกขา

อารมณ์หรือองค์ของฌาน

1. ๑. วิตก การตรึก นึกถึงสิ่งที่กำลังภาวนา
2. ๒. วิจาร การตรองสิ่งที่กำลังทำว่าถูกต้องหรือไม่
3. ๓. ปีติ ความอิ่มเอิบใจ มีอาการคือ ขนพองสยองเกล้า, น้ำตาไหล, ร่างกายโยกโคลง, ตัวลอยขึ้นจากพื้น, ร่างกายซาบซ่านใหญ่โต
4. ๔. สุข เป็นความสุขละเอียด
5. ๕. เอกัคคตารมณ์ อารมณ์เป็นหนึ่งเดียวไม่คลาดเคลื่อน
6. ๖. อุเบกขา ความวางเฉย

อรูปฌาน ๔

การเพ่งสิ่งไม่มีรูปเป็นอารมณ์ มี ๔ คือ

1. ๑. อากาสานัญจายตนะ การเพ่งว่าอากาศไม่มีสิ้นสุด คือละทิ้งการกำหนดหมายในรูปธรรมทั้งปวง กำหนดว่าทุกสิ่งทุกอย่างว่างเปล่ากลายเป็นอากาศธาตุ ไม่มีประมาณ ไม่มีขอบเขต แล้วเพ่งจนจิตตั้งมั่นอยู่ในอารมณ์นี้
2. ๒. วิญญาณัญจายตนะ การเลิกสนใจอากาสานัญจายตนะ หันมาสนใจเพ่งตัววิญญาณที่ไปรับรู้อารมณ์ว่างเปล่าของอากาสานัญจายตนะแทน
3. ๓. อากิญจัญญายตนะ การเลิกสนใจวิญญาณตัวรับรู้ในอากาศ หันมากำหนดว่าไม่มีอะไรสักอย่าง แล้วเพ่งจนจิตตั้งมั่นอยู่ในอารมณ์นี้
4. ๔. เนวสัญญานาสัญญายตนะ การเลิกสนใจที่จะเพ่งว่าไม่มีอะไรของอากิญจัญญายตนะ ซึ่งถือว่าเป็นการปล่อยวางสัญญา (คือตัวกำหนดหมาย) ว่าไม่มีอะไรเสีย แต่ว่าเนื่องจากยังพอใจพึงใจในการเสพเสวยรส (เวทนา) ของการวางสัญญา ทำให้สัญญายังไม่ขาดหายไปเสียเลยทีเดียว จึงกลายเป็นสมาธิที่จะมีสัญญาก็ไม่ใช่ จะไม่มีสัญญาก็ไม่ใช่

สังโยชน์ ๑๐

กิเลสเครื่องร้อยรัดจิตใจให้จมในวัฏฏะ มี ๑๐ อย่าง

1. ๑. สักกายทิฏฐิ มีความเห็นว่าร่างกายนี้เป็นของเรา
2. ๒. วิจิกิจฉา สงสัยในคุณของพระรัตนตรัย คือพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์
3. ๓. สีลัพพตปรามาส การถือศีลไม่จริงจัง หรือนำศีลและพรตไปใช้เพื่อเหตุผลอื่น ไม่ใช่เพื่อเป็นปัจจัยแก่การสิ้นกิเลส เช่นการถือศีลเพื่อเอาไว้ข่มไว้ด่าคนอื่น การถือศีลเพราะอยากได้ลาภสักการะเป็นต้น
4. ๔. กามราคะ ความยินดีในกามคุณ
5. ๕. ปฏิฆะ ความขุ่นใจ
6. ๖. รูปราคะ ความพอใจในวัตถุหรือรูปฌาน
7. ๗. อรูปราคะ ความพอใจในอรูปฌานหรือความพอใจในนามธรรมทั้งหลาย
8. ๘. อุทธัจจะ ความฟุ้งซ่าน
9. ๙. มานะ ความถือตัวถือตน
10. ๑๐. อวิชชา ความโง่ ความไม่รู้

ถ้าละได้ ๓ ข้อ (๑.-๓.) เป็นพระโสดาบันหรือพระสกิทาคามีตามความละเอียดของจิตที่ละได้ ถ้าละได้ ๕ ข้อ เป็นพระอนาคามี ถ้าละได้หมดทุกข้อ เป็นพระอรหันต์

พระอริยเจ้า

ผู้บรรลุธรรมในพระพุทธศาสนา มี ๔ ขั้น

1. ๑. พระโสดาบัน มี ๓ ขั้น
1. ๑.๑ สัตตักขัตตุง เป็นมนุษย์อีกไม่เกิน ๗ ชาติ
2. ๑.๒ โกลังโกละ เป็นมนุษย์อีกไม่เกิน ๓ ชาติ
3. ๑.๓ เอกพิชี เป็นมนุษย์อีกไม่เกิน ๑ ชาติ
2. ๒. พระสกิทาคามี เป็นมนุษย์อีกไม่เกิน ๑ ชาติ
3. ๓. พระอนาคามี ไม่ลงมาเกิดเป็นมนุษย์อีกแล้ว
4. ๔. พระอรหันต์ นิพพานเลย

บารมี ๑๐

กำลังใจที่ต้องทำให้เต็ม ไม่พร่อง มี ๑๐ อย่าง

1. ๑. ทาน การให้โดยไม่หวังผล
2. ๒. ศีล การรักษาศีลให้เป็นปกติ
3. ๓. เนกขัมมะ การถือบวช
4. ๔. ปัญญา ความรู้
5. ๕. วิริยะ ความเพียร
6. ๖. ขันติ ความอดทนอดกลั้น
7. ๗. สัจจะ ความตั้งใจจริง เอาจริง จริงใจ
8. ๘. อธิษฐาน ความตั้งใจมั่น ไม่เปลี่ยนแปลง
9. ๙. เมตตา ความรักด้วยความปราณี
10. ๑๐. อุเบกขา ความวางเฉย

พรหมวิหาร ๔

ธรรมอันเป็นที่อยู่ของพรหม มี ๔ ข้อ

1. ๑. เมตตา คือความรักด้วยความปรารถนาดี
2. ๒. กรุณา คือความสงสารปราณีต่อผู้ตกทุกข์ได้ยาก
3. ๓. มุทิตา คือความมีจิตชื่นบาน,พลอยยินดีเมื่อผู้อื่นได้ดี
4. ๔. อุเบกขา คือ อารมณ์เป็นกลาง วางเฉย

อนุสสติ ๑๐

การระลึกถึงสิ่งที่เป็นคุณ มี ๑๐ อย่าง

1. ๑. พุทธานุสสติ ระลึกถึงคุณพระพุทธเจ้าเป็นอารมณ์
2. ๒. ธัมมานุสสติ ระลึกถึงคุณพระธรรมเป็นอารมณ์
3. ๓. สังฆานุสสติ ระลึกถึงคุณพระสงฆ์เป็นอารมณ์
4. ๔. สีลานุสสติ ระลึกถึงคุณของศีลเป็นอารมณ์
5. ๕. จาคานุสสติ ระลึกถึงคุณหรือผลของทานเป็นอารมณ์
6. ๖. เทวตานุสสติ ระลึกถึงความดีของเทวดาเป็นอารมณ์
7. ๗.มรณานุสสติ ระลึกถึงความตายเป็นอารมณ์
8. ๘. อุปสมานุสสติ ระลึกถึงคุณหรือความสุขในพระนิพพานเป็นอารมณ์
9. ๙. กายคตานุสสติ ระลึกถึงความสกปรกของร่างกายเป็นอารมณ์
10. ๑๐. อานาปานุสสติ ระลึกถึงลมหายใจเข้าออก

มรรค

ทางไปสู่ความพ้นทุกข์ มีองค์ ๘ คือ

1. ๑. สัมมาทิฏฐิ ความเห็นชอบ คือเห็นในอริยสัจ ๔ ได้แก่เห็นทุกข์ เห็นสมุทัย เห็นนิโรธ เห็นมรรค
2. ๒. สัมมาสังกับโป ความดำริชอบ คือดำริในการออกจากกาม ดำริในการไม่พยาบาท ดำริในการไม่เบียดเบียน
3. ๓. สัมมาวาจา วาจาชอบ คือไม่พูดเท็จ ไม่พูดส่อเสียดยุยงให้คนแตกกัน ไม่พูดคำหยาบ ไม่พูดเพ้อเจ้อ
4. ๔. สัมมากัมมันโต การงานชอบ คือการงานที่ไม่ฆ่าสัตว์ การงานที่ไม่ลักขโมย การงานที่ไม่ประพฤติผิดในกาม
5. ๕. สัมมาอาชีโว เลี้ยงชีพชอบ คือการเลี้ยงชีพโดยสุจริต ไม่หลอกลวงเค้าเลี้ยงชีวิต
6. ๖. สัมมาวายาโม ความเพียรชอบ คือเพียรในการละบาปที่เกิดขึ้นแล้ว, เพียรในการระวังไม่ให้บาปที่ยังไม่เกิด เกิดขึ้น, เพียรในการยังกุศลที่ยังไม่เกิด ให้เกิดขี้น, เพียรในการรักษากุศลที่เกิดขึ้นแล้ว ไม่ให้ดับไป
7. ๗. สัมมาสติ คือการเจริญสติปัฏฐานทั้ง ๔
8. ๘. สัมมาสมาธิ คือการเจริญสมาธิในฌานทั้ง ๔

สัมมาวาจา สัมมากัมมันโต สัมมาอาชีโว ย่อลงมาเป็นศีล
สัมมาวายาโม สัมมาสติ สัมมาสมาธิ ย่อลงมาเป็นสมาธิ
สัมมาทิฏฐิ สัมมาสังกัปโป ย่อลงมาเป็นปัญญา

ดังนั้น มรรคทั้ง ๘ องค์ ย่อลงมาได้คือ ศีล สมาธิ ปัญญา

บางทีท่านย่อมรรคทั้ง ๘ องค์ เป็น ทาน ศีล ภาวนา โดยภาวนาก็คือ สมาธิ+ปัญญา ส่วนทานเป็นองค์ประกอบที่จะช่วยให้ศีลและภาวนาผ่องใส

มหาสติปัฏฐาน ๔

ทางเอกที่จะนำไปสู่มรรคผล มี ๔ ฐาน

1. ๑. กายานุปัสนามหาสติปัฏฐาน พิจารณากายในกาย ดูร่างกาย คือ ดูลมหายใจ, ดูอริยาบถ, ดูร่างกายเป็นปฏิกูล, ดูร่างกายเป็นธาตุ ๔, ดูร่างกายเป็นซากศพ
2. ๒. เวทนานุปัสนามหาสติปัฏฐาน พิจารณาเวทนาในเวทนา ดูการเสวยอารมณ์ คือ ให้รู้ว่ากำลังมีสุข, ทุกข์, ไม่สุขไม่ทุกข์, สมหวัง, ผิดหวัง ,เฉยๆ, ดูว่าอารมณ์มีอามิสอยู่หรือไม่
3. ๓. จิตตานุปัสนามหาสติปัฏฐาน พิจารณาจิตในจิต ดูจิต คือ รู้ว่าจิตมีราคะ, ไม่มีราคะ, รู้ว่าจิตมีโทสะ, ไม่มีโทสะ, รู้ว่าจิตมีโมหะ(หลง), ไม่มีโมหะ, รู้ว่าจิตหดหู่, รู้ว่าจิตฟุ้งซ่าน, รู้ว่าจิตมีอารมณ์ใหญ่(ในทางอยาก), ไม่มีอารมณ์ใหญ่, รู้ว่าจิตมีอารมณ์เยี่ยมกว่า(ในทางธรรม), ไม่มีอารมณ์เยี่ยมกว่า, รู้ว่าจิตตั้งมั่น, จิตไม่ตั้งมั่น, รู้ว่าจิตหลุดพ้น, ไม่หลุดพ้น
4. ๔. ธรรมานุปัสนามหาสติปัฏฐาน พิจารณาธรรมในธรรม ดูการเกิดดับคือ ดูนิวรณ์ ๕, ดูขันธ์ ๕, ดูการกระทบกันของอายตนะภายใน (ตา,หู,จมูก,ลิ้น,กาย,ใจ) และอายตนะภายนอก (รูป,เสียง,กลิ่น,รส,สัมผัส,ธัมมารมณ์), ระลึกถึงโพชฌงค์ ๗ (สติ-ความระลึกได้, ธรรมวิจยะ-การวินิจฉัยธรรม, วิริยะ-ความเพียร, ปีติ-ความอิ่มใจ, ปัสสัทธิ-ความสงบ, สมาธิ-จิตตั้งมั่น, อุเบกขา-ความวางเฉย), พิจารณาอริยสัจ ๔ (ทุกขสัจ, สมุทัยสัจ=ตัณหา, นิโรธสัจ, มรรคสัจ=ศีล สมาธิ ปัญญา)

มงคล ๓๘

คือสิ่งที่นำมงคลความเจริญรุ่งเรืองมาสู่ผู้ปฏิบัติมี ๓๘ ข้อดังนี้

1. ๑. ไม่คบคนชั่ว
2. ๒. คบคนดี
3. ๓. บูชาสิ่งหรือคนที่ควรบูชา
4. ๔. อยู่ในสถานที่อันสมควร
5. ๕. การได้ทำบุญไว้แต่ปางก่อน
6. ๖. การตั้งตนไว้ชอบ
7. ๗. การได้สดับตรับฟังมาก
8. ๘. การมีศิลปะ
9. ๙. การศึกษาวินัยและกฎระเบียบแล้วนำมาปฏิบัติ
10. ๑๐. การกล่าววาจาสุภาษิต
11. ๑๑. การอุปัฏฐากมารดาบิดา
12. ๑๒. การสงเคราะห์บุตร
13. ๑๓. การสงเคราะห์ภรรยา
14. ๑๔. การกระทำการงานไม่คั่งค้าง
15. ๑๕. การให้ทาน
16. ๑๖. การประพฤติธรรม
17. ๑๗. การสงเคราะห์ญาติ
18. ๑๘. การกระทำการงานไม่มีโทษ
19. ๑๙. การเว้นจากการทำบาป
20. ๒๐. การไม่ดื่มสุราเมรัย
21. ๒๑. การไม่ประมาทในธรรม
22. ๒๒. การมีสัมมาคารวะ
23. ๒๓. การไม่เย่อหยิ่งจองหอง
24. ๒๔. ความสันโดษยินดีในสิ่งที่มีอยู่
25. ๒๕. ความมีกตัญญู
26. ๒๖. การได้ฟังธรรมตามกาล
27. ๒๗. ความอดทน
28. ๒๘. การว่าง่ายสอนง่าย
29. ๒๙. การได้เห็นสมณะ
30. ๓๐. การได้สนทนาธรรมตามกาล
31. ๓๑. การแผดเผากิเลส
32. ๓๒. การประพฤติพรหมจรรย์
33. ๓๓. การได้เห็นอริยสัจคือความจริงอันประเสริฐ ๔ ประการ
34. ๓๔. การทำให้แจ้งซึ่งพระนิพพาน
35. ๓๕. จิตไม่หวั่นไหวในโลกธรรม ๘ คือ มีลาภ เสื่อมลาภ มียศ เสื่อมยศ สรรเสริญ นินทา สุข ทุกข์
36. ๓๖. จิตไม่เศร้าโศก
37. ๓๗. จิตปราศจากธุลี คือ กิเลส
38. ๓๘. จิตเกษม

อริยทรัพย์

คือทรัพย์ภายใน ทรัพย์อันประเสริฐ ทรัพย์ของพระอริยเจ้า มี ๗ ข้อคือ

1. ๑. ศรัทธา ทรัพย์คือศรัทธา ความเชื่อ ความเลื่อมใสในพระรัตนตรัย
2. ๒. ศีล ทรัพย์คือศีล การสำรวมกายและวาจาให้เรียบร้อยไม่ไปเบียดเบียนผู้อื่น พร้อมทั้งตัวเอง
3. ๓. หิริ ทรัพย์คือความละอายต่อบาป
4. ๔.โอตตัปปะ ทรัพย์คือความเกรงกลัวต่อบาป
5. ๕. พาหุสัจจะ ทรัพย์คือการได้ยินได้ฟังได้ศึกษาธรรมมามาก
6. ๖. จาคะ ทรัพย์คือการสละ การให้
7. ๗. ปัญญา ทรัพย์คือการมีปัญญารู้เท่าทันความจริงของสังขารทั้งปวง

ธรรมอันทำให้งาม ๒

1. ๑. ขันติ ความอดทน
2. ๒. โสรัจจะ ความเสงี่ยม คือเก็บอารมณ์ไว้ภายใน ไม่แสดงอาการหุนหันพลันแล่นมุทะลุออกมา

ปฏิจจสมุปบาท

ธรรมที่อาศัยกันเกิดขึ้น

สายเกิดคือ

1. อวิชชา ความไม่รู้ เป็นปัจจัยแก่ สังขาร คือการปรุงแต่งของจิต
2. สังขาร เป็นปัจจัยแก่ วิญญาณ คือการรับรู้รับทราบอารมณ์
3. วิญญาณ เป็นปัจจัยแก่ นามรูป คือ การรวมตัวเข้ากันเป็นขันธ์ทั้ง ๕ นั่นคือ รูปขันธ์ ๑ นามขันธ์ ๔ ได้แก่ เวทนาขันธ์ สัญญาขันธ์ สังขารขันธ์ วิญญาณขันธ์
4. นามรูป เป็นปัจจัยแก่ สฬายตนะ คือ อายตนะทั้ง ๑๒ เป็นที่รับรู้อารมณ์ได้ คือ ตา หู จมูก ลิ้น กาย ใจ รูป เสียง กลิ่น รส โผฏฐัพพะ ธัมมารมณ์
5. สฬายตนะ เป็นปัจจัยแก่ ผัสสะ คือ การกระทบของอารมณ์ คือ ตาเห็นรูป หูได้ยินเสียง จมูกได้กลิ่น ลิ้นรับรส กายถูกต้องโผฏฐัพพะ ใจรับรู้ธัมมารมณ์
6. ผัสสะ เป็นปัจจัยแก่ เวทนา คือ การเสวยอารมณ์ตามทวารทั้ง ๖ ข้างต้น คือ ความรู้สึกสุข ทุกข์ อุเบกขา(วางเฉย) ตามทวารทั้ง ๖ ข้างต้น เมื่อได้กระทบอารมณ์
7. เวทนา เป็นปัจจัยให้เกิด ตัณหา คือ ความสุข ทุกข์ อุเบกขา ทำให้เกิดความอยากให้มา อยากให้อยู่ อยากให้ไป
8. ตัณหา เป็นปัจจัยให้เกิด อุปาทาน คือ ความยึดมั่น
9. อุปาทาน เป็นปัจจัยให้เกิด ภพ คือ ภาวะความเป็นอยู่ของสัตว์ที่ต้องมาเสวยกรรมที่ตนสร้างมา
10. ภพ เป็นปัจจัยให้เกิด ชาติ คือ ความเกิด
11. ชาติ เป็นปัจจัยให้เกิด ความแก่ ความเจ็บ ความตาย และทุกข์อื่นๆอีกทั้งหลาย

ปฏิจจสมุปบาทสายดับคือ

เมื่อดับอวิชชาได้ ->
สังขารก็ดับ ->
วิญญาณดับ ->
นามรูปดับ ->
สฬายตนะดับ ->
ผัสสะดับ ->
เวทนาดับ ->
ตัณหาดับ ->
อุปาทานดับ ->
ภพดับ ->
ชาติดับ ->
ทุกข์ทั้งหลายดับ

ไตรวัฏ

การวน ๓ คือ

กิเลส คือ ราคะ โทสะ โมหะ เป็นเหตุให้เกิดกรรม คือการกระทำอันถึงพร้อมด้วยเจตนา ก่อให้เกิดวิบาก คือผลของกรรม เมื่อรับวิบากแล้วก็เกิดกิเลส แล้วสร้างกรรม เกิดวิบาก เกิดกิเลส วนกันไปไม่รู้จักจบจักสิ้น เรียกว่า ไตรวัฏ

ภพ ๓

ที่อยู่ของหมู่สัตว์ ๓ ชั้น

1. ๑. กามภพ คือภพของผู้ยังเสพกาม ได้แก่ อบายภูมิ ๔ มนุษย์ ๑ สวรรค์ ๖
2. ๒. รูปภพ คือภพของผู้ที่พ้นจากกาม แต่อยู่ในขอบเขตของ รูปฌาน (ฌานที่มีรูปเป็นอารมณ์) ได้แก่ รูปพรหม ๑๖ ชั้น
3. ๓. อรูปภพ คือภพของผู้ที่พ้นจากกามและรูปฌาน แต่อยู่ในขอบเขตของ อรูปฌาน (ฌานที่ไม่มีรูปเป็นอารมณ์) ได้แก่ อรูปพรหม ๔ ชั้น

• ภพ ๓๑ หมายถึง อบายภูมิ ๔ มนุษย์ ๑ สวรรค์ ๖ พรหม ๒๐
• พรหม ๒๐ หมายถึง รูปพรหม ๑๖ อรูปพรหม ๔
• อบายภูมิ ๔ หมายถึง ภูมิอันเป็นที่อยู่ของผู้ไม่เจริญ ผู้ลำบากเดือดร้อน ได้แก่ นรก เปรต อสุรกาย และสัตว์เดรัจฉาน
• สวรรค์ ๖ หมายถึง ภูมิของผู้มีบุญคือเทวดาซึ่งยังเกี่ยวข้องกับกามชนิดที่ละเอียดกว่ากามของมนุษย์ ได้แก่
1. ๑. จาตุมหาราชิกา
2. ๒. ดาวดึงส์
3. ๓. ยามา
4. ๔. ดุสิต
5. ๕. นิมมานรดี
6. ๖. ปรนิมมิตวสวดี
• รูปพรหม ๑๖ หมายถึง ภูมิของพรหม ซึ่งไม่เกี่ยวข้องด้วยกาม แต่อยู่ในขอบเขตของรูปฌาน

เขตของปฐมฌาน มีภูมิ ๓ ชั้น

๑. พรหมปาริสัชชา ๒. พรหมปุโรหิตา ๓. มหาพรหมา

เขตของทุติยฌาน มีภูมิ ๓ ชั้น

๔. ปริตาภา ๕. อัปปมาณาภา ๖. อาภัสสรา

เขตของตติยฌาน มีภูมิ ๓ ชั้น

๗. ปริตสุภา ๘. อัปปมาณสุภา ๙. สุภกิณหกา

เขตของจตุตถฌาน มีภูมิ ๒ ชั้น

๑๐. เวหัปผลา ๑๑. อสัญญสัตตา

เขตของพรหมอนาคามี (สุทธาวาสภูมิ) มี ๕ ชั้น

๑๒. อวิหา ๑๓. อตัปปา ๑๔. สุทัสสา ๑๕. สุทัสสี ๑๖. อกนิฏฐา

• อรูปพรหม ๔ หมายถึง ภูมิของพรหมที่อยู่ในเขตของอรูปฌาน ได้แก่
1. ๑. อากาสานัญจายตนะ คือเขตของผู้ที่ได้บรรลุอากาสานัญจายตนฌาน
2. ๒. วิญญาณัญจายตนะ คือเขตของผู้ที่ได้บรรลุวิญญาณัญจายตนฌาน
3. ๓. อากิญจัญญายตนะ คือเขตของผู้ที่ได้บรรลุอากิญจัญญายตนฌาน
4. ๔. เนวสัญญานาสัญญายตนะ คือเขตของผู้ที่ได้บรรลุเนวสัญญานาสัญญายตนฌาน

ขันธ์ ๕

ร่างกายของมนุษย์ ประกอบไปด้วย

1. ๑. รูป ร่างกายตัวเนื้อ
2. ๒. เวทนา ความรู้สึกสุข ทุกข์ ไม่สุขไม่ทุกข์
3. ๓. สัญญา ความจำ
4. ๔. สังขาร ความคิดดี คิดชั่ว คิดไม่ดีไม่ชั่ว
5. ๕. วิญญาณ ความรู้สึกของร่างกาย (ระบบประสาท)

รูป

คำว่ารูป ในภาษาธรรมะมีความหมายได้ ๓ นัย

• รูปารมณ์ อารมณ์คือรูป ก็คือสิ่งที่มองได้ด้วยตา นั่นคือ รูปารมณ์ อารมณ์คือรูปอันจะรับสัมผัสได้ด้วยตา
• รูปขันธ์ หมายถึงขันธ์ คือ ร่างกาย
• รูปธรรม คือ สิ่งที่สัมผัสได้ด้วยอายตนะทั้ง ๕ คือ ตา หู จมูก ลิ้น กาย ส่วนนามธรรมคือสิ่งที่ต้องสัมผัสได้ด้วยใจเท่านั้น

ฉะนั้น เมื่อเห็นคำว่ารูปในหนังสือธรรมะ พึงเทียบเคียงว่าเป็นความหมายอันใดแน่

เวทนา ๓

1. ๑. สุขเวทนา เวทนาคือความสุข
2. ๒. ทุกขเวทนา เวทนาคือความทุกข์
3. ๓. อุเบกขาเวทนา เวทนาคือความไม่สุขไม่ทุกข์ คือเฉยๆ

เวทนา ๓ เมื่อแจงให้ละเอียดซอยลงไปอีก ได้เป็น เวทนา ๕ คือ

1. ๑. สุขเวทนา คือ ความสุขกาย
2. ๒. โสมนัสเวทนา คือ ความสุขใจ
3. ๓. ทุกขเวทนา คือ ความทุกข์กาย
4. ๔. โทมนัสเวทนา คือ ความทุกข์ใจ
5. ๕. อุเบกขาเวทนา คือ ความไม่สุขไม่ทุกข์ คือเฉยๆ

เวทนา ๖

เวทนา สุข ทุกข์ อุเบกขา ที่แยกเกิดตามทวารทั้ง ๖ คือ

1. ๑. เวทนาที่เกิดจากการสัมผัสทางตาเห็นรูป เรียกว่า จักษุสัมผัสสชาเวทนา
2. ๒. เวทนาที่เกิดจากการสัมผัสทางหูได้ยินเสียง เรียกว่า โสตสัมผัสสชาเวทนา
3. ๓. เวทนาที่เกิดจากการสัมผัสทางจมูกได้กลิ่น เรียกว่า ฆานสัมผัสสชาเวทนา
4. ๔. เวทนาที่เกิดจากการสัมผัสทางลิ้นรับรส เรียกว่า ชิวหาสัมผัสสชาเวทนา
5. ๕. เวทนาที่เกิดจากการสัมผัสทางกายถูกโผฏฐัพพะ เรียกว่า กายสัมผัสสชาเวทนา
6. ๖. เวทนาที่เกิดจากการสัมผัสทางใจรับธัมมารมณ์ เรียกว่า มโนสัมผัสสชาเวทนา

สังขาร

คำว่าสังขารในภาษาธรรมะ มีความหมายได้หลายนัย
โดยรากศัพท์เดิมแปลว่า การประกอบปรุงแต่ง ซึ่งสามารถนำมาใช้เรียกได้หลายนัย เช่น

• หมายถึงร่างกายก็ได้ คือเป็นการปรุงแต่งของรูปธรรม ดิน น้ำ ไฟ ลม ออกมาเป็นร่างกายสังขาร
• หมายถึงการปรุงแต่งของจิตก็ได้ เช่น สังขารขันธ์ หนึ่งในขันธ์ ๕ หมายถึงการปรุงแต่งของจิต สังขารในปฏิจจสมุปบาท ก็หมายถึงการปรุงแต่งของจิต
• หมายถึงสิ่งปรุงแต่งทั้งปวง ทั้งรูปธรรม นามธรรม ก็ได้ เช่นคำว่า สังขารทั้งหลายทั้งปวงไม่เที่ยง หมายถึงทั้งรูปธรรม นามธรรม ทั้งหมดทั้งสิ้น ไม่เที่ยง ซึ่งยกเว้นนิพพาน เพราะนิพพานไม่ใช่เป็นสังขาร

เนื่องจากคำว่าสังขารมีความหมายได้หลายนัยข้างต้น ฉะนั้น เมื่อเราเห็นคำว่าสังขารในหนังสือธรรมะ พึงเทียบเคียงว่าเป็นความหมายอันใดแน่

วิญญาณ ๖

1. ๑. การรับรู้อารมณ์ทางตา เรียกว่า จักษุวิญญาณ
2. ๒. การรับรู้อารมณ์ทางหู เรียกว่า โสตวิญญาณ
3. ๓. การรับรู้อารมณ์ทางจมูก เรียกว่า ฆานวิญญาณ
4. ๔. การรับรู้อารมณ์ทางลิ้น เรียกว่า ชิวหาวิญญาณ
5. ๕. การรับรู้อารมณ์ทางกาย เรียกว่า กายวิญญาณ
6. ๖. การรับรู้อารมณ์ทางใจ เรียกว่า มโนวิญญาณ

กิเลส ๓

1. ๑. ราคะ ความรัก หรือ โลภะ ความโลภ (ในภาษาธรรมะ ความรักกับความโลภ คือตัวเดียวกัน)
2. ๒. โทสะ ความโกรธ
3. ๓. โมหะ ความหลง ไม่รู้จริง

ตัณหา

ความอยาก มี ๓ อย่าง

1. ๑. กามตัณหา ความอยากให้มา
2. ๒. ภวตัณหา ความอยากให้อยู่
3. ๓. วิภวตัณหา ความอยากให้ไป

ไตรลักษณ์

ลักษณะ ๓ ของสรรพสิ่ง คือ สิ่งทั้งหลายย่อมมี ๓ ลักษณะคือ

1. ๑. อนิจจัง ไม่เที่ยง ไม่ยั่งยืน
2. ๒. ทุกขัง ทนได้ยาก ทนได้ลำบาก เดือดร้อน
3. ๓. อนัตตา ไม่อยู่ในอำนาจของใคร ฝืนความปราถนา ว่าไม่ฟัง

อุปาทานขันธ์ ๕

1. ๑. รูปูปาทาน แปลว่า อุปาทานในรูป คือความยึดมั่นในรูปขันธ์
2. ๒. เวทนูปาทาน แปลว่า อุปาทานในเวทนาขันธ์
3. ๓. สัญญูปาทาน แปลว่า อุปาทานในสัญญาขันธ์
4. ๔. สังขารูปาทาน แปลว่า อุปาทานในสังขารขันธ์
5. ๕. วิญญาณูปาทาน แปลว่า อุปาทานในวิญญาณขันธ์

อายตนะ

ตัวกระทบซึ่งอารมณ์ มี ๖ คู่ คือ

ศัพท์ต่างความหมาย

มัธยัสถ์

ในภาษาธรรมแปลว่า การผูกจิตเอาไว้ ไม่ปล่อยจิตให้หวั่นไหวไปตามอำเภอใจ ปัจจุบันแปลว่าประหยัด

สันโดษ

ในภาษาธรรมแปลว่า การยินดีตามมีตามได้ ไม่ฟุ้งเฟ้อเห่อเหิมเกินฐานะ แต่ในปัจจุบันมักนำไปแปลความหมายว่า ความโดดเดี่ยวเดียวดาย

ทิฎฐิ

แปลว่าความเห็น สัมมาทิฏฐิ แปลว่า ความเห็นถูกความเห็นชอบ มิจฉาทิฏฐิ แปลว่า ความเห็นผิด แต่บางทีคำว่าทิฏฐิอาจนำไปแปลงความหมายว่า ความยึดมั่นความเห็นไปในทางไม่ดี จนออกจะดื้อรั้น ไม่ฟังความคิดความเห็นของคนอื่น ไม่สนใจในเหตุผลที่คนอื่นนำเสนอ ยกตัวอย่างประโยค เช่น “ผู้ชายคนนี้เป็นคนทิฏฐิแรง” เป็นต้น ดังนี้ เมื่อเจอคำว่า ‘ทิฏฐิ’ ในหนังสือธรรมะ โดยไม่มีคำขยายนำหน้า ก็พึงเทียบเคียงดูว่า ‘ทิฏฐิ’ คำนี้ มีความหมายว่า ความเห็นเฉยๆ ธรรมดา หรือมีความหมายไปในทางว่าดื้อรั้นไม่ฟังความคิดเห็นของคนอื่น

มานะ

ในภาษาโลกหมายถึงมีความเพียร (วิริยะ) แต่ในภาษาธรรมหมายถึง ความถือตัว เย่อหยิ่ง ถือดี ฉะนั้นเมื่อเจอศัพท์คำว่ามานะในหนังสือธรรมะ มักจะมีความหมายถึงกิเลสตัวหนึ่ง ซึ่งมีอยู่ในจิตของบุคคลที่ยังมีกิเลสทั้งหลาย คือความถือตัว เย่อหยิ่ง ถือดี

โลกียะ

ภาษาธรรมะหมายถึง สิ่งที่เกี่ยวเนื่องด้วยโลก ยังไม่พ้นโลก ยังไม่ถึงนิพพาน เช่น โลกียสมบัติแปลว่าสมบัติของโลก โลกียธรรมแปลว่าธรรมที่เนื่องด้วยโลก ธรรมที่ยังไม่พ้นโลก ซึ่งหมายรวมถึง กาม รูปฌาน อรูปฌาน แต่บัดนี้ภาษาไทยได้นำมาใช้ในความหมายทางกามอย่างเดียว ซึ่งเป็นการนำมาจำกัดความหมายให้แคบลงกว่าความหมายเดิม ฉะนั้น เมื่อเจอคำว่าโลกีย์ ในภาษาธรรมะ จงเข้าใจว่าไม่ใช่หมายถึงเรื่องกามอย่างเดียว

ศัพท์อื่นๆ